కుర్వన్న్ అపి కరోత్య్ ఏష న కిఞ్చిద్ అపి కుత్రచిత్ । సన్తిష్ఠత్య్ ఏవ సతతం జీవన్ముక్తవపుర్ యతః
ఏ పని చేసినా, ఎక్కడా ఏదీ చేశానన్న భావన అతనికి ఉండదు. ఎందుకంటే జీవన్ముక్తుడిగా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటాడు.
సుషుప్తావస్థితస్యేవ జనకస్య మహీపతేః । భావనాస్ సర్వభావేభ్యస్ సర్వథైవాస్తమ్ ఆగతాః
ఎలా ఒక రాజు గాఢనిద్రలో ఉన్నప్పుడు అన్ని విషయాల గురించిన ఆలోచనలు పూర్తిగా మాయమైపోతాయో, అలాగే జనకుని మనస్సులో కూడా అన్ని భావనలు పూర్తిగా అంతరించిపోయాయి.
భవిష్యన్ నానుసన్ధత్తే నాతీతం చిన్తయత్య్ అసౌ । వర్తమానం నిమేషం తు హసన్న్ ఏవావతిష్ఠతే
అతడు భవిష్యత్తును ఆలోచించడు, గతాన్ని కూడా గుర్తుచేసుకోడు; ప్రస్తుత క్షణంలో మాత్రమే నవ్వుతూ ఉండిపోతాడు.
స్వవిచారవశేనైవ తేన తామరసేక్షణ । ప్రాప్తం ప్రాప్యమ్ అశేషేణ రామ నేతరయేచ్ఛయా
తామరపువ్వు కన్నుల కలిగిన రామా, అతడు పొందవలసినదంతా తన స్వంత విచారణ ద్వారానే సంపూర్ణంగా పొందాడు, ఇతర కోరికల వల్ల కాదు.
తావత్ తావత్ స్వకేనైవ చేతసా ప్రవిచార్యతే । యావద్ యావద్ విచారాణాం సీమాన్తస్ సమవాప్యతే
తన మనస్సుతో మనిషి ఎంతవరకు విచారించగలడో, ఆ విచారణ చివరి హద్దు చేరేవరకు మాత్రమే ఆలోచనలు సాగుతాయి.
న తద్ గురోర్ న శాస్త్రార్థాన్ న పుణ్యాత్ ప్రాప్యతే పదమ్ । యత్ సత్ప్రసఙ్గాద్ ఉదితవిచారవిశదాద్ ధృదః
ఆ స్థితి గురువు ద్వారా కాదు, గ్రంథాల అర్థం వల్ల కాదు, పుణ్యఫలంతో కూడా కాదు; అది మంచి సత్సంగం వల్ల, మనసు లోతుగా పరిశీలించడంవల్ల కలుగుతుంది.
స్నిగ్ధయా నిజయా ఋజ్వ్యా ప్రజ్ఞయైవ వయస్యయా । పదమ్ ఆసాద్యతే రామ న నామ క్రియయాన్యయా
రామా, ఆ స్థితి మనకు సహజంగా ఉండే, నిస్వార్థంగా, నేరుగా ఉండే జ్ఞానంతోనే లభిస్తుంది; ఇతర పేర్లతో గానీ, కర్మలతో గానీ కాదు.
యస్య జ్వలతి తీక్ష్ణాగ్రా పూర్వాపరవిచారిణీ । ప్రజ్ఞాదీపశిఖా జాతు తమ్ ఆన్ధ్యం నానుధావతి
ఎవరికి తీవ్రమైన జ్ఞానదీపం గతాన్ని, భవిష్యత్తును పరిశీలిస్తూ ప్రకాశిస్తుందో, అతడిని అజ్ఞానాంధకారం ఎప్పుడూ వెంబడించదు.
దురుత్తరా యా విపదో దుఃఖకల్లోలసఙ్కులాః । తీర్యతే ప్రజ్ఞయా తాభ్యో నావేవాద్భ్యో మహామతే
బాధల అలలతో నిండిన, దాటి పోవడం కష్టమైన కష్టాలను, ఓ జ్ఞానవంతుడా, జ్ఞానమనే నౌకతో మనం సులభంగా దాటి పోవచ్చు.
ప్రజ్ఞావిరహితం మూఢమ్ ఆపద్ అల్పైవ బాధతే । పేలవైవానిలకలా సారహీనమ్ ఇవోలపమ్
బుద్ధి లేని మూర్ఖుడికి చిన్న అపాయం కూడా చాలా బాధ కలిగిస్తుంది. అది లోపలి గాలి తాకిన బోసినెమల వృక్షంలా తడబడిపోతుంది.
ప్రజ్ఞావాన్ అసహాయో ఽపి విశాస్త్రో ఽపి విసజ్జనః । ఉత్తరత్య్ ఏవ సంసారసాగరాద్ రామ పోతవత్
రామా, బుద్ధిమంతుడు సహాయం లేకపోయినా, గ్రంథాలు లేకపోయినా, స్నేహితులు లేకపోయినా, పడవలా ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి వెళ్తాడు.
ప్రజ్ఞావాన్ అసహాయో ఽపి కార్యాన్తమ్ అధిగచ్ఛతి । దుష్ప్రజ్ఞః కార్యమ్ ఆసాద్య ప్రధానమ్ అపి నశ్యతి
బుద్ధిమంతుడు సహాయం లేకున్నా తన పని పూర్తిచేస్తాడు. కానీ మూర్ఖుడు ప్రధానమైన కార్యాన్ని సాధించినా, దాన్ని కోల్పోతాడు.
శాస్త్రసజ్జనసంసర్గైః ప్రజ్ఞాం పూర్వం వివర్ధయేత్ । సేకసంరక్షణారమ్భైః ఫలప్రాప్త్యై లతామ్ ఇవ
గ్రంథాలు, సజ్జనుల సాంగత్యంతో ముందుగా బుద్ధిని పెంపొందించుకోవాలి. అది పండు కోసం వల్లి చెట్టును నీరు పోసి, కాపాడినట్లు.
ప్రజ్ఞాబలబృహన్మూలః కాలే సత్కార్యపాదపః । ఫలం ఫలత్య్ అతిస్వాదు మాసో బిమ్బమ్ ఇవైన్దవమ్
ప్రజ్ఞాశక్తి అనే గొప్ప వేరుతో పెరిగిన మంచి కార్యాల వృక్షం, సమయానికి అమృతంలా మధురమైన ఫలాన్ని ఫలిస్తుంది. అది పూర్ణ చంద్రబింబంలా అందంగా ఉంటుంది.
య ఏవ యత్నః క్రియతే బాహ్యార్థోపార్జనే నరైః । స ఏవ యత్నః కర్తవ్యః పూర్వం ప్రజ్ఞావివర్ధనే
బయటి వస్తువులు సంపాదించడానికి మనుషులు ఎంత శ్రమపడతారో, అంతే శ్రమ ముందు జ్ఞానం పెంపొందించడానికీ పెట్టాలి.
సీమాన్తం సర్వదుఃఖానామ్ ఆపదాం కోశమ్ ఉత్తమమ్ । బీజం సంసారవృక్షాణాం ప్రజ్ఞామాన్ద్యం వివర్జయేత్
ప్రపంచ జీవన వృక్షానికి విత్తనమైన, అన్ని బాధలకు అంచు అయిన, అపాయాల నిలయం అయిన జ్ఞానహీనతను విడిచిపెట్టాలి.
యత్ స్వర్గాద్ యచ్ చ పాతాలాద్ యద్ రాజ్యాత్ సమవాప్యతే । తత్ సమాసాద్యతే సర్వం ప్రజ్ఞాకోశాన్ మహామతే
ఓ మహాజ్ఞాని, స్వర్గం నుంచి, పాతాళం నుంచి, రాజ్యాధికారం నుంచి లభించేది ఏదైనా, అది అంతా జ్ఞాననిధి ద్వారా లభిస్తుంది.
ప్రజ్ఞయోత్తీర్యతే ఘోరాద్ అస్మాత్ సంసారసాగరాత్ । నాచారైర్ న చ వా తీర్థైస్ తపసా చ న రాఘవ
ఓ రాఘవా, ఈ భయంకరమైన సంసారసముద్రాన్ని జ్ఞానంతో మాత్రమే దాటి పోవచ్చు; ఆచారాలతో కాదు, తీర్థయాత్రలతో కాదు, తపస్సుతో కూడా కాదు.
యత్ ప్రాప్తాస్ సమ్పదం దైవీమ్ అపి భూమిచరా నరాః । ప్రజ్ఞాపుష్పలతాయాస్ తత్ ఫలం స్వాదు సముత్థితమ్
మనుషులు భూమిపై పొందే దైవిక ఐశ్వర్యం అన్నీ జ్ఞానమనే వల్లి పుష్పించడంతో పండిన మధురమైన ఫలాలే.
ప్రజ్ఞయా నఖరాలూనవనవారణరక్తపాః । జమ్బుకైర్ విజితాస్ సింహాస్ సింహైర్ హరిణకా ఇవ
జ్ఞానంతో, గోరు తొలగించబడి రక్తాన్ని నక్కలు పీల్చిన సింహాలను కూడా నక్కలు జయించగలవు; అది సింహాలు జింకలను జయించడంలా ఉంటుంది.
పామరైర్ అపి భూపత్వం ప్రాప్తం ప్రజ్ఞావశాన్ నరైః । స్వర్గాపవర్గయోగ్యత్వం ప్రాజ్ఞస్యైవేహ దృశ్యతే
జ్ఞానబలం వల్ల సామాన్యులైనా రాజ్యాన్ని పొందగలరు; ఇక్కడ స్వర్గానికి లేదా మోక్షానికి యోగ్యులు జ్ఞానులు మాత్రమే అని కనిపిస్తుంది.
ప్రజ్ఞయా వాదినస్ సర్వే స్వవికల్పవిలాసినః । జయన్తి సుగతప్రఖ్యా రవాన్ అబ్ధిరవా ఇవ
తమ తమ ఆలోచనల్లో ఆనందిస్తూ, వివేకంతో మాట్లాడే వారు అందరూ, సద్గతులను పోలి, సముద్రపు గర్జనను మించిపోయే సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తారు.
చిన్తామణిర్ ఇయం ప్రజ్ఞా హృత్కోశస్థా వివేకినః । ఫలం కల్పలతేవైషా చిన్తితం సమ్ప్రయచ్ఛతి
వివేకి హృదయంలో ఉండే ఈ జ్ఞానం ఒక మనసు వాంఛను తీరుస్తున్న మణిలా ఉంటుంది; కల్పవృక్షం ఫలాన్ని ఇస్తున్నట్లు, మనసులో కోరుకున్నదాన్ని ఇది అందిస్తుంది.
భవ్యస్ తరతి సంసారం ప్రజ్ఞయా ప్రోహ్యతే ఽధమః । శిక్షితః పారమ్ ఆప్నోతి నావా నశ్యత్య్ అశిక్షితః
ఉత్తముడు వివేకంతో సంసారాన్ని దాటి పోతాడు; నీచుడు దూరం చేయబడతాడు. నేర్చుకున్నవాడు అవతల తీరును చేరతాడు, నేర్చుకోనివాడు పడవ మునిగినట్లే నశిస్తాడు.
ధీస్ సమ్యగ్యోజితా పారమ్ అసమ్యగ్యోజితాపదమ్ । నరం నయతి సంసారే వహన్తీ నౌర్ ఇవార్ణవే
సరైన దిశలో నడిపించిన బుద్ధి మనిషిని అవతల తీరుకు తీసుకెళ్తుంది; తప్పు దారిలో నడిపితే అపాయానికి గురిచేస్తుంది. ఇది సముద్రంలో పడవను పోలి, దాటి పోయేలా లేదా ముంచేలా చేస్తుంది.
వివేకినమ్ అసమ్మూఢం ప్రాజ్ఞమ్ ఆశాగణోత్థితాః । దోషా న పరిబాధన్తే సన్నద్ధమ్ ఇవ సాయకాః
వివేకం ఉన్న, మాయలో పడని, జ్ఞానంతో నిండిన మనిషిని ఎన్నో తప్పులు, ఆశల వల్ల పుట్టే దోషాలు కూడా బాధించవు. బలమైన కవచం ధరించినవాడిని బాణాలు తాకలేకపోయినట్టు, అలాంటి మనిషిని అవి ఏమీ చేయలేవు.
ప్రజ్ఞయేదం జగత్ సర్వం సమ్యగ్ ఏవాఙ్గ దృశ్యతే । సమ్యగ్దర్శినమ్ ఆయాన్తి నాపదో న చ సమ్పదః
ప్రియమైనవాడా, వివేకంతో ఈ లోకం అంతా నిజంగా ఎలా ఉందో అర్థమవుతుంది. సరిగ్గా చూడగలిగినవాడిని దురదృష్టాలు కూడా, అదృష్టాలు కూడా దగ్గరకి రవు.
పిధానం పరమార్కస్య జడాత్మా వితతో ఽసితః । అహఙ్కారామ్బుదో మత్తః ప్రజ్ఞావాతేన పాట్యతే
అహంకారమనే మబ్బుతో కప్పబడి ఉన్న జడమైన మనస్సు, పరమాత్మరూపి సూర్యుడిని దాచేస్తుంది. ఆ మబ్బు, వివేకమనే గాలి వీస్తే చీలిపోతుంది.
పదమ్ అతులమ్ ఉపైతుమ్ ఇచ్ఛతా స్వం ప్రథమమ్ ఇయం మతిర్ ఏవ లాలనీయా । ఫలమ్ అభిపతతా కృషీవలేన ప్రథమతరం నను కృష్యతే ధరైవ
అద్వితీయమైన స్థితిని పొందాలని ఆశించే వాడు, ముందుగా తన మనసును జాగ్రత్తగా పెంచుకోవాలి. రైతు పంట కోయాలంటే ముందుగా భూమిని సిద్ధం చేసుకోవాల్సినట్టే ఇది.
ఏవం జనకవద్ రామ విచార్యాత్మానమ్ ఆత్మనా । పదం విదితవేద్యానామ్ అచిరేణాధిగచ్ఛసి
రామా, జనకుడు చేసినట్లు నీవు కూడా నీ ఆత్మను నీతోనే పరిశీలిస్తే, జ్ఞానులు తెలుసుకున్న స్థితిని త్వరలోనే సాధించగలవు.