ఆస్థామ్ అస్మాత్ పరిత్యజ్య దృశ్యాద్ దర్శనలాలస । మైతద్ గృహాణ మా ముఞ్చ శుద్ధయా విహరేచ్ఛయా
ఈ లోకానికి, కనబడే వస్తువుల పట్ల ఆకాంక్షను వదిలిపెట్టి, నాది అయినది పట్టుకో. దాన్ని వదలకూడదు; పవిత్రత కోరికతో జీవించు.
ఇదం దృశ్యమ్ అసత్ సద్ వాప్య్ ఉదేత్వ్ అస్తమ్ ఉపైతు వా । సాధో వివశతాం గచ్ఛ మైతదీయైర్ గుణాగుణైః
ఈ జగత్తు నిజమా, అబద్ధమా, పుట్టినా, పోయినా, ఓ మేలైనవాడా, దాని మంచితనమో చెడుతనమో చూసి మనసు మార్చుకోకు.
మనాగ్ అపి న సమ్బన్ధస్ తవ దృశ్యేన వస్తునా । అవిద్యమానరూపేణ సమ్బన్ధః కిల కీదృశః
నీకు కనిపించే వస్తువులతో కొంచెమైనా సంబంధం లేదు. అసలు లేనిది నీవు ఎలా సంబంధం పెట్టుకోగలవు?
అసత్ త్వమ్ ఏతచ్ చ న సద్ ద్వయోర్ ఏవాసతోస్ సతోః । సమ్బన్ధ ఇతి చిత్రేయమ్ అపూర్వైవాక్షరావలీ
నీవు అబద్ధం కాదు, ఇది నిజం కాదు. నిజమైనదికీ అబద్ధమైనదికీ సంబంధముందని చెప్పడమే విచిత్రంగా, ఎప్పుడూ వినని మాటల్లా ఉంది.
అసద్ ఏతద్ భవత్ సచ్ చేత్ తథాపి కిల సున్దర । సఙ్గస్ సదసతోః కీదృగ్ వద త్వం మృతజీవతోః
ఇది అబద్ధమై, నీవు నిజమైనవాడివై ఉన్నా, ఓ అందమైనవాడా, నిజమైనదికీ అబద్ధమైనదికీ, బ్రతికినవాడికీ చనిపోయినవాడికీ మధ్య ఎలాంటి సంబంధం ఉంటుందో చెప్పు.
చిత్త త్వమ్ అథ దృశ్యం చ ద్వే ఏవ యది సన్మయే । సదా స్థితే తత్ ప్రసరః కుతో హర్షవిషాదయోః
ఓ మనస్సా! నీవు, నీవు చూస్తున్న వస్తువు రెండూ నిజమైనవే, ఎప్పుడూ ఒకేలా నిలిచివుంటే, ఆనందం లేదా దుఃఖం వంటి భావాలు ఎలా కలుగుతాయ్?
తస్మాన్ మా భవ మూఢం త్వం మా సముల్లాసమ్ ఆహర । అక్షుబ్ధాం బుద్ధిమ్ ఆతిష్ఠ భవ్య త్యజ భవస్థితిమ్
కాబట్టి, నీవు మాయలో పడిపోకూడదు, ఉల్లాసంలో మునిగిపోకూడదు. నీ మనస్సు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంచు, ఓ మహానుభావా! ఈ సంసార స్థితిని వదిలిపెట్టు.
తిన్దుకాలాతవద్ వ్యర్థమ్ ఆత్మన్య్ ఏవ పరిజ్వలత్ । మా మోహమలమ్ ఆసాద్య మన్దతాం గచ్ఛ దుర్మతే
తిందుకా పండువంటి వ్యర్థమైన మోహమలాన్ని నీలోకి రానివ్వకు, అది నిన్ను లోపల కాల్చకుండా జాగ్రత్తపడు, ఓ మూర్ఖుడా! ఆ మాయలో మునిగి మాంద్యానికి లోనవ్వకు.
న తద్ ఇహాస్తి సమున్నతమ్ ఉత్తమం వ్రజసి యేన పరాం పరిపూర్ణతామ్ । తద్ అవలమ్బ్య బలాద్ అతిధీరతాం జహిహి చఞ్చలతాం శఠ రే మనః
ఇక్కడ ఏదీ అంత గొప్పది కాదు, దాన్ని పొందితే పరిపూర్ణతకు చేరుకుంటావని. ఆ ఆశను వదిలిపెట్టి, దృఢమైన ధైర్యాన్ని సంపాదించు, చంచలమైన మనస్సా! నీ అస్థిరతను పూర్తిగా విడిచిపెట్టు.
ఏవం విచారయంస్ తత్ర స్వరాజ్యే జనకో నృపః । చకారాఖిలకార్యాణి న ముమోహ చ ధీరధీః
ఈ విధంగా తన రాజ్యంలో యోచిస్తూ, జనకుడు తన అన్ని పనులను సమర్థంగా నిర్వహించాడు. అతని మనస్సు స్థిరంగా ఉండి, ఎప్పుడూ మోహించలేదు.
న మనః ప్రోల్లలాసాస్య క్వచిద్ ఆనన్దవృత్తిషు । కేవలం సుసమం స్వచ్ఛం స సదైవ వ్యతిష్ఠత
ఆయన మనస్సు ఎప్పుడూ ఆనందంలో ఉప్పొంగలేదు; అది ఎప్పుడూ సమతా భావంతో, నిర్మలంగా ఉండేది.
తతః ప్రభృత్య్ అసౌ దృశ్యం నాజహార న చాత్యజత్ । కేవలం విగతాశఙ్కం వర్తమానే వ్యవస్థితః
అప్పటి నుండి, ఆయన కనబడినదాన్ని విడిచిపెట్టలేదు, అతిగా పట్టుకోలేదు కూడా; సందేహం లేకుండా, ప్రస్తుతంలోనే స్థిరంగా ఉన్నాడు.
అనారతవివేకేన తేన తన్మనసా తతః । పునః కలఙ్కం నైవాత్తమ్ అమ్బరేణేవ రాజసమ్
అలా ఎప్పుడూ వివేకంతో, అలాంటి మనస్సుతో, ఆయన మళ్లీ ఎలాంటి మచ్చను కూడా పొందలేదు; ఆకాశం మచ్చలేకుండా ఉండినట్లు ఆయన కూడా నిర్మలంగా ఉన్నాడు.
స్వవివేకానుసన్ధానాద్ ఇతి తస్య మహీపతేః । సమ్యగ్జ్ఞానమ్ అనన్తాభం మనో నిర్మలతాం యయౌ
ఆ రాజు తన స్వంత వివేకంతో విచారణ చేయడం వల్ల, అతని మనస్సు పరిపూర్ణమైన, అనంతమైన, నిర్మలమైన జ్ఞానాన్ని పొందింది.
అనామృష్టవికల్పాంశశ్ చిదాత్మా విగతామయః । ఉదియాయ హృదాకాశే తస్య వ్యోమ్నీవ భాస్కరః
తప్పు భావనలు, వ్యాధులు లేని అతని చైతన్యం, హృదయాకాశంలో ఆకాశంలో సూర్యుడు ఉదయించునట్లు వెలుగొందింది.
స దదర్శాఖిలాన్ భావాంశ్ చిత్తన్తౌ మణివత్ తతాన్ । ఆత్మభూతాన్ అనన్తాత్మా సర్వభూతాత్మకోవిదః
అతడు తన మనస్సులో ఉన్న అన్ని వస్తువులను రత్నాల్లా వ్యాపించి ఉన్నట్టు చూశాడు. అవన్నీ తనే అని, అనంతమైన ఆత్మగా, సమస్త జీవుల సారాన్ని తెలిసినవాడిగా గ్రహించాడు.
ప్రహృష్టో న బభూవాసౌ కదాచిన్ న చ దుఃఖితః । ప్రకృతవ్యవహారిత్వాత్ సదైవ సమమానసః
అతడు ఎప్పుడూ హర్షించలేదు, దుఃఖించలేదు కూడా. సహజంగా లోకవ్యవహారంలో ఉండటం వల్ల ఎప్పుడూ సమచిత్తుడిగా ఉన్నాడు.
జీవన్ముక్తో బభూవాసౌ తతః ప్రభృతి మానద । జనకో జరఢజ్ఞానో జ్ఞాతలోకపరావరః
ఆ ఘడియనుంచి జనకుడు జీవన్ముక్తుడయ్యాడు, పరిపక్వమైన జ్ఞానం కలిగి, లోకంలో ఉన్నవారి అంతర్భాగాన్ని, బాహ్యభాగాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నవాడయ్యాడు.
రాజ్యం కుర్వన్ విదేహానాం జనకో జనజీవితమ్ । నైవ హర్షవిషాదాభ్యాం సో ఽవశః పర్యతప్యత
వీధేహుల రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, ప్రజల జీవనాన్ని పోషిస్తూ ఉన్నా, జనకుడు ఆనందం గానీ, దుఃఖం గానీ ఎప్పుడూ అతడిని ప్రభావితం చేయలేదు.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి గుణదోషవివర్జితః । అర్థానర్థైస్ స్వరాజ్యోత్థైర్ న గ్లాయతి న హృష్యతి
అతడు గుణదోషాలకు అతీతుడై, నిత్యం ఒకేలా ఉంటాడు. తన రాజ్యంలో లాభాలు వచ్చినా, నష్టాలు వచ్చినా, అతడు నిస్సహాయంగా బాధపడడు, ఆనందపడడు కూడా.
కుర్వన్న్ అపి కరోత్య్ ఏష న కిఞ్చిద్ అపి కుత్రచిత్ । సన్తిష్ఠత్య్ ఏవ సతతం జీవన్ముక్తవపుర్ యతః
ఏ పని చేసినా, ఎక్కడా ఏదీ చేశానన్న భావన అతనికి ఉండదు. ఎందుకంటే జీవన్ముక్తుడిగా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటాడు.
సుషుప్తావస్థితస్యేవ జనకస్య మహీపతేః । భావనాస్ సర్వభావేభ్యస్ సర్వథైవాస్తమ్ ఆగతాః
ఎలా ఒక రాజు గాఢనిద్రలో ఉన్నప్పుడు అన్ని విషయాల గురించిన ఆలోచనలు పూర్తిగా మాయమైపోతాయో, అలాగే జనకుని మనస్సులో కూడా అన్ని భావనలు పూర్తిగా అంతరించిపోయాయి.
భవిష్యన్ నానుసన్ధత్తే నాతీతం చిన్తయత్య్ అసౌ । వర్తమానం నిమేషం తు హసన్న్ ఏవావతిష్ఠతే
అతడు భవిష్యత్తును ఆలోచించడు, గతాన్ని కూడా గుర్తుచేసుకోడు; ప్రస్తుత క్షణంలో మాత్రమే నవ్వుతూ ఉండిపోతాడు.
స్వవిచారవశేనైవ తేన తామరసేక్షణ । ప్రాప్తం ప్రాప్యమ్ అశేషేణ రామ నేతరయేచ్ఛయా
తామరపువ్వు కన్నుల కలిగిన రామా, అతడు పొందవలసినదంతా తన స్వంత విచారణ ద్వారానే సంపూర్ణంగా పొందాడు, ఇతర కోరికల వల్ల కాదు.
తావత్ తావత్ స్వకేనైవ చేతసా ప్రవిచార్యతే । యావద్ యావద్ విచారాణాం సీమాన్తస్ సమవాప్యతే
తన మనస్సుతో మనిషి ఎంతవరకు విచారించగలడో, ఆ విచారణ చివరి హద్దు చేరేవరకు మాత్రమే ఆలోచనలు సాగుతాయి.
న తద్ గురోర్ న శాస్త్రార్థాన్ న పుణ్యాత్ ప్రాప్యతే పదమ్ । యత్ సత్ప్రసఙ్గాద్ ఉదితవిచారవిశదాద్ ధృదః
ఆ స్థితి గురువు ద్వారా కాదు, గ్రంథాల అర్థం వల్ల కాదు, పుణ్యఫలంతో కూడా కాదు; అది మంచి సత్సంగం వల్ల, మనసు లోతుగా పరిశీలించడంవల్ల కలుగుతుంది.
స్నిగ్ధయా నిజయా ఋజ్వ్యా ప్రజ్ఞయైవ వయస్యయా । పదమ్ ఆసాద్యతే రామ న నామ క్రియయాన్యయా
రామా, ఆ స్థితి మనకు సహజంగా ఉండే, నిస్వార్థంగా, నేరుగా ఉండే జ్ఞానంతోనే లభిస్తుంది; ఇతర పేర్లతో గానీ, కర్మలతో గానీ కాదు.
యస్య జ్వలతి తీక్ష్ణాగ్రా పూర్వాపరవిచారిణీ । ప్రజ్ఞాదీపశిఖా జాతు తమ్ ఆన్ధ్యం నానుధావతి
ఎవరికి తీవ్రమైన జ్ఞానదీపం గతాన్ని, భవిష్యత్తును పరిశీలిస్తూ ప్రకాశిస్తుందో, అతడిని అజ్ఞానాంధకారం ఎప్పుడూ వెంబడించదు.
దురుత్తరా యా విపదో దుఃఖకల్లోలసఙ్కులాః । తీర్యతే ప్రజ్ఞయా తాభ్యో నావేవాద్భ్యో మహామతే
బాధల అలలతో నిండిన, దాటి పోవడం కష్టమైన కష్టాలను, ఓ జ్ఞానవంతుడా, జ్ఞానమనే నౌకతో మనం సులభంగా దాటి పోవచ్చు.
ప్రజ్ఞావిరహితం మూఢమ్ ఆపద్ అల్పైవ బాధతే । పేలవైవానిలకలా సారహీనమ్ ఇవోలపమ్
బుద్ధి లేని మూర్ఖుడికి చిన్న అపాయం కూడా చాలా బాధ కలిగిస్తుంది. అది లోపలి గాలి తాకిన బోసినెమల వృక్షంలా తడబడిపోతుంది.