తూష్ణీమ్ అథ క్షణం స్థిత్వా జనకో జనజీవితమ్ । పునస్ సఞ్చిన్తయామ్ ఆస మనసా శమశాలినా
తర్వాత జనకుడు ఒక క్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలబడి, మళ్లీ తన మనసులో శాంతితో ప్రజల జీవితం గురించి ఆలోచించసాగాడు.
కిమ్ ఉపాదేయమ్ అస్తీహ యత్నాత్ సంసాధయామి యత్ । కస్మిన్ వస్తుని బధ్నామి ధృతిం నాశవివర్జితే
ఈ లోకంలో నేను శ్రమపడి సంపాదించదగినది ఏముంది? నశించని వస్తువు ఏదీ లేనప్పుడు, దేనిలో నా మనస్సును స్థిరపరచాలి?
కిం మే క్రియాపరతయా కిం నిష్క్రియతయాపి వా । న తద్ అస్తి వినాశేన వర్జితం యత్ కిలోదితమ్
చేసే పనుల వల్ల నాకు ఏమి లాభం? చేసుకోకపోయినా ఏమి లాభం? నశించని దేనికీ ఈ లోకంలో స్థానం లేదు.
క్రియావాన్ అక్రియో వాస్తు కాయో ఽయమ్ అసదుత్థితః । సతస్ స్థిరస్య శుద్ధస్య చితః కా నామ మే క్షతిః
నేను పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఈ శరీరం అసత్యం నుండే పుట్టింది. నేను సత్యంలో, స్థిరమైన పవిత్రమైన చైతన్యంలో నిలిచినప్పుడు నాకు ఏమి నష్టం?
నాభివాఞ్ఛామ్య్ అసమ్ప్రాప్తం సమ్ప్రాప్తం న త్యజామ్య్ అహమ్ । స్వస్థ ఆత్మని తిష్ఠామి యన్ మమాస్తి తద్ అస్తు మే
నాకు లేనిదాన్ని కోరను, వచ్చినదాన్ని వదలను. నేను నా అంతరాత్మలో ప్రశాంతంగా ఉంటాను. నాకు ఉన్నది నాకు ఉండనీ.
న మమేహ కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । క్రియయాక్రియయా వాపి యత్ ప్రాప్యం సద్ అసత్ సతః
నాకు ఈ లోకంలో చేసిన పని వల్లా, చేయని పని వల్లా ఏదీ లాభం లేదు. ఉన్నదానికైనా, లేనిదానికైనా, యథార్థమైనదానికైనా, మాయమైనదానికైనా, ఏది సాధించదగినదో అది పని వల్లా, పనిలేకపోయినా, వస్తుంది.
అకుర్వతః కుర్వతో వా యుక్తాయుక్తాః క్రియా మమ । నాభివాఞ్ఛితమ్ అస్తీహ యద్ ఉపాదేయతాం గతమ్
నేను పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఆ పనులు సరైనవైనా, తప్పైనవైనా, నాకు ఇక్కడ ఏది దక్కినా అది నిజంగా కోరదగినదేమీ కాదు.
తద్ ఉత్థాయ క్రమప్రాప్తాం కాయో ఽయం ప్రకృతాం క్రియామ్ । కరోత్వ్ అస్పన్దితాఙ్గస్ తు కిమ్ అయం సాధయిష్యతి
అందుకే, ఈ శరీరం సహజంగా వచ్చిన పనిని చేయనివ్వాలి. కానీ దాని అవయవాలు కదలకుండా ఉంటే, అది ఏం సాధించగలదు?
స్థితే మనసి నిష్కామే సమే విగతరఞ్జనే । కాయావయవజౌ కార్యస్పన్దాస్పన్దౌ ఫలే సమౌ
మనసు స్థిరంగా, ఆశ లేకుండా, సమంగా, ఆకర్షణ లేకుండా ఉన్నప్పుడు, శరీరం లేదా దాని భాగాలు పని చేసినా, చేయకపోయినా ఫలితంలో తేడా ఉండదు.
కర్మజాసు ఫలశ్రీషు మనసః కర్తృభోక్తృతే । తస్మిన్ ప్రశమమ్ ఆయాతే కృతమ్ అప్య్ అకృతం నృణామ్
కర్మఫలాల విషయంలో మనస్సు చేసేవాడిగా, అనుభవించేవాడిగా ఉండటం ఆగిపోతే, మనుషులకు చేసిన పని కూడా చేయనట్టే అవుతుంది.
యో నిశ్చయో ఽన్తః పురుషస్య రూఢః క్రియాస్వ్ అసౌ తన్మయతామ్ ఉపైతి । అనామయం మే పదమ్ ఆగతా ధీర్ అధీరతామ్ అన్తర్ అలం త్యజామి
ఏ పని విషయంలో మనిషిలో పక్కా నమ్మకం ఏర్పడితే, అతడు దానిలోనే లీనమవుతాడు. కానీ నేను బాధలేని స్థితిని చేరుకున్నాను. అందులో ధైర్యం, అధైర్యం రెండింటినీ పూర్తిగా వదిలేశాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య జనకో యథాప్రాప్తాం క్రియామ్ అసౌ । అసక్తః కర్తుమ్ ఉత్తస్థౌ దినం దినపతిర్ యథా
ఇలా ఆలోచించిన జనకుడు, తనకు ఎదురైన పనిని అసక్తిగా చేయడానికి లేచాడు. అది ప్రతి రోజు ఉదయించే సూర్యుడు లాగా ఉండింది.
ఇష్టానిష్టాః పరిత్యజ్య చేతసా వాసనాస్ స్వయమ్ । యథాప్రాప్తం చకారాసౌ జాగ్రద్ ఏవ సుషుప్తవత్
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అన్న ఆశలను మనసుతో వదిలేసి, తనకు వచ్చిన పనిని చేసేవాడు. అతడు మెలకువలో ఉన్నా, లోపల నిద్రలో ఉన్నట్టే ఉండేవాడు.
సమ్పాద్య తద్ అహఃకార్యమ్ ఆర్యావర్జనపూర్వకమ్ । అనయచ్ ఛర్వరీమ్ ఏకస్ తథైవ ధ్యానలీలయా
ఆ రోజు చేయవలసిన పనులు, గౌరవంగా పూజలు చేసి పూర్తిచేసిన తరువాత, ఒంటరిగా ఉన్నవాడు ఆ రాత్రిని కూడా ధ్యానం లో లీనమై గడిపాడు.
మనస్ సమరసం కృత్వా సంశాన్తవిషయభ్రమమ్ । శర్వర్యాం క్షీయమాణాయామ్ ఇత్థం చిత్తమ్ అబోధయత్
మనసును నిశ్చలంగా, ఏకాగ్రంగా చేసి, విషయాల పట్ల కలిగే అలజడిని శాంతపరిచి, రాత్రి ముగియబోతున్నప్పుడు, అతడు ఇలా తన మనస్సును మేల్కొల్పాడు.
చిత్త చఞ్చలవిస్తార ఆత్మనో న సుఖాయ తే । శమమ్ ఏహి శమాత్ తాత సుఖం సారమ్ అవాప్య తే
ఓ మనసా! నీ అశాంతి, విస్తరణ వల్ల ఆత్మకు ఆనందం కలగదు. శాంతిని పొందు; శాంతి వల్లే నిజమైన ఆనందం నీకు లభిస్తుంది, ప్రియమైనవాడా.
యథా యథా వికల్పౌఘం సఙ్కల్పయసి హేలయా । తథా తథైతి స్ఫారత్వం సంసారస్ తవ చిత్తక
నీవు ఎలాంటి తేలికగా ఎన్నో ఆలోచనలను ఊహిస్తావో, అదే విధంగా, ఓ మనసా, నీ సంసారం కూడా అంతే విస్తరిస్తుంది.
శతశాఖత్వమ్ ఆయాతి సేకేన విటపీ యథా । అనన్తాధిత్వమ్ ఆయాసి శఠ భోగేచ్ఛయా తథా
ఒక చిన్న నీటి ప్రవాహంతో వృక్షం వంద కొమ్మలుగా విస్తరించునట్లు, నీవు కూడా ఆనందాల పట్ల ఉన్న కోరిక వల్ల అంతులేని సంక్లిష్టతను పొందుతున్నావు, ఓ మాయగాడు.
చిన్తాజాలవిలాసోత్థా ఇమాస్ సంసారసృష్టయః । తస్మాత్ త్యక్త్వా విచిత్రాం త్వం చిన్తామ్ ఉపశమం వ్రజ
ఈ లోక సృష్టులు అన్నీ మనసు ఊహల ఆటల వల్లే పుట్టినవి. అందుకే, వింతగా మారే ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి, నీవు ప్రశాంతతలోకి ప్రవేశించు.
సంసారసృష్టిం తరలామ్ ఇమాం తులయ సున్దర । అస్యాశ్ చేత్ సారమ్ ఆప్నోషి తద్ ఏనామ్ ఏవ సంశ్రయ
ఓ అందమైనవాడా, ఈ చంచలమైన సంసార సృష్టిని బరువెత్తి చూడు. దీనిలో నిజమైన తత్వం ఏదైనా దొరికితే, దానిపైనే ఆధారపడు.
ఆస్థామ్ అస్మాత్ పరిత్యజ్య దృశ్యాద్ దర్శనలాలస । మైతద్ గృహాణ మా ముఞ్చ శుద్ధయా విహరేచ్ఛయా
ఈ లోకానికి, కనబడే వస్తువుల పట్ల ఆకాంక్షను వదిలిపెట్టి, నాది అయినది పట్టుకో. దాన్ని వదలకూడదు; పవిత్రత కోరికతో జీవించు.
ఇదం దృశ్యమ్ అసత్ సద్ వాప్య్ ఉదేత్వ్ అస్తమ్ ఉపైతు వా । సాధో వివశతాం గచ్ఛ మైతదీయైర్ గుణాగుణైః
ఈ జగత్తు నిజమా, అబద్ధమా, పుట్టినా, పోయినా, ఓ మేలైనవాడా, దాని మంచితనమో చెడుతనమో చూసి మనసు మార్చుకోకు.
మనాగ్ అపి న సమ్బన్ధస్ తవ దృశ్యేన వస్తునా । అవిద్యమానరూపేణ సమ్బన్ధః కిల కీదృశః
నీకు కనిపించే వస్తువులతో కొంచెమైనా సంబంధం లేదు. అసలు లేనిది నీవు ఎలా సంబంధం పెట్టుకోగలవు?
అసత్ త్వమ్ ఏతచ్ చ న సద్ ద్వయోర్ ఏవాసతోస్ సతోః । సమ్బన్ధ ఇతి చిత్రేయమ్ అపూర్వైవాక్షరావలీ
నీవు అబద్ధం కాదు, ఇది నిజం కాదు. నిజమైనదికీ అబద్ధమైనదికీ సంబంధముందని చెప్పడమే విచిత్రంగా, ఎప్పుడూ వినని మాటల్లా ఉంది.
అసద్ ఏతద్ భవత్ సచ్ చేత్ తథాపి కిల సున్దర । సఙ్గస్ సదసతోః కీదృగ్ వద త్వం మృతజీవతోః
ఇది అబద్ధమై, నీవు నిజమైనవాడివై ఉన్నా, ఓ అందమైనవాడా, నిజమైనదికీ అబద్ధమైనదికీ, బ్రతికినవాడికీ చనిపోయినవాడికీ మధ్య ఎలాంటి సంబంధం ఉంటుందో చెప్పు.
చిత్త త్వమ్ అథ దృశ్యం చ ద్వే ఏవ యది సన్మయే । సదా స్థితే తత్ ప్రసరః కుతో హర్షవిషాదయోః
ఓ మనస్సా! నీవు, నీవు చూస్తున్న వస్తువు రెండూ నిజమైనవే, ఎప్పుడూ ఒకేలా నిలిచివుంటే, ఆనందం లేదా దుఃఖం వంటి భావాలు ఎలా కలుగుతాయ్?
తస్మాన్ మా భవ మూఢం త్వం మా సముల్లాసమ్ ఆహర । అక్షుబ్ధాం బుద్ధిమ్ ఆతిష్ఠ భవ్య త్యజ భవస్థితిమ్
కాబట్టి, నీవు మాయలో పడిపోకూడదు, ఉల్లాసంలో మునిగిపోకూడదు. నీ మనస్సు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంచు, ఓ మహానుభావా! ఈ సంసార స్థితిని వదిలిపెట్టు.
తిన్దుకాలాతవద్ వ్యర్థమ్ ఆత్మన్య్ ఏవ పరిజ్వలత్ । మా మోహమలమ్ ఆసాద్య మన్దతాం గచ్ఛ దుర్మతే
తిందుకా పండువంటి వ్యర్థమైన మోహమలాన్ని నీలోకి రానివ్వకు, అది నిన్ను లోపల కాల్చకుండా జాగ్రత్తపడు, ఓ మూర్ఖుడా! ఆ మాయలో మునిగి మాంద్యానికి లోనవ్వకు.
న తద్ ఇహాస్తి సమున్నతమ్ ఉత్తమం వ్రజసి యేన పరాం పరిపూర్ణతామ్ । తద్ అవలమ్బ్య బలాద్ అతిధీరతాం జహిహి చఞ్చలతాం శఠ రే మనః
ఇక్కడ ఏదీ అంత గొప్పది కాదు, దాన్ని పొందితే పరిపూర్ణతకు చేరుకుంటావని. ఆ ఆశను వదిలిపెట్టి, దృఢమైన ధైర్యాన్ని సంపాదించు, చంచలమైన మనస్సా! నీ అస్థిరతను పూర్తిగా విడిచిపెట్టు.
ఏవం విచారయంస్ తత్ర స్వరాజ్యే జనకో నృపః । చకారాఖిలకార్యాణి న ముమోహ చ ధీరధీః
ఈ విధంగా తన రాజ్యంలో యోచిస్తూ, జనకుడు తన అన్ని పనులను సమర్థంగా నిర్వహించాడు. అతని మనస్సు స్థిరంగా ఉండి, ఎప్పుడూ మోహించలేదు.