ప్రతీహారపతావ్ ఇత్థమ్ ఉక్తవత్య్ అథ పార్థివః । తథైవ చిన్తయామ్ ఆస చిత్రాం సంసారసంస్థితిమ్
అతడు అలా చెప్పగానే రాజు ఈ లోక జీవితం ఎంత విచిత్రంగా ఉందో ఆలోచించసాగాడు.
కియన్మాత్రమ్ ఇదం నామ రాజ్యం సుఖమ్ ఇతి స్థితమ్ । న ప్రయోజనమ్ ఏతేన మమేహ క్షణభఙ్గినా
ఈ రాజ్యమూ, దాని ఆనందమూ ఎంత చిన్నవో! క్షణకాలంలో పోయే వీటితో నాకు పనిలేదు.
సర్వమ్ ఏవ పరిత్యజ్య మిథ్యాడమ్బరసమ్భ్రమమ్ । ఏకాన్త ఏవ తిష్ఠామి సంశాన్త ఇవ వారిధిః
అన్ని అబద్ధపు ఆర్భాటాలనూ వదిలేసి, ఒంటరిగా, సముద్రం శాంతంగా ఉన్నట్టు నేను ప్రశాంతంగా ఉంటాను.
అలమ్ ఏభిర్ అసత్ప్రాయైర్ మమ భోగవిజృమ్భితైః । త్యక్త్వా సర్వాణి కర్మాణి సుఖం తిష్ఠామి కేవలః
ఈ తప్పుడు ఆనందాలు నాకు చాలయ్యాయి. అన్ని పనులను వదిలిపెట్టి, నేను నిశ్చలమైన సుఖంలో ఉండిపోతాను.
చిత్త చాతుర్యమ్ ఏతస్మాద్ భోగాభ్యాసకుసమ్భ్రమాత్ । త్యజ జన్మజరాజాడ్యజాలజమ్బాలశాన్తయే
ఓ మనసా, పునఃపునః అనుభవాల కోసమే కలిగే చతురతను వదిలిపెట్టు; జననం, వృద్ధాప్యం, మూర్ఖత్వం వల్ల కలిగే మాయను శాంతిపర్చేందుకు ఇది అవసరం.
దశాసు యాసు యాస్వ్ ఏవ సమ్భ్రమం చిత్త పశ్యసి । తాభ్య ఏవాతివిరతం పరమం సుఖమ్ ఏష్యసి
ఓ మనసా, నీవు ఏ స్థితిలో కలవరాన్ని చూస్తే, ఆ స్థితులను పూర్తిగా వదిలిపెడితే, పరమానందాన్ని పొందగలవు.
ప్రవృత్తం సన్ నివృత్తం సద్ భూయో భూయశ్ చిరం చిరమ్ । భోగభూమిషు సర్వాసు చిత్త తృప్తిం న గచ్ఛసి
ఓ మనసా, ఎన్నిసార్లు అనుభవాలలో నిమగ్నమై, మళ్ళీ వాటిని వదిలినా, ఎంతకాలంగా ఇలా కొనసాగినా, నీవు ఎక్కడా తృప్తిని పొందలేదు.
తస్మాత్ తవాలమ్ అనయా తుచ్ఛయా భోగచిన్తయా । భవత్య్ అకృత్రిమా తృప్తిర్ యేనాభిపత తత్ తతమ్
కాబట్టి, ఈ తక్కువ విలువైన సుఖాల ఆలోచన నీకు చాలైంది. నిజమైన తృప్తి సహజంగా కలుగుతుంది. అది అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని ఆశ్రయించు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య జనకస్ తూష్ణీమ్ ఏవ బభూవ హ । శాన్తచాపలచేతస్త్వాల్ లిపికర్మార్పితోపమః
ఇలా ఆలోచించిన జనకుడు నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయాడు. అతని మనసు చంచలతను వదిలి, పనిలో నిమగ్నమైన వ్రాసేవాడిలా ప్రశాంతంగా మారింది.
ప్రతీహారో ఽపి నోవాచ గౌరవేణ భయేన చ । పునర్వాక్యం మహీపానాం చిత్తవృత్తిష్వ్ అశీలితమ్
అలాగే ద్వారపాలకుడు కూడా గౌరవంతో, భయంతో ఏమీ మాట్లాడలేదు. రాజుల మనస్సు స్థిరంగా లేనప్పుడు మరింతగా మాటాడటం అలవాటు కాదు.
తూష్ణీమ్ అథ క్షణం స్థిత్వా జనకో జనజీవితమ్ । పునస్ సఞ్చిన్తయామ్ ఆస మనసా శమశాలినా
తర్వాత జనకుడు ఒక క్షణం నిశ్శబ్దంగా నిలబడి, మళ్లీ తన మనసులో శాంతితో ప్రజల జీవితం గురించి ఆలోచించసాగాడు.
కిమ్ ఉపాదేయమ్ అస్తీహ యత్నాత్ సంసాధయామి యత్ । కస్మిన్ వస్తుని బధ్నామి ధృతిం నాశవివర్జితే
ఈ లోకంలో నేను శ్రమపడి సంపాదించదగినది ఏముంది? నశించని వస్తువు ఏదీ లేనప్పుడు, దేనిలో నా మనస్సును స్థిరపరచాలి?
కిం మే క్రియాపరతయా కిం నిష్క్రియతయాపి వా । న తద్ అస్తి వినాశేన వర్జితం యత్ కిలోదితమ్
చేసే పనుల వల్ల నాకు ఏమి లాభం? చేసుకోకపోయినా ఏమి లాభం? నశించని దేనికీ ఈ లోకంలో స్థానం లేదు.
క్రియావాన్ అక్రియో వాస్తు కాయో ఽయమ్ అసదుత్థితః । సతస్ స్థిరస్య శుద్ధస్య చితః కా నామ మే క్షతిః
నేను పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఈ శరీరం అసత్యం నుండే పుట్టింది. నేను సత్యంలో, స్థిరమైన పవిత్రమైన చైతన్యంలో నిలిచినప్పుడు నాకు ఏమి నష్టం?
నాభివాఞ్ఛామ్య్ అసమ్ప్రాప్తం సమ్ప్రాప్తం న త్యజామ్య్ అహమ్ । స్వస్థ ఆత్మని తిష్ఠామి యన్ మమాస్తి తద్ అస్తు మే
నాకు లేనిదాన్ని కోరను, వచ్చినదాన్ని వదలను. నేను నా అంతరాత్మలో ప్రశాంతంగా ఉంటాను. నాకు ఉన్నది నాకు ఉండనీ.
న మమేహ కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన । క్రియయాక్రియయా వాపి యత్ ప్రాప్యం సద్ అసత్ సతః
నాకు ఈ లోకంలో చేసిన పని వల్లా, చేయని పని వల్లా ఏదీ లాభం లేదు. ఉన్నదానికైనా, లేనిదానికైనా, యథార్థమైనదానికైనా, మాయమైనదానికైనా, ఏది సాధించదగినదో అది పని వల్లా, పనిలేకపోయినా, వస్తుంది.
అకుర్వతః కుర్వతో వా యుక్తాయుక్తాః క్రియా మమ । నాభివాఞ్ఛితమ్ అస్తీహ యద్ ఉపాదేయతాం గతమ్
నేను పని చేసినా, చేయకపోయినా, ఆ పనులు సరైనవైనా, తప్పైనవైనా, నాకు ఇక్కడ ఏది దక్కినా అది నిజంగా కోరదగినదేమీ కాదు.
తద్ ఉత్థాయ క్రమప్రాప్తాం కాయో ఽయం ప్రకృతాం క్రియామ్ । కరోత్వ్ అస్పన్దితాఙ్గస్ తు కిమ్ అయం సాధయిష్యతి
అందుకే, ఈ శరీరం సహజంగా వచ్చిన పనిని చేయనివ్వాలి. కానీ దాని అవయవాలు కదలకుండా ఉంటే, అది ఏం సాధించగలదు?
స్థితే మనసి నిష్కామే సమే విగతరఞ్జనే । కాయావయవజౌ కార్యస్పన్దాస్పన్దౌ ఫలే సమౌ
మనసు స్థిరంగా, ఆశ లేకుండా, సమంగా, ఆకర్షణ లేకుండా ఉన్నప్పుడు, శరీరం లేదా దాని భాగాలు పని చేసినా, చేయకపోయినా ఫలితంలో తేడా ఉండదు.
కర్మజాసు ఫలశ్రీషు మనసః కర్తృభోక్తృతే । తస్మిన్ ప్రశమమ్ ఆయాతే కృతమ్ అప్య్ అకృతం నృణామ్
కర్మఫలాల విషయంలో మనస్సు చేసేవాడిగా, అనుభవించేవాడిగా ఉండటం ఆగిపోతే, మనుషులకు చేసిన పని కూడా చేయనట్టే అవుతుంది.
యో నిశ్చయో ఽన్తః పురుషస్య రూఢః క్రియాస్వ్ అసౌ తన్మయతామ్ ఉపైతి । అనామయం మే పదమ్ ఆగతా ధీర్ అధీరతామ్ అన్తర్ అలం త్యజామి
ఏ పని విషయంలో మనిషిలో పక్కా నమ్మకం ఏర్పడితే, అతడు దానిలోనే లీనమవుతాడు. కానీ నేను బాధలేని స్థితిని చేరుకున్నాను. అందులో ధైర్యం, అధైర్యం రెండింటినీ పూర్తిగా వదిలేశాను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య జనకో యథాప్రాప్తాం క్రియామ్ అసౌ । అసక్తః కర్తుమ్ ఉత్తస్థౌ దినం దినపతిర్ యథా
ఇలా ఆలోచించిన జనకుడు, తనకు ఎదురైన పనిని అసక్తిగా చేయడానికి లేచాడు. అది ప్రతి రోజు ఉదయించే సూర్యుడు లాగా ఉండింది.
ఇష్టానిష్టాః పరిత్యజ్య చేతసా వాసనాస్ స్వయమ్ । యథాప్రాప్తం చకారాసౌ జాగ్రద్ ఏవ సుషుప్తవత్
ఇష్టమైనవి, అనిష్టమైనవి అన్న ఆశలను మనసుతో వదిలేసి, తనకు వచ్చిన పనిని చేసేవాడు. అతడు మెలకువలో ఉన్నా, లోపల నిద్రలో ఉన్నట్టే ఉండేవాడు.
సమ్పాద్య తద్ అహఃకార్యమ్ ఆర్యావర్జనపూర్వకమ్ । అనయచ్ ఛర్వరీమ్ ఏకస్ తథైవ ధ్యానలీలయా
ఆ రోజు చేయవలసిన పనులు, గౌరవంగా పూజలు చేసి పూర్తిచేసిన తరువాత, ఒంటరిగా ఉన్నవాడు ఆ రాత్రిని కూడా ధ్యానం లో లీనమై గడిపాడు.
మనస్ సమరసం కృత్వా సంశాన్తవిషయభ్రమమ్ । శర్వర్యాం క్షీయమాణాయామ్ ఇత్థం చిత్తమ్ అబోధయత్
మనసును నిశ్చలంగా, ఏకాగ్రంగా చేసి, విషయాల పట్ల కలిగే అలజడిని శాంతపరిచి, రాత్రి ముగియబోతున్నప్పుడు, అతడు ఇలా తన మనస్సును మేల్కొల్పాడు.
చిత్త చఞ్చలవిస్తార ఆత్మనో న సుఖాయ తే । శమమ్ ఏహి శమాత్ తాత సుఖం సారమ్ అవాప్య తే
ఓ మనసా! నీ అశాంతి, విస్తరణ వల్ల ఆత్మకు ఆనందం కలగదు. శాంతిని పొందు; శాంతి వల్లే నిజమైన ఆనందం నీకు లభిస్తుంది, ప్రియమైనవాడా.
యథా యథా వికల్పౌఘం సఙ్కల్పయసి హేలయా । తథా తథైతి స్ఫారత్వం సంసారస్ తవ చిత్తక
నీవు ఎలాంటి తేలికగా ఎన్నో ఆలోచనలను ఊహిస్తావో, అదే విధంగా, ఓ మనసా, నీ సంసారం కూడా అంతే విస్తరిస్తుంది.
శతశాఖత్వమ్ ఆయాతి సేకేన విటపీ యథా । అనన్తాధిత్వమ్ ఆయాసి శఠ భోగేచ్ఛయా తథా
ఒక చిన్న నీటి ప్రవాహంతో వృక్షం వంద కొమ్మలుగా విస్తరించునట్లు, నీవు కూడా ఆనందాల పట్ల ఉన్న కోరిక వల్ల అంతులేని సంక్లిష్టతను పొందుతున్నావు, ఓ మాయగాడు.
చిన్తాజాలవిలాసోత్థా ఇమాస్ సంసారసృష్టయః । తస్మాత్ త్యక్త్వా విచిత్రాం త్వం చిన్తామ్ ఉపశమం వ్రజ
ఈ లోక సృష్టులు అన్నీ మనసు ఊహల ఆటల వల్లే పుట్టినవి. అందుకే, వింతగా మారే ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి, నీవు ప్రశాంతతలోకి ప్రవేశించు.
సంసారసృష్టిం తరలామ్ ఇమాం తులయ సున్దర । అస్యాశ్ చేత్ సారమ్ ఆప్నోషి తద్ ఏనామ్ ఏవ సంశ్రయ
ఓ అందమైనవాడా, ఈ చంచలమైన సంసార సృష్టిని బరువెత్తి చూడు. దీనిలో నిజమైన తత్వం ఏదైనా దొరికితే, దానిపైనే ఆధారపడు.