సహస్రాఙ్కురశాఖాత్మఫలపల్లవశాలినః । అస్య సంసారవృక్షస్య మనోమూలమయో ఽఙ్కురః
ఈ సంసారవృక్షానికి వేల కొమ్మలు, పళ్ళు, ఆకులు ఉన్నా, దాని మొగ్గ మనస్సు అనే మూలం నుంచే పుట్టింది.
సఙ్కల్పమ్ ఏవ తం మన్యే సఙ్కల్పోపశమేన తత్ । శోషయామి యథా శోషమ్ ఏతి సంసారపాదపః
ఆ మొగ్గ అనేది మనస్సులో కలిగే సంకల్పమే అని నేను భావిస్తున్నాను. ఆ సంకల్పాన్ని ఆపితే, సంసారవృక్షం ఎండిపోయేలా చేస్తాను.
ఆకారమాత్రరమ్యాసు మనోమర్కటవృత్తిషు । పరిజ్ఞాతాస్వ్ ఇహాద్యైవ న రమే నీరసాస్వ్ అహమ్
మనస్సు కోతి లాగా చేసే ఆటలు బయటకు ఆకర్షణీయంగా కనిపించినా, వాటి అసలు స్వభావాన్ని ఇప్పుడు తెలుసుకున్నాను. అందువల్ల, ఈ రుచిలేని విషయాల్లో నాకు ఇక ఆనందం లేదు.
ఆశాపాశశతప్రోతాః పాతోత్పాతోపతాపదాః । సంసారవృత్తయో భుక్తా ఇదానీం విరమామ్య్ అహమ్
కోరికల శతబంధాలతో కూడిన, పతనాలు, అపాయాలు నిండిన ఈ సంసార చక్రాలు ఎన్నోసార్లు అనుభవించాను. ఇకపై వీటిని వదిలిపెడతాను.
హా హతో ఽస్మి వినష్టో ఽస్మి మృతో ఽస్మీతి పునః పునః । శోచితే గత ఏవాహమ్ ఇదానీం నానురోదిమి
ఓహో, నేను నాశనమయ్యాను, పోయాను, చనిపోయాను అని మళ్లీ మళ్లీ విచారించాను. ఇప్పుడు ఆ దుఃఖం అంతా పోయింది. ఇక నేను బాధపడను.
ప్రబుద్ధో ఽస్మి ప్రహృష్టో ఽస్మి దృష్టశ్ చౌరో మయాత్మనః । మనోనామా నిహన్మ్య్ ఏనం మనసాస్మి చిరం హతః
ఇప్పుడు నేను మేలుకున్నాను, ఆనందంగా ఉన్నాను, నా మనసే దొంగ అని తెలుసుకున్నాను. ఈ మనసనే నేను నశింపజేస్తాను; ఎందుకంటే చాలా కాలంగా ఇదే నన్ను బాధించింది.
ఏతావన్తమ్ ఇమం కాలం మనోముక్తాఫలం మమ । అవిద్ధమ్ ఆసీద్ అధునా విద్ధం తు గుణమ్ అర్హతి
ఇంతకాలం మనస్సు నుంచి విముక్తి ఫలం నాకు అందలేదు. ఇప్పుడు దాన్ని పొందిన తర్వాత, నిజంగా దానిని ఆస్వాదించగలను.
మనస్తుషారకణకో వివేకార్కాతపేన మే । చిరనిర్వృతయే నూనమ్ అచిరాల్ లయమ్ ఏష్యతి
నా మనస్సు మంచు తుది బిందువులా ఉంది. వివేకం అనే సూర్య కిరణాల వేడితో అది త్వరలోనే కరిగిపోతుంది. దీని వల్ల నాకు శాశ్వతమైన శాంతి లభిస్తుంది.
విబుధైస్ సాధుభిస్ సిద్ధైర్ అహం సాధు ప్రబోధితః । ఆత్మానమ్ అనుగచ్ఛామి పరమానన్దసాధనమ్
పండితులు, సద్గుణులు, సిద్ధులు నన్ను బాగా మేల్కొలిపారు. ఇప్పుడు నేను నా స్వరూపాన్ని, పరమానందానికి మార్గాన్ని, అనుసరిస్తున్నాను.
ఆత్మానం మణిమ్ ఏకాన్తే లబ్ధ్వైవాలోకయన్ సుఖమ్ । తిష్ఠామ్య్ అస్తమితాన్యేహశ్ శరదీవామలో ఽమ్బుదః
ఒంటరిగా ఉండి నా మనస్సులోని మణిలాంటి స్వరూపాన్ని తెలుసుకుని ఆనందంగా ఉన్నాను. మెరుపులు లేని శరదృతువు మేఘంలా నిర్మలంగా నిలిచిపోతున్నాను.
అయమ్ అహమ్ ఇదమ్ ఏవ తన్ మమేతి స్ఫురితమ్ అపాస్య బలాద్ అసత్యమ్ అన్తః । రిపుమ్ అతిమలినం మనో నిహన్మి ప్రశమమ్ ఉపైమి నమో ఽస్తు తే వివేక
‘నేనే ఇదిని’, ‘ఇది నాది’ అనే అబద్ధ భావాలను బలవంతంగా విడిచిపెట్టి, అత్యంత మలినమైన శత్రువు అయిన మనస్సును జయించి, నేను శాంతిని పొందుతున్నాను. ఓ వివేకా! నీకు నమస్కారం.
ఇతి చిన్తయతస్ తస్య పురస్ సమ్ప్రవివేశ హ । ప్రతీహారః ప్రగే భానోస్ స్యన్దనాగ్రమ్ ఇవారుణః
అతడు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించే వేళ, అరుణుడు సూర్యుని రథానికి ముందుగా నిలబడినట్టు, ద్వారపాలకుడు అతని ఎదుటకు వచ్చాడు.
దేవ దోస్స్తమ్భవిశ్రాన్తసమస్తవసుధాభర । సమ్పాదయోత్తిష్ఠ దినవ్యాపారం నృపతోచితమ్
దేవా, దేవతలకు ఆధారంగా నిలిచి, విశ్రాంతిగా ఉన్న భూమి భారాన్ని మోస్తూ, రాజులకు తగిన విధంగా ఈ రోజు పనులను నెరవేర్చేందుకు లేవండి.
ఏతాః కుసుమకర్పూరకుఙ్కుమామ్బుఘటాస్ స్త్రియః । స్నానభూమౌ స్థితాస్ సజ్జా నద్యో మూర్తియుతా ఇవ
ఇవి పువ్వులు, కర్పూరం, కుంకుమతో పరిమళించే నీళ్ల కుండలు పట్టుకుని, స్నాన స్థలంలో సిద్ధంగా ఉన్న స్త్రీలు, రూపాన్ని పొందిన నదుల్లా కనిపిస్తున్నారు.
ఏషా కమలకల్హారకాననభ్రాన్తషట్పదా । కృతా కమలినీ స్త్ర్యర్థం రచితాంశుకమణ్డపా
ఇక్కడ కమలాలు, కలహారాలు తోటల్లో తేలియాడే తేనెటీగలతో అలంకరించబడినట్టు, ఆ మహిళ కోసం తయారు చేసిన వస్త్రమండపం ఉంది.
ఏతాః కమలినీతీరభువశ్ ఛత్త్రైః ప్రపూరితాః । సచామరరథేభాశ్వైస్ స్నానావసరసేవినామ్
ఈ కమలపుష్పాలతో నిండిన తీరం మీద స్నానం చేయడానికి వచ్చినవారి కోసం గొడుగులు, పంకాలు ఊపే రథాలు, గుఱ్ఱాలు, ఏనుగులు అన్నీ సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.
సమగ్రసుమనఃపూర్ణై రత్నౌషధిపరిప్లుతైః । సజ్జీకృతాః పటలకైర్ దేవార్చనభువస్ తవ
ప్రభూ, నీ పూజా స్థలాలు తాజా పువ్వులతో నిండిన పందిళ్ళతో, రత్నాలు, ఔషధాలతో చల్లబడి, అందంగా సిద్ధం చేయబడ్డాయి.
స్నాతః పవిత్రహస్తశ్ చ పరిజప్తాఘమర్షణమ్ । త్వామ్ ఏవ ప్రేక్షతే దేవ దక్షిణార్హో ద్విజవ్రజః
స్నానం చేసి పవిత్రమైన చేతులతో, అఘమర్షణ మంత్రాన్ని జపించిన ద్విజులు, దక్షిణార్చనకు యోగ్యుడవైన నిన్నే దర్శిస్తున్నారు ప్రభూ.
చలచ్చామరహస్తాభిః పాల్యన్తే పరమేశ్వర । సజ్జీకృతాస్ తు కాన్తాభిశ్ శీతా భోజనభూమయః
పరమేశ్వరా, అందమైన స్త్రీలు చామరాలు ఊపుతూ నిన్ను సేవిస్తున్నారు. నీ ప్రియమైన వారు భోజనశాలలను చల్లగా, సన్నద్ధంగా తయారు చేసి, నీ కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు.
శీఘ్రమ్ ఉత్తిష్ఠ భద్రం తే నియతం కార్యమ్ ఆచర । న కాలమ్ అతివర్తన్తే మహాన్తస్ స్వేషు కర్మసు
త్వరగా లేచి నీ పనిని కట్టుబాటుతో చేయి. గొప్పవారు తమ పనుల్లో ఆలస్యం చేయరు.
ప్రతీహారపతావ్ ఇత్థమ్ ఉక్తవత్య్ అథ పార్థివః । తథైవ చిన్తయామ్ ఆస చిత్రాం సంసారసంస్థితిమ్
అతడు అలా చెప్పగానే రాజు ఈ లోక జీవితం ఎంత విచిత్రంగా ఉందో ఆలోచించసాగాడు.
కియన్మాత్రమ్ ఇదం నామ రాజ్యం సుఖమ్ ఇతి స్థితమ్ । న ప్రయోజనమ్ ఏతేన మమేహ క్షణభఙ్గినా
ఈ రాజ్యమూ, దాని ఆనందమూ ఎంత చిన్నవో! క్షణకాలంలో పోయే వీటితో నాకు పనిలేదు.
సర్వమ్ ఏవ పరిత్యజ్య మిథ్యాడమ్బరసమ్భ్రమమ్ । ఏకాన్త ఏవ తిష్ఠామి సంశాన్త ఇవ వారిధిః
అన్ని అబద్ధపు ఆర్భాటాలనూ వదిలేసి, ఒంటరిగా, సముద్రం శాంతంగా ఉన్నట్టు నేను ప్రశాంతంగా ఉంటాను.
అలమ్ ఏభిర్ అసత్ప్రాయైర్ మమ భోగవిజృమ్భితైః । త్యక్త్వా సర్వాణి కర్మాణి సుఖం తిష్ఠామి కేవలః
ఈ తప్పుడు ఆనందాలు నాకు చాలయ్యాయి. అన్ని పనులను వదిలిపెట్టి, నేను నిశ్చలమైన సుఖంలో ఉండిపోతాను.
చిత్త చాతుర్యమ్ ఏతస్మాద్ భోగాభ్యాసకుసమ్భ్రమాత్ । త్యజ జన్మజరాజాడ్యజాలజమ్బాలశాన్తయే
ఓ మనసా, పునఃపునః అనుభవాల కోసమే కలిగే చతురతను వదిలిపెట్టు; జననం, వృద్ధాప్యం, మూర్ఖత్వం వల్ల కలిగే మాయను శాంతిపర్చేందుకు ఇది అవసరం.
దశాసు యాసు యాస్వ్ ఏవ సమ్భ్రమం చిత్త పశ్యసి । తాభ్య ఏవాతివిరతం పరమం సుఖమ్ ఏష్యసి
ఓ మనసా, నీవు ఏ స్థితిలో కలవరాన్ని చూస్తే, ఆ స్థితులను పూర్తిగా వదిలిపెడితే, పరమానందాన్ని పొందగలవు.
ప్రవృత్తం సన్ నివృత్తం సద్ భూయో భూయశ్ చిరం చిరమ్ । భోగభూమిషు సర్వాసు చిత్త తృప్తిం న గచ్ఛసి
ఓ మనసా, ఎన్నిసార్లు అనుభవాలలో నిమగ్నమై, మళ్ళీ వాటిని వదిలినా, ఎంతకాలంగా ఇలా కొనసాగినా, నీవు ఎక్కడా తృప్తిని పొందలేదు.
తస్మాత్ తవాలమ్ అనయా తుచ్ఛయా భోగచిన్తయా । భవత్య్ అకృత్రిమా తృప్తిర్ యేనాభిపత తత్ తతమ్
కాబట్టి, ఈ తక్కువ విలువైన సుఖాల ఆలోచన నీకు చాలైంది. నిజమైన తృప్తి సహజంగా కలుగుతుంది. అది అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని ఆశ్రయించు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య జనకస్ తూష్ణీమ్ ఏవ బభూవ హ । శాన్తచాపలచేతస్త్వాల్ లిపికర్మార్పితోపమః
ఇలా ఆలోచించిన జనకుడు నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయాడు. అతని మనసు చంచలతను వదిలి, పనిలో నిమగ్నమైన వ్రాసేవాడిలా ప్రశాంతంగా మారింది.
ప్రతీహారో ఽపి నోవాచ గౌరవేణ భయేన చ । పునర్వాక్యం మహీపానాం చిత్తవృత్తిష్వ్ అశీలితమ్
అలాగే ద్వారపాలకుడు కూడా గౌరవంతో, భయంతో ఏమీ మాట్లాడలేదు. రాజుల మనస్సు స్థిరంగా లేనప్పుడు మరింతగా మాటాడటం అలవాటు కాదు.