శ్వశ్ శ్వః పాపీయసీమ్ ఏవ శ్వశ్ శ్వః క్రూరతరామ్ అపి । శ్వశ్ శ్వః ఖేదకరీమ్ ఏతి దశామ్ ఇహ జడో జనః
ఈ లోకంలో మూర్ఖుడు ప్రతిరోజూ మరింత పాపమయమైన, మరింత క్రూరమైన, ఇంకా ఎక్కువ బాధ కలిగించే స్థితుల్లోకి వెళ్తూ ఉంటాడు.
అజ్ఞానోపహతో బాల్యే యౌవనే మదనాహతః । శేషే కలత్రచిన్తార్తః కిం కరోతు కదా జడః
చిన్నప్పుడే అజ్ఞానంతో బాధపడతాడు, యవ్వనంలో కామంతో క్షోభించిపోతాడు, తరువాత భార్య గురించి ఆందోళనతో వ్యాకులత చెందుతాడు—ఈ మూర్ఖుడు ఎప్పుడైనా ఏం చేయగలడు?
ఆగమాపాయవిరసం దశావైషమ్యదూషితమ్ । అసారసారం సంసారం కిం న పశ్యతి మన్మతిః
ఈ జనన మరణాల వల్ల రుచి లేని, పరిస్థితుల తేడాల వల్ల చెడిపోయిన, అసలు సారం లేని ఈ సంసారం మనస్సు ఎందుకు చూడలేకపోతుంది?
రాజసూయాశ్వమేధాద్యైర్ ఇష్ట్వా యజ్ఞశతైర్ అపి । మహాకల్పాత్ కమ్ అప్య్ అంశం స్వర్గం ఆప్నోతి నాధికమ్
రాజసూయం, అశ్వమేధం లాంటి వంద యజ్ఞాలు చేసినా, ఎంతకాలమైనా, స్వర్గంలో కొంత భాగం మాత్రమే లభిస్తుంది, అంతకంటే ఎక్కువ కాదు.
కో ఽసౌ స్వర్గే ఽస్తి భూమౌ వా పాతాలే వా ప్రదేశకః । న యత్రాభిద్రవన్త్య్ ఏతా దుర్భ్రమర్య ఇవాపదః
ఈ లోకంలో, స్వర్గంలో, పాతాళంలో, ఎక్కడా బాధలు దూరంగా ఉండే ప్రదేశం ఉందా? అవి దుష్ట స్త్రీలు లాగా ఎక్కడైనా వెంటాడుతూనే ఉంటాయి.
నిజచేతోబిలవ్యాలాశ్ శరీరస్థలపల్లవాః । ఆధయో వ్యాధయశ్ చైతే నివార్యన్తే కథం కిల
మన మనస్సు లోపల దాగి ఉన్న పాముల్లాంటి బాధలు, శరీరంలో మొలిచే వ్యాధులు, ఇవన్నీ ఎలాగైనా పూర్తిగా నివారించగలమా?
సత్యే ఽసత్తా స్థితా మూర్ధ్ని మూర్ధ్ని రమ్యేష్వ్ అరమ్యతా । సుఖేషు మూర్ధ్ని దుఃఖాని కిమ్ ఏకం సంశ్రయామ్య్ అహమ్
నిజమైనదాని మీద అబద్ధం, అందమైన చోట కూడా అసహ్యం, సుఖం మధ్యలోనూ దుఃఖాలు — వీటిలో ఏదానిపై నేను నమ్మకంగా ఆధారపడాలి?
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ ప్రాకృతాః క్షుద్రజన్తవః । ధరా తైర్ ఏవ నీరన్ధ్రా దుర్లభాస్ సాధుసాధవః
సాధారణమైన, చిన్నజంతువులు పుట్టి, మరణిస్తుంటాయి. వాళ్ల వలన భూమి ఎల్లప్పుడూ నిండుగా ఉంటుంది. నిజంగా మంచి మనుషులు, సద్గుణులు చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
నీలోత్పలాలినయనాః పరమప్రేమభూషణాః । హాసాయైవ విలాసిన్యః క్షణభఙ్గితయా స్థితాః
నీలపు కమలంలాంటి కళ్ళు, పరమమైన ప్రేమతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు, కేవలం వినోదానికే ఉంటారు. వాళ్లు క్షణకాలమే నిలుస్తారు.
యేషాం నిమేషణోన్మేషైర్ జగతాం ప్రలయోదయౌ । తాదృశాః పురుషా యాతా మాదృశాం గణనైవ కా
ఎవరికి కన్ను మూసి తెరిచే సమయంలోనే లోకాలు లయమవుతాయో, సృష్టించబడతాయో, అలాంటి మహానుభావులు వచ్చినవారు, పోయినవారు. అలాంటప్పుడు నన్ను లాంటి వారిని లెక్కించడంలో ఏమి ప్రయోజనం?
సన్తి రమ్యతరాద్ రమ్యాస్ సుస్థిరాద్ అపి చ స్థిరాః । చిన్తాపర్యవసానేయం పదార్థశ్రీః కిమ్ ఈదృశీ
ఇంకా అందమైన ఆనందాలు, ఇంకా స్థిరమైన వస్తువులు ఉన్నా, చివరికి ఆ సంపద అంతా చింతతోనే ముగుస్తుంది కదా, అలాంటప్పుడు అలాంటి ఐశ్వర్యానికి ఏమి విలువ?
సమ్పదశ్ చ విచిత్రా యాస్ తాశ్ చేచ్ చిత్తేన సమ్మతాః । తత్ తా అపి మహారమ్భా మన్యే నూనం మహాపదః
వివిధమైన ఐశ్వర్యాలు మనసుతో అంగీకరించబడితే, ఆ గొప్ప కార్యాలన్నీ నిజంగా పెద్ద దురదృష్టాలే అని నేను భావిస్తున్నాను.
ఆపదో ఽపి విచిత్రా యాస్ తాశ్ చేన్ మనసి సమ్మతాః । తత్ తా అపి మహారమ్భా మన్యే సకలసమ్పదః
వివిధమైన అపాయాలు మనసులో అంగీకరించబడితే, ఆ పెద్ద కష్టాలన్నీ కూడా నాకు అన్ని ఐశ్వర్యాల్లా అనిపిస్తున్నాయి.
మనోమాత్రవివర్తే ఽస్మిఞ్ జగత్య్ అబ్బిన్దుభఙ్గురే । మమేదమ్ ఇత్య్ అపూర్వైవ కుతస్ త్వ్ అక్షరమాలికా
ఈ లోకం మనసు మార్పుతో ఏర్పడింది, నీటి బొట్టు లాంటి బలహీనమైనది. ఇలాంటి ప్రపంచంలో 'ఇది నాది' అనే కొత్త భావన ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది? ఎప్పటికీ మిగిలిపోయే వస్తువుల పరంపర ఎక్కడుంది?
కాకతాలీయయోగేన సమ్పన్నాయాం జగత్స్థితౌ । ధూర్తేన కల్పితా వ్యర్థం హేయోపాదేయభావనాః
ఈ లోకం యాదృచ్ఛికంగా ఏర్పడినప్పుడు, తెలివైన మనస్సు వృథాగా తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావనలను ఊహించుకుంది.
ఇయత్తాచ్ఛిన్నరూపాసు సుఖనామ్నీషు దృష్టిషు । కాస్వ్ ఏతాస్వ్ అనుషక్తో ఽస్మి పతఙ్గో ఽగ్నిశిఖాస్వ్ ఇవ
ఈ పరిమితమైన, ముక్కలుగా విడిపోయిన ఆనందాల అనుభవాల్లో, నేను ఏదానికీ ఇంతగా ఆకర్షితుడనై ఉన్నాను? దీపంలోకి ఆకర్షితమై పోయే పురుగు లాగానే, నేను కూడా ఈ ఆనందాల వైపు లాగబడుతున్నానా?
వరమ్ ఏకాన్తదాహేషు లుఠితం రౌరవాగ్నిషు । న త్వ్ ఆలూనవిశీర్ణాసు స్థితిస్ సంసారవృత్తిషు
నరకాగ్నిలో పూర్తిగా కాలిపోవడం మంచిది, కానీ ఈ లోకజీవితంలో తుప్పు పట్టినట్టుగా, చీలిపోయిన బాధల్లో ఉండడం అంతకంటే దారుణం.
సంసార ఏవ దుఃఖానాం సీమాన్తః కిల కథ్యతే । తన్మధ్యపతితేనేహ సుఖమ్ ఆసాద్యతే కథమ్
ఈ లోకజీవితమే అన్ని బాధలకు చివరి అంచు అని అంటారు. దాని మధ్యలో పడిపోయినవాడు ఇక్కడ ఎలా ఆనందాన్ని పొందగలడు?
అకృత్రిమమహాదుఃఖే సంసారే యే వ్యవస్థితాః । త ఏతే ఽన్యాని దుఃఖాని జానతే మధురాణ్య్ అలమ్
ఈ సహజమైన గొప్ప బాధలతో కూడిన లోకంలో ఉండేవారు, మిగతా అన్ని బాధలను తీయగా అనిపించుకుంటారు.
అహమ్ అప్య్ ఆధిమాన్ కష్టం కాష్ఠలోష్టసమస్థితైః । అజ్ఞైర్ ఏవాగతస్ సామ్యమ్ అపరామృష్టవస్తుభిః
నానూ బాధలతో బాధపడుతూ, అసలు విషయాన్ని గ్రహించని అజ్ఞానులతో పాటు, కలప లేదా మట్టికట్టిలా స్థిరంగా ఉండే వారిలా మారిపోయాను.
సహస్రాఙ్కురశాఖాత్మఫలపల్లవశాలినః । అస్య సంసారవృక్షస్య మనోమూలమయో ఽఙ్కురః
ఈ సంసారవృక్షానికి వేల కొమ్మలు, పళ్ళు, ఆకులు ఉన్నా, దాని మొగ్గ మనస్సు అనే మూలం నుంచే పుట్టింది.
సఙ్కల్పమ్ ఏవ తం మన్యే సఙ్కల్పోపశమేన తత్ । శోషయామి యథా శోషమ్ ఏతి సంసారపాదపః
ఆ మొగ్గ అనేది మనస్సులో కలిగే సంకల్పమే అని నేను భావిస్తున్నాను. ఆ సంకల్పాన్ని ఆపితే, సంసారవృక్షం ఎండిపోయేలా చేస్తాను.
ఆకారమాత్రరమ్యాసు మనోమర్కటవృత్తిషు । పరిజ్ఞాతాస్వ్ ఇహాద్యైవ న రమే నీరసాస్వ్ అహమ్
మనస్సు కోతి లాగా చేసే ఆటలు బయటకు ఆకర్షణీయంగా కనిపించినా, వాటి అసలు స్వభావాన్ని ఇప్పుడు తెలుసుకున్నాను. అందువల్ల, ఈ రుచిలేని విషయాల్లో నాకు ఇక ఆనందం లేదు.
ఆశాపాశశతప్రోతాః పాతోత్పాతోపతాపదాః । సంసారవృత్తయో భుక్తా ఇదానీం విరమామ్య్ అహమ్
కోరికల శతబంధాలతో కూడిన, పతనాలు, అపాయాలు నిండిన ఈ సంసార చక్రాలు ఎన్నోసార్లు అనుభవించాను. ఇకపై వీటిని వదిలిపెడతాను.
హా హతో ఽస్మి వినష్టో ఽస్మి మృతో ఽస్మీతి పునః పునః । శోచితే గత ఏవాహమ్ ఇదానీం నానురోదిమి
ఓహో, నేను నాశనమయ్యాను, పోయాను, చనిపోయాను అని మళ్లీ మళ్లీ విచారించాను. ఇప్పుడు ఆ దుఃఖం అంతా పోయింది. ఇక నేను బాధపడను.
ప్రబుద్ధో ఽస్మి ప్రహృష్టో ఽస్మి దృష్టశ్ చౌరో మయాత్మనః । మనోనామా నిహన్మ్య్ ఏనం మనసాస్మి చిరం హతః
ఇప్పుడు నేను మేలుకున్నాను, ఆనందంగా ఉన్నాను, నా మనసే దొంగ అని తెలుసుకున్నాను. ఈ మనసనే నేను నశింపజేస్తాను; ఎందుకంటే చాలా కాలంగా ఇదే నన్ను బాధించింది.
ఏతావన్తమ్ ఇమం కాలం మనోముక్తాఫలం మమ । అవిద్ధమ్ ఆసీద్ అధునా విద్ధం తు గుణమ్ అర్హతి
ఇంతకాలం మనస్సు నుంచి విముక్తి ఫలం నాకు అందలేదు. ఇప్పుడు దాన్ని పొందిన తర్వాత, నిజంగా దానిని ఆస్వాదించగలను.
మనస్తుషారకణకో వివేకార్కాతపేన మే । చిరనిర్వృతయే నూనమ్ అచిరాల్ లయమ్ ఏష్యతి
నా మనస్సు మంచు తుది బిందువులా ఉంది. వివేకం అనే సూర్య కిరణాల వేడితో అది త్వరలోనే కరిగిపోతుంది. దీని వల్ల నాకు శాశ్వతమైన శాంతి లభిస్తుంది.
విబుధైస్ సాధుభిస్ సిద్ధైర్ అహం సాధు ప్రబోధితః । ఆత్మానమ్ అనుగచ్ఛామి పరమానన్దసాధనమ్
పండితులు, సద్గుణులు, సిద్ధులు నన్ను బాగా మేల్కొలిపారు. ఇప్పుడు నేను నా స్వరూపాన్ని, పరమానందానికి మార్గాన్ని, అనుసరిస్తున్నాను.
ఆత్మానం మణిమ్ ఏకాన్తే లబ్ధ్వైవాలోకయన్ సుఖమ్ । తిష్ఠామ్య్ అస్తమితాన్యేహశ్ శరదీవామలో ఽమ్బుదః
ఒంటరిగా ఉండి నా మనస్సులోని మణిలాంటి స్వరూపాన్ని తెలుసుకుని ఆనందంగా ఉన్నాను. మెరుపులు లేని శరదృతువు మేఘంలా నిర్మలంగా నిలిచిపోతున్నాను.