సంసారరాత్రిదుస్స్వప్నే శూన్యే దేహమయే భ్రమే । ఆస్థాం చేద్ అనుబధ్నామి తన్ మామ్ అస్తు ధిగ్ అస్థితిమ్
ఈ శూన్యమైన మాయలో, శరీరమనే భ్రమలో, సంసార రాత్రిలో వచ్చే చెడ్డ కలలో నేను నమ్మకం పెడితే, అలాంటి స్థితికి నన్ను తిడితే తిడితే సరిపోతుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి వ్యర్థమ్ ఉత్థితాసత్స్వరూపిణా । అహఙ్కారపిశాచేన కిమ్ అజ్ఞవద్ అహం హతః
ఈ 'ఇదే నేను, నేనే ఇది' అన్న అహంకార భూతం నన్ను వృథాగా పట్టేసింది. అజ్ఞానిగా నేను దాని చేతిలో నాశనం అయ్యాను.
హృతం హృతమ్ ఇదం కస్మాద్ ఆయుర్ ఆయతయానయా । పశ్యన్న్ అపి న పశ్యామి సూక్ష్మయా కాలలేఖయా
ఈ సూక్ష్మమైన కాలరేఖ నా ప్రాణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఎత్తుకుపోతూ ఉంది. చూస్తున్నా కూడా, నిజంగా చూడలేకపోతున్నాను.
పాదపీఠీకృతేశానాశ్ శార్ఙ్గిక్రీడనకన్దుకాః । కాలకాపాలినా గ్రస్తాః కిమ్ ఆస్థే మయి వల్గసి
పాదపీఠంగా మారిన ప్రభువులు, శారంగధారి ఆటబొమ్మలుగా మారినవారు, అందరినీ కాలకపాలుడు మింగేశాడు. అలాంటప్పుడు నాలో నీవు ఇంకా ఏమిటి గర్వపడుతున్నావు?
అజస్రమ్ ఉపయాన్త్య్ ఏతే యాన్తి చాద్యాపి వాసరాః । అవినష్టైకసద్వస్తుర్ దృష్టో నాద్యాపి వాసరః
రోజులు ఎప్పటికప్పుడు వచ్చి పోతూనే ఉన్నాయి. అయినా, ఈ రోజు కూడా ఆ నశించని ఒకే ఒక్క నిజమైన వస్తువు నాకు కనబడలేదు.
సారసాస్ సరసీవైతే సర్వస్మిఞ్ జనచేతసి । భోగా ఏవ స్ఫురన్త్య్ అన్తర్ నాతుచ్ఛపదదృష్టయః
ఎలా ఒక సరస్సులో సారం ఉంటుందో, అలాగే ప్రతి మనిషి మనసులో కూడా ఆనందాలే మెరుస్తుంటాయి. చిన్నచిన్న, తక్కువ విలువైన దృష్టాంతాలు మాత్రం అక్కడ కనిపించవు.
కష్టాత్ కష్టతరం ప్రాప్తో దుఃఖాద్ దుఃఖతరం గతః । అద్యాపి న విరక్తో ఽస్మి హా ధిఙ్ మామ్ అధమాశయమ్
బాధకన్నా ఎక్కువ బాధను అనుభవించాను, దుఃఖాన్ని మించిన దుఃఖంలో పడ్డాను. అయినా ఇప్పటికీ నాకు విరక్తి రాలేదు. ఓహో, నా నీచమైన మనసుకు సిగ్గుపడాలి.
యేషు యేషు దృఢాబద్ధా భావనా దృఢవస్తుషు । తాని తాని వినష్టాని దృష్టాని కిమ్ ఇహోత్తమమ్
ఏదైనా విషయాన్ని మనసులో బలంగా పట్టుకున్నప్పటికీ, అవి ఎంత దృఢంగా ఉన్నా చివరకు నశించిపోయాయి. ఇక్కడ నిజంగా గొప్పదిగా కనిపించేది ఏముంది?
యన్ మధ్యే యచ్ చ పర్యన్తే యద్ ఆపాతే మనోరమమ్ । సర్వమ్ ఏవాపవిత్రం తద్ వినాశామేధ్యదూషితమ్
మధ్యలో, చివర్లో, మొదట్లో ఏది ఆనందంగా అనిపించినా, అది అంతా అపవిత్రమే. నశనం అనే మలినతితో కలుషితమై ఉంటుంది.
యేషు యేషు పదార్థేషు ధృతిం బధ్నాతి మానవః । తేషు తేష్వ్ ఏవ తస్యాశు దృష్టో దుఃఖోదయో భృశమ్
మనిషి ఏ వస్తువులపై మనసు పెట్టాడో, అవే అతనికి త్వరగా తీవ్రమైన బాధలకు కారణమవుతాయి.
శ్వశ్ శ్వః పాపీయసీమ్ ఏవ శ్వశ్ శ్వః క్రూరతరామ్ అపి । శ్వశ్ శ్వః ఖేదకరీమ్ ఏతి దశామ్ ఇహ జడో జనః
ఈ లోకంలో మూర్ఖుడు ప్రతిరోజూ మరింత పాపమయమైన, మరింత క్రూరమైన, ఇంకా ఎక్కువ బాధ కలిగించే స్థితుల్లోకి వెళ్తూ ఉంటాడు.
అజ్ఞానోపహతో బాల్యే యౌవనే మదనాహతః । శేషే కలత్రచిన్తార్తః కిం కరోతు కదా జడః
చిన్నప్పుడే అజ్ఞానంతో బాధపడతాడు, యవ్వనంలో కామంతో క్షోభించిపోతాడు, తరువాత భార్య గురించి ఆందోళనతో వ్యాకులత చెందుతాడు—ఈ మూర్ఖుడు ఎప్పుడైనా ఏం చేయగలడు?
ఆగమాపాయవిరసం దశావైషమ్యదూషితమ్ । అసారసారం సంసారం కిం న పశ్యతి మన్మతిః
ఈ జనన మరణాల వల్ల రుచి లేని, పరిస్థితుల తేడాల వల్ల చెడిపోయిన, అసలు సారం లేని ఈ సంసారం మనస్సు ఎందుకు చూడలేకపోతుంది?
రాజసూయాశ్వమేధాద్యైర్ ఇష్ట్వా యజ్ఞశతైర్ అపి । మహాకల్పాత్ కమ్ అప్య్ అంశం స్వర్గం ఆప్నోతి నాధికమ్
రాజసూయం, అశ్వమేధం లాంటి వంద యజ్ఞాలు చేసినా, ఎంతకాలమైనా, స్వర్గంలో కొంత భాగం మాత్రమే లభిస్తుంది, అంతకంటే ఎక్కువ కాదు.
కో ఽసౌ స్వర్గే ఽస్తి భూమౌ వా పాతాలే వా ప్రదేశకః । న యత్రాభిద్రవన్త్య్ ఏతా దుర్భ్రమర్య ఇవాపదః
ఈ లోకంలో, స్వర్గంలో, పాతాళంలో, ఎక్కడా బాధలు దూరంగా ఉండే ప్రదేశం ఉందా? అవి దుష్ట స్త్రీలు లాగా ఎక్కడైనా వెంటాడుతూనే ఉంటాయి.
నిజచేతోబిలవ్యాలాశ్ శరీరస్థలపల్లవాః । ఆధయో వ్యాధయశ్ చైతే నివార్యన్తే కథం కిల
మన మనస్సు లోపల దాగి ఉన్న పాముల్లాంటి బాధలు, శరీరంలో మొలిచే వ్యాధులు, ఇవన్నీ ఎలాగైనా పూర్తిగా నివారించగలమా?
సత్యే ఽసత్తా స్థితా మూర్ధ్ని మూర్ధ్ని రమ్యేష్వ్ అరమ్యతా । సుఖేషు మూర్ధ్ని దుఃఖాని కిమ్ ఏకం సంశ్రయామ్య్ అహమ్
నిజమైనదాని మీద అబద్ధం, అందమైన చోట కూడా అసహ్యం, సుఖం మధ్యలోనూ దుఃఖాలు — వీటిలో ఏదానిపై నేను నమ్మకంగా ఆధారపడాలి?
జాయన్తే చ మ్రియన్తే చ ప్రాకృతాః క్షుద్రజన్తవః । ధరా తైర్ ఏవ నీరన్ధ్రా దుర్లభాస్ సాధుసాధవః
సాధారణమైన, చిన్నజంతువులు పుట్టి, మరణిస్తుంటాయి. వాళ్ల వలన భూమి ఎల్లప్పుడూ నిండుగా ఉంటుంది. నిజంగా మంచి మనుషులు, సద్గుణులు చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
నీలోత్పలాలినయనాః పరమప్రేమభూషణాః । హాసాయైవ విలాసిన్యః క్షణభఙ్గితయా స్థితాః
నీలపు కమలంలాంటి కళ్ళు, పరమమైన ప్రేమతో అలంకరించబడిన స్త్రీలు, కేవలం వినోదానికే ఉంటారు. వాళ్లు క్షణకాలమే నిలుస్తారు.
యేషాం నిమేషణోన్మేషైర్ జగతాం ప్రలయోదయౌ । తాదృశాః పురుషా యాతా మాదృశాం గణనైవ కా
ఎవరికి కన్ను మూసి తెరిచే సమయంలోనే లోకాలు లయమవుతాయో, సృష్టించబడతాయో, అలాంటి మహానుభావులు వచ్చినవారు, పోయినవారు. అలాంటప్పుడు నన్ను లాంటి వారిని లెక్కించడంలో ఏమి ప్రయోజనం?
సన్తి రమ్యతరాద్ రమ్యాస్ సుస్థిరాద్ అపి చ స్థిరాః । చిన్తాపర్యవసానేయం పదార్థశ్రీః కిమ్ ఈదృశీ
ఇంకా అందమైన ఆనందాలు, ఇంకా స్థిరమైన వస్తువులు ఉన్నా, చివరికి ఆ సంపద అంతా చింతతోనే ముగుస్తుంది కదా, అలాంటప్పుడు అలాంటి ఐశ్వర్యానికి ఏమి విలువ?
సమ్పదశ్ చ విచిత్రా యాస్ తాశ్ చేచ్ చిత్తేన సమ్మతాః । తత్ తా అపి మహారమ్భా మన్యే నూనం మహాపదః
వివిధమైన ఐశ్వర్యాలు మనసుతో అంగీకరించబడితే, ఆ గొప్ప కార్యాలన్నీ నిజంగా పెద్ద దురదృష్టాలే అని నేను భావిస్తున్నాను.
ఆపదో ఽపి విచిత్రా యాస్ తాశ్ చేన్ మనసి సమ్మతాః । తత్ తా అపి మహారమ్భా మన్యే సకలసమ్పదః
వివిధమైన అపాయాలు మనసులో అంగీకరించబడితే, ఆ పెద్ద కష్టాలన్నీ కూడా నాకు అన్ని ఐశ్వర్యాల్లా అనిపిస్తున్నాయి.
మనోమాత్రవివర్తే ఽస్మిఞ్ జగత్య్ అబ్బిన్దుభఙ్గురే । మమేదమ్ ఇత్య్ అపూర్వైవ కుతస్ త్వ్ అక్షరమాలికా
ఈ లోకం మనసు మార్పుతో ఏర్పడింది, నీటి బొట్టు లాంటి బలహీనమైనది. ఇలాంటి ప్రపంచంలో 'ఇది నాది' అనే కొత్త భావన ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది? ఎప్పటికీ మిగిలిపోయే వస్తువుల పరంపర ఎక్కడుంది?
కాకతాలీయయోగేన సమ్పన్నాయాం జగత్స్థితౌ । ధూర్తేన కల్పితా వ్యర్థం హేయోపాదేయభావనాః
ఈ లోకం యాదృచ్ఛికంగా ఏర్పడినప్పుడు, తెలివైన మనస్సు వృథాగా తీసుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అనే భావనలను ఊహించుకుంది.
ఇయత్తాచ్ఛిన్నరూపాసు సుఖనామ్నీషు దృష్టిషు । కాస్వ్ ఏతాస్వ్ అనుషక్తో ఽస్మి పతఙ్గో ఽగ్నిశిఖాస్వ్ ఇవ
ఈ పరిమితమైన, ముక్కలుగా విడిపోయిన ఆనందాల అనుభవాల్లో, నేను ఏదానికీ ఇంతగా ఆకర్షితుడనై ఉన్నాను? దీపంలోకి ఆకర్షితమై పోయే పురుగు లాగానే, నేను కూడా ఈ ఆనందాల వైపు లాగబడుతున్నానా?
వరమ్ ఏకాన్తదాహేషు లుఠితం రౌరవాగ్నిషు । న త్వ్ ఆలూనవిశీర్ణాసు స్థితిస్ సంసారవృత్తిషు
నరకాగ్నిలో పూర్తిగా కాలిపోవడం మంచిది, కానీ ఈ లోకజీవితంలో తుప్పు పట్టినట్టుగా, చీలిపోయిన బాధల్లో ఉండడం అంతకంటే దారుణం.
సంసార ఏవ దుఃఖానాం సీమాన్తః కిల కథ్యతే । తన్మధ్యపతితేనేహ సుఖమ్ ఆసాద్యతే కథమ్
ఈ లోకజీవితమే అన్ని బాధలకు చివరి అంచు అని అంటారు. దాని మధ్యలో పడిపోయినవాడు ఇక్కడ ఎలా ఆనందాన్ని పొందగలడు?
అకృత్రిమమహాదుఃఖే సంసారే యే వ్యవస్థితాః । త ఏతే ఽన్యాని దుఃఖాని జానతే మధురాణ్య్ అలమ్
ఈ సహజమైన గొప్ప బాధలతో కూడిన లోకంలో ఉండేవారు, మిగతా అన్ని బాధలను తీయగా అనిపించుకుంటారు.
అహమ్ అప్య్ ఆధిమాన్ కష్టం కాష్ఠలోష్టసమస్థితైః । అజ్ఞైర్ ఏవాగతస్ సామ్యమ్ అపరామృష్టవస్తుభిః
నానూ బాధలతో బాధపడుతూ, అసలు విషయాన్ని గ్రహించని అజ్ఞానులతో పాటు, కలప లేదా మట్టికట్టిలా స్థిరంగా ఉండే వారిలా మారిపోయాను.