హా కష్టమ్ అతికష్టాసు లోకలోలదశాస్వ్ అయమ్ । పాషాణేష్వ్ ఇవ పాషాణ ఆలుఠామి బలాద్ అలమ్
హాయ్! ఈ లోకంలో మారుతూ ఉండే స్థితులు ఎంత బాధాకరంగా ఉన్నాయి! నేను రాళ్ల మధ్య రాయిలా, బలవంతంగా, నిస్సహాయంగా తిప్పబడుతున్నాను.
అపర్యన్తస్య కాలస్య కో ఽప్య్ అంశో జీవ్యతే మయా । తస్మిన్ భావం నిబధ్నామి ధిఙ్ మామ్ అధమచేతసమ్
అనంతమైన కాలంలో నేను జీవించే భాగం ఎంత తక్కువో! ఆ చిన్న జీవితాన్ని నేను పట్టుకుని, దానిపైనే మనస్సు పెట్టాను. నా మనస్సు ఎంత దిగజారిందో, నాకే సిగ్గుగా ఉంది.
కియన్మాత్రమ్ ఇదం నామ రాజ్యమ్ ఆజీవితం మమ । కిమ్ ఏతేన వినా దుఃఖం తిష్ఠామి హతధీర్ యథా
ఈ రాజ్యం అని పిలిచే దాంట్లో నేను అనుభవించినది ఎంత తక్కువో! దీని వల్ల నాకు ఏమి లాభం? ఇది లేకపోయినా, నా మనస్సు ముందులానే బాధతోనే ఉంది.
ఆదావ్ అన్తే ఽప్య్ అనన్తో ఽహం మధ్యే పేలవజీవితః । బాలశ్ చిత్రేన్దునేవాహం కిం ముధా ధృతిమాన్ స్థితః
ప్రారంభంలోను, చివర్లోను నేను అనంతుడినే. మధ్యలో మాత్రం నా జీవితం బలహీనంగా ఉంది. చిన్నపిల్లాడు చిత్రంగా వేసిన చంద్రుడిని ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నట్టు, నేను ఎందుకు వృథాగా స్థిరంగా ఉండిపోతున్నాను?
ప్రపఞ్చరచితేనాయమ్ ఇన్ద్రజాలేన జాలినా । హా కష్టమ్ అభిముహ్యామి కేనాస్మి పరిమోహితః
ఈ జగత్తు మాయాజాలంతో తయారైన మాయగాడి వలయంలా ఉంది. హాయ్! ఎంత దురదృష్టం! ఎవరి వల్ల నేను ఇంతగా మాయలో పడిపోయాను?
యద్ వస్తు యచ్ చ వా రమ్యం యద్ ఉదారమ్ అకృత్రిమమ్ । కిఞ్చిత్ తద్ ఇహ నాస్త్య్ ఏవ కింనిష్ఠేయం ధృతిర్ మమ
ఈ లోకంలో ఏది ఆనందదాయకమో, ఏది గొప్పదో, ఏది సహజమో, నిజమైనదో — వాటిలో ఏదీ ఇక్కడ దొరకదు. అలాంటప్పుడు నా మనస్సు ఏదిపైన స్థిరంగా ఉండాలి?
దూరస్థమ్ అప్య్ అదూరస్థం యన్ మే మనసి వర్తతే । ఇతి నిర్ణీయ బాహ్యే ఽర్థే భావనాం సన్త్యజామ్య్ అహమ్
దూరమైనదైనా, దగ్గరలో ఉన్నదైనా, నా మనస్సులో నిండిపోతే, అది బయట ఉన్నదని తెలుసుకొని, ఆ విషయాలపై మనస్సు పెట్టడం నేను వదిలేస్తాను.
లోకాజవఞ్జవీభావస్ సలిలావర్తభఙ్గురః । దృష్టో ఽద్యాపి హి దుఃఖాయ కేయమ్ ఆస్థా సుఖం ప్రతి
ఈ లోక స్వభావం వంకరగా, మోసపూరితంగా, నీటిలోని చక్రంలా చిత్తడిగా ఉంది. ఇప్పటికీ ఇది బాధే ఇస్తోంది. అలాంటప్పుడు దీనిపై ఆనందం కోసం ఎలా ఆధారం పెట్టగలం?
ప్రత్యబ్దం ప్రతిమాసం చ ప్రత్యహం చ ప్రతిక్షణమ్ । సుఖాని దుఃఖవిద్ధాని దుఃఖాని తు పునః పునః
ప్రతి సంవత్సరం, ప్రతి నెల, ప్రతి రోజు, ప్రతి క్షణం — సుఖాలు బాధలతో కలిసిపోతుంటాయి. కానీ బాధలు మాత్రం మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటాయి.
పునః పునః పరామృష్టం దృష్టం పృష్టం నిభాలితమ్ । అతుచ్ఛం న తద్ అస్తీహ సతాం యత్రాస్తు సంస్థితిః
ఎన్ని సార్లు పరిశీలించినా, చూశినా, అడిగినా, గమనించినా — ఈ లోకంలో శూన్యముకాని, నిజమైన స్థిరత్వం ఉన్నదేదీ కనబడదు. జ్ఞానులు నిలవదగ్గది ఇక్కడ ఏదీ లేదు.
అద్య యే మహతాం మూర్ధ్ని తే దినైర్ నిపతన్త్య్ అధః । హతచిత్త మహత్తాయాం కైషా విశ్వస్తతా తవ
ఈ రోజు గొప్పతనపు శిఖరాన ఉన్నవారు, కొన్ని రోజుల్లోనే కింద పడిపోతారు. మనసు గొప్పదనం పోయినప్పుడు, దీనిపై నీవు ఎలా నమ్మకం పెట్టుకోగలవు?
అరజ్జుర్ ఏవ బద్ధో ఽహమ్ అపఙ్కో ఽస్మి కలఙ్కితః । పతితో ఽస్మ్య్ ఉపరిస్థో ఽపి హా మమాత్మన్ హతా స్థితిః
నాకు ముడి లేనిది ముడివేసినట్టుంది, మచ్చ లేనిది మచ్చపడినట్టుంది; పైకి ఉన్నా నేనిప్పుడు పడిపోయాను — అయ్యో! నా స్థితి నాశనం అయింది.
కస్మాద్ అకస్మాన్ మోహో ఽయమ్ ఆగతో ధీమతో ఽపి మే । అసితః పిహితాలోకో భాస్కరాగ్రమ్ ఇవామ్బుదః
ఎందుకు, ఎలా ఈ మాయ నాకు ఆకస్మాత్తుగా వచ్చింది? నేను బుద్ధిమంతుడినైనా, నా దృష్టి చీకట్లో మునిగిపోయింది; నల్ల మేఘం సూర్యుని తలదాచినట్టు.
క ఇమే మే మహాభోగాః క ఇమే మమ బన్ధవః । బాలో భూతభయేనేవ శఙ్కే కేనాహమ్ ఆకులః
ఈ గొప్ప సుఖాలు నాకు ఏమిటి? ఈ బంధువులు ఎవరు? ఒక చిన్నపిల్ల imaginary భూతాలకీ భయపడి కలవరపడినట్టు, నేను ఏదికీ ఇంత ఆందోళన చెందుతున్నాను?
స్వయమ్ ఏవ నిబధ్నామి జరామరణకారిణీమ్ । కిమ్ ఇమామ్ అహమ్ అర్థేషు ధృతిమ్ ఉద్వేగభారిణీమ్
నేనే నన్ను పుట్టుక, వృద్ధాప్యం, మరణానికి బంధించుకుంటున్నాను. ఈ సంపదల కోసం ఇంత బాధతో నిండిన ఆశను ఎందుకు పట్టుకుంటున్నాను?
యాతు తిష్ఠతు వా సమ్పన్ మమైనాం ప్రతి కో గ్రహః । బుద్బుదశ్రీర్ ఇవైషా హి మిథ్యైవేత్థమ్ ఉపస్థితా
ఈ ఐశ్వర్యం వచ్చిందా, లేదంటే ఉండిపోయిందా, నాకు ఏమి సంబంధం? బుడబుడి మెరుపులా ఇది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది.
తే మహావిభవా భోగాస్ తే సన్తస్ స్నిగ్ధబాన్ధవాః । సర్వం స్మృతిపథం ప్రాప్తం వర్తమానే ఽపి కా ధృతిః
ఆ గొప్ప ధనసంపదలు, సుఖాలు, ఆ స్నేహపూర్వక బంధువులు అన్నీ ఇప్పుడు జ్ఞాపకాలలోకి వెళ్లిపోయాయి. ఇప్పుడున్నదానికి కూడా ఏమి నిలకడ ఉంది?
క్వ ధనాని మహీపానాం బ్రహ్మణాం క్వ జగన్తి వా । ప్రాక్తనాని ప్రయాతాని కేయం విశ్వస్తతా మమ
రాజుల సంపదలు ఎక్కడ? బ్రహ్మదేవుల సంపదలు లేదా ఈ లోకాలు ఎక్కడ? గతంలో ఉన్నవన్నీ పోయిపోయాయి. అయినా నేను ఎందుకు ఇంత నమ్మకం పెట్టుకున్నాను?
గలితానీన్ద్రలక్షాణి బుద్బుదానీవ వారిణి । మాం జీవితనిబద్ధాశం విహసిష్యన్తి సాధవః
ఇంద్రుడి అధికారం గుర్తులు నీటిలో బుడబుడలలా కనుమరుగయ్యాయి. జీవితం మీద ఆశ పెట్టుకుని ఉండే నన్ను మంచివాళ్లు నవ్వుకుంటారు.
కోటయో బ్రహ్మణాం యాతా గతాస్ సర్గపరమ్పరాః । ప్రయాతాః పాంసువద్ భూపాః కా ధృతిర్ మమ జీవితే
వెయ్యి లక్షల బ్రహ్మదేవులు పోయారు, సృష్టి చక్రాలు మారిపోయాయి. రాజులు కూడా మట్టిలా కలిసిపోయారు. ఇలాంటి జీవితంలో నాకు ఏమిటి ధైర్యం?
సంసారరాత్రిదుస్స్వప్నే శూన్యే దేహమయే భ్రమే । ఆస్థాం చేద్ అనుబధ్నామి తన్ మామ్ అస్తు ధిగ్ అస్థితిమ్
ఈ శూన్యమైన మాయలో, శరీరమనే భ్రమలో, సంసార రాత్రిలో వచ్చే చెడ్డ కలలో నేను నమ్మకం పెడితే, అలాంటి స్థితికి నన్ను తిడితే తిడితే సరిపోతుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి వ్యర్థమ్ ఉత్థితాసత్స్వరూపిణా । అహఙ్కారపిశాచేన కిమ్ అజ్ఞవద్ అహం హతః
ఈ 'ఇదే నేను, నేనే ఇది' అన్న అహంకార భూతం నన్ను వృథాగా పట్టేసింది. అజ్ఞానిగా నేను దాని చేతిలో నాశనం అయ్యాను.
హృతం హృతమ్ ఇదం కస్మాద్ ఆయుర్ ఆయతయానయా । పశ్యన్న్ అపి న పశ్యామి సూక్ష్మయా కాలలేఖయా
ఈ సూక్ష్మమైన కాలరేఖ నా ప్రాణాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఎత్తుకుపోతూ ఉంది. చూస్తున్నా కూడా, నిజంగా చూడలేకపోతున్నాను.
పాదపీఠీకృతేశానాశ్ శార్ఙ్గిక్రీడనకన్దుకాః । కాలకాపాలినా గ్రస్తాః కిమ్ ఆస్థే మయి వల్గసి
పాదపీఠంగా మారిన ప్రభువులు, శారంగధారి ఆటబొమ్మలుగా మారినవారు, అందరినీ కాలకపాలుడు మింగేశాడు. అలాంటప్పుడు నాలో నీవు ఇంకా ఏమిటి గర్వపడుతున్నావు?
అజస్రమ్ ఉపయాన్త్య్ ఏతే యాన్తి చాద్యాపి వాసరాః । అవినష్టైకసద్వస్తుర్ దృష్టో నాద్యాపి వాసరః
రోజులు ఎప్పటికప్పుడు వచ్చి పోతూనే ఉన్నాయి. అయినా, ఈ రోజు కూడా ఆ నశించని ఒకే ఒక్క నిజమైన వస్తువు నాకు కనబడలేదు.
సారసాస్ సరసీవైతే సర్వస్మిఞ్ జనచేతసి । భోగా ఏవ స్ఫురన్త్య్ అన్తర్ నాతుచ్ఛపదదృష్టయః
ఎలా ఒక సరస్సులో సారం ఉంటుందో, అలాగే ప్రతి మనిషి మనసులో కూడా ఆనందాలే మెరుస్తుంటాయి. చిన్నచిన్న, తక్కువ విలువైన దృష్టాంతాలు మాత్రం అక్కడ కనిపించవు.
కష్టాత్ కష్టతరం ప్రాప్తో దుఃఖాద్ దుఃఖతరం గతః । అద్యాపి న విరక్తో ఽస్మి హా ధిఙ్ మామ్ అధమాశయమ్
బాధకన్నా ఎక్కువ బాధను అనుభవించాను, దుఃఖాన్ని మించిన దుఃఖంలో పడ్డాను. అయినా ఇప్పటికీ నాకు విరక్తి రాలేదు. ఓహో, నా నీచమైన మనసుకు సిగ్గుపడాలి.
యేషు యేషు దృఢాబద్ధా భావనా దృఢవస్తుషు । తాని తాని వినష్టాని దృష్టాని కిమ్ ఇహోత్తమమ్
ఏదైనా విషయాన్ని మనసులో బలంగా పట్టుకున్నప్పటికీ, అవి ఎంత దృఢంగా ఉన్నా చివరకు నశించిపోయాయి. ఇక్కడ నిజంగా గొప్పదిగా కనిపించేది ఏముంది?
యన్ మధ్యే యచ్ చ పర్యన్తే యద్ ఆపాతే మనోరమమ్ । సర్వమ్ ఏవాపవిత్రం తద్ వినాశామేధ్యదూషితమ్
మధ్యలో, చివర్లో, మొదట్లో ఏది ఆనందంగా అనిపించినా, అది అంతా అపవిత్రమే. నశనం అనే మలినతితో కలుషితమై ఉంటుంది.
యేషు యేషు పదార్థేషు ధృతిం బధ్నాతి మానవః । తేషు తేష్వ్ ఏవ తస్యాశు దృష్టో దుఃఖోదయో భృశమ్
మనిషి ఏ వస్తువులపై మనసు పెట్టాడో, అవే అతనికి త్వరగా తీవ్రమైన బాధలకు కారణమవుతాయి.