ద్విజకైరవశీతాంశుర్ ద్విషత్తిమిరభాస్కరః । సౌజన్యరత్నజలధిర్ భువం విష్ణుర్ ఇవాస్థితః
బ్రాహ్మణులకు కుముదపుష్పాలకు చల్లని చంద్రుడిలా, శత్రువుల చీకటిని తొలగించే సూర్యుడిలా, సౌజన్య రత్నాల సముద్రంలా, భూమిపై విష్ణువులా నిలిచేవాడు.
ప్రఫుల్తబాలలతికే మఞ్జరీపుఞ్జపిఞ్జరే । స కదాచిన్ మధౌ మత్తకోకిలోల్లాసలాసిని
ఒకసారి వసంతకాలంలో, పూతపూసిన చిన్న కొమ్మలు, మంజరి గుత్తుల మధ్య, మత్తులో ఉన్న కోయిలలు ఆనందంగా ఆలాపిస్తూ ఉన్న చోట అతడు సంచరించాడు.
యయౌ కుసుమితాభోగం సవిలాసలతాఙ్గనమ్ । లీలయోపవనం కాన్తం నన్దనం వాసవో యథా
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, సుందరమైన లతలతో నిండిన ఆ తోటలో, ఇంద్రుడు నందనవనం లో విహరించినట్లు, అతడు ఆనందంగా ప్రవేశించాడు.
తస్మిన్ వరవనే హృద్యే కేసరామోదిమారుతే । దూరస్థానుచరశ్ చారుకుఞ్జేషు విచచార హ
ఆ అద్భుతమైన, హృదయాన్ని హరిస్తున్న అరణ్యంలో, కేసర పువ్వుల సువాసన గాలులు వీచుతున్నప్పుడు, అతడు తన అనుచరులు దూరంగా ఉండగా, అందమైన కుజల్లో సంచరించాడు.
అథ శుశ్రావ కస్మింశ్చిత్ తమాలవనగుల్మకే । సిద్ధానామ్ అప్రదృశ్యానాం స్వప్రసఙ్గాద్ ఉదాహృతాః
అప్పుడు, ఒక తామల వనంలో, అతడు కనబడని సిద్ధులు తమలో తాము మాట్లాడుకున్న మాటలను విన్నాడు.
విరక్తమనసాం నిత్యం శైలకన్దరచారిణామ్ । ఇమాః కమలపత్త్రాక్ష గీతా గీతాత్మభావనాః
కమలదళాలనయనా, ఎప్పుడూ పర్వతగుహల్లో నివసిస్తూ, మనస్సు విరక్తంగా ఉన్నవారు పాడే పాటలు ఇవే. ఇవి జ్ఞానసారం నిండిన గీతాలు.
ద్రష్టృదృశ్యసమాయోగాత్ ప్రత్యయానన్దనిశ్చయః । యస్ తం స్వమ్ ఆత్మతత్త్వోత్థం నిష్ష్యన్దం సముపాస్మహే
యెవరైతే చూచేవాడు, చూడబడేది కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకుంటారో, ఆ స్వరూపాన్ని, ఆత్మతత్వం నుండి ఉద్భవించిన స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యాని త్యక్త్వా వాసనయా సహ । దర్శనప్రథమాభాసమ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
చూచేవాడు, చూచే ప్రక్రియ, చూడబడేది — ఇవన్నీ, వాటి వాసనలతో పాటు వదిలేసి, ఆ మొదటి జ్ఞానప్రకాశమైన ఆత్మను మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
నిర్భాసనం నిర్మననమ్ ఆభాసమననోపమమ్ । అభావభావనాభోగం సదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
ఏ రూపమూ లేని, ఏ ఆలోచనకూ లోనుకాని, ఏ ప్రబంధానికీ పోలికలేని, శూన్యతను ధ్యానించే ఆ శాశ్వత ఆత్మను మేము ఎప్పుడూ ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్వయోర్ మధ్యగతం నిత్యమ్ అస్తి నాస్తీతి పక్షయోః । ప్రకాశనం ప్రకాశానామ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
ఉండటం, ఉండకపోవటం అనే రెండు భావాల మధ్య ఎల్లప్పుడూ నిలిచి, అన్ని వెలుగులకు వెలుగు చూపే ఆ పరమాత్మను మనం భక్తిగా ఆరాధిస్తాము.
అశిరస్కహకారాభమ్ అశేషాకారసంస్థితమ్ । అజస్రమ్ ఉచ్చరన్తం తం స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఉపాస్మహే
తల లేకుండా, రూపం లేకుండా, అన్ని రూపాల్లో స్థితి చెంది, ఎప్పుడూ ఆగకుండా నాదం చేసే మన స్వయమైన ఆత్మను మనం భక్తిగా ఆరాధిస్తాము.
సన్త్యజ్య హృద్గుహేశానం దేవమ్ అన్యం ప్రయాన్తి యే । తే రత్నమ్ అభివాఞ్ఛన్తి త్యక్తహస్తస్థకౌస్తుభాః
హృదయ గుహలో నివసించే దేవుణ్ణి వదిలిపెట్టి, వేరే దేవుణ్ణి ఆశ్రయించే వారు, చేతిలో ఉన్న కౌస్తుభ మణిని పారేసి, మళ్లీ రత్నాన్ని కోరుకునే వారిలా ఉంటారు.
సర్వాశాః కిల సన్త్యజ్య ఫలమ్ ఏతద్ అవాప్యతే । యేనాశావిషవల్లీనాం మూలమాలా విలూయతే
అన్ని ఆశలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఈ ఫలం లభిస్తుంది. దాని వలన ఆశ అనే విషవల్లుల మూలమాల పూర్తిగా తెగిపోతుంది.
బుద్ధ్వాప్య్ అత్యన్తవైరస్యం యః పదార్థేషు దుర్మతిః । బధ్నాతి భావనాం భూయో నరో నాసౌ స గర్దభః
విషయాలలో ఎంతటి శత్రుత్వం ఉందో తెలిసినా, మళ్లీ అవి మీద మనసు పెట్టే మూర్ఖుడు, గాడిదకన్నా తక్కువవాడు.
ఉత్థితానుత్థితాన్ ఏతాన్ ఇన్ద్రియాహీన్ పునః పునః । హన్యాద్ వివేకవజ్రేణ వజ్రేణేవ హరిర్ గిరీన్
ఈ ఇంద్రియాలను, అవి లేచినా లేకపోయినా, వివేకం అనే వజ్రాయుధంతో మళ్లీ మళ్లీ నశింపజేయాలి. హరిదేవుడు వజ్రంతో పర్వతాలను పడగొట్టినట్టు మనం కూడా చేయాలి.
ఉపశమసుఖమ్ ఆవహేత్ పవిత్రం శమవశతశ్ శమమ్ ఏతి సాధుచేతః । ప్రశమితమనసస్ స్వకే స్వరూపే భవతి సుఖే స్థితిర్ ఉత్తమా చిరాయ
పవిత్రమైన హృదయమున్నవాడు శాంతి బలంతో ఉపశాంతి ఆనందాన్ని పొందాలి. మనస్సు నిశ్చలమై, తన స్వరూపంలో నిలిచినప్పుడు, గొప్ప సుఖం చాలా కాలం నిలుస్తుంది.
ఇతి సిద్ధగణోద్గీతా గీతాశ్ శ్రుత్వా మహీపతిః । విషాదమ్ ఆజగామాశు భీరూ రణరవాద్ ఇవ
ఇలా సిద్ధులు పాడిన గీతలను విన్న రాజు, యుద్ధధ్వని వింటే భయపడే వారు ఎలా దిగులుపడతారో అలా, వెంటనే విషాదంలో పడిపోయాడు.
జగామ పరివారం స్వమ్ ఆకర్షన్ స్వగృహం ప్రతి । స్వతీరవృక్షానుసృతః ప్రావృడోఘ ఇవార్ణవమ్
ఆయన తన కుటుంబాన్ని వెంట తీసుకొని, తీరప్రాంతంలోని చెట్లను వెంబడించే వర్షపు ప్రవాహంలా, తన ఇంటివైపు తిరిగి వెళ్లాడు.
పరివారమ్ అశేషేణ విసర్జ్యాత్ర స్వమ్ ఆలయమ్ । ఏక ఏవారురోహాగ్ర్యం గృహమ్ అర్క ఇవాచలమ్
అక్కడ తన సహచరులందరినీ పంపించి, సూర్యుడు కొండపైకి ఎక్కినట్లు, ఆయన ఒంటరిగా తన ఉన్నతమైన ఇంట్లోకి ఎక్కాడు.
తతః ప్రోడ్డయనాలోలఖగపక్షతిచఞ్చలాః । ఆలోకయంల్ లోకగతీర్ విలలాపేదమ్ ఆతురః
తర్వాత, సాయంత్రపు పక్షుల రెక్కలు ఊగిపడినట్లు మనస్సు చంచలంగా మారి, లోకంలో జరిగే విషయాలను చూచి, బాధతో ఇలా విలపించాడు.
హా కష్టమ్ అతికష్టాసు లోకలోలదశాస్వ్ అయమ్ । పాషాణేష్వ్ ఇవ పాషాణ ఆలుఠామి బలాద్ అలమ్
హాయ్! ఈ లోకంలో మారుతూ ఉండే స్థితులు ఎంత బాధాకరంగా ఉన్నాయి! నేను రాళ్ల మధ్య రాయిలా, బలవంతంగా, నిస్సహాయంగా తిప్పబడుతున్నాను.
అపర్యన్తస్య కాలస్య కో ఽప్య్ అంశో జీవ్యతే మయా । తస్మిన్ భావం నిబధ్నామి ధిఙ్ మామ్ అధమచేతసమ్
అనంతమైన కాలంలో నేను జీవించే భాగం ఎంత తక్కువో! ఆ చిన్న జీవితాన్ని నేను పట్టుకుని, దానిపైనే మనస్సు పెట్టాను. నా మనస్సు ఎంత దిగజారిందో, నాకే సిగ్గుగా ఉంది.
కియన్మాత్రమ్ ఇదం నామ రాజ్యమ్ ఆజీవితం మమ । కిమ్ ఏతేన వినా దుఃఖం తిష్ఠామి హతధీర్ యథా
ఈ రాజ్యం అని పిలిచే దాంట్లో నేను అనుభవించినది ఎంత తక్కువో! దీని వల్ల నాకు ఏమి లాభం? ఇది లేకపోయినా, నా మనస్సు ముందులానే బాధతోనే ఉంది.
ఆదావ్ అన్తే ఽప్య్ అనన్తో ఽహం మధ్యే పేలవజీవితః । బాలశ్ చిత్రేన్దునేవాహం కిం ముధా ధృతిమాన్ స్థితః
ప్రారంభంలోను, చివర్లోను నేను అనంతుడినే. మధ్యలో మాత్రం నా జీవితం బలహీనంగా ఉంది. చిన్నపిల్లాడు చిత్రంగా వేసిన చంద్రుడిని ఆశ్చర్యంగా చూస్తున్నట్టు, నేను ఎందుకు వృథాగా స్థిరంగా ఉండిపోతున్నాను?
ప్రపఞ్చరచితేనాయమ్ ఇన్ద్రజాలేన జాలినా । హా కష్టమ్ అభిముహ్యామి కేనాస్మి పరిమోహితః
ఈ జగత్తు మాయాజాలంతో తయారైన మాయగాడి వలయంలా ఉంది. హాయ్! ఎంత దురదృష్టం! ఎవరి వల్ల నేను ఇంతగా మాయలో పడిపోయాను?
యద్ వస్తు యచ్ చ వా రమ్యం యద్ ఉదారమ్ అకృత్రిమమ్ । కిఞ్చిత్ తద్ ఇహ నాస్త్య్ ఏవ కింనిష్ఠేయం ధృతిర్ మమ
ఈ లోకంలో ఏది ఆనందదాయకమో, ఏది గొప్పదో, ఏది సహజమో, నిజమైనదో — వాటిలో ఏదీ ఇక్కడ దొరకదు. అలాంటప్పుడు నా మనస్సు ఏదిపైన స్థిరంగా ఉండాలి?
దూరస్థమ్ అప్య్ అదూరస్థం యన్ మే మనసి వర్తతే । ఇతి నిర్ణీయ బాహ్యే ఽర్థే భావనాం సన్త్యజామ్య్ అహమ్
దూరమైనదైనా, దగ్గరలో ఉన్నదైనా, నా మనస్సులో నిండిపోతే, అది బయట ఉన్నదని తెలుసుకొని, ఆ విషయాలపై మనస్సు పెట్టడం నేను వదిలేస్తాను.
లోకాజవఞ్జవీభావస్ సలిలావర్తభఙ్గురః । దృష్టో ఽద్యాపి హి దుఃఖాయ కేయమ్ ఆస్థా సుఖం ప్రతి
ఈ లోక స్వభావం వంకరగా, మోసపూరితంగా, నీటిలోని చక్రంలా చిత్తడిగా ఉంది. ఇప్పటికీ ఇది బాధే ఇస్తోంది. అలాంటప్పుడు దీనిపై ఆనందం కోసం ఎలా ఆధారం పెట్టగలం?
ప్రత్యబ్దం ప్రతిమాసం చ ప్రత్యహం చ ప్రతిక్షణమ్ । సుఖాని దుఃఖవిద్ధాని దుఃఖాని తు పునః పునః
ప్రతి సంవత్సరం, ప్రతి నెల, ప్రతి రోజు, ప్రతి క్షణం — సుఖాలు బాధలతో కలిసిపోతుంటాయి. కానీ బాధలు మాత్రం మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటాయి.
పునః పునః పరామృష్టం దృష్టం పృష్టం నిభాలితమ్ । అతుచ్ఛం న తద్ అస్తీహ సతాం యత్రాస్తు సంస్థితిః
ఎన్ని సార్లు పరిశీలించినా, చూశినా, అడిగినా, గమనించినా — ఈ లోకంలో శూన్యముకాని, నిజమైన స్థిరత్వం ఉన్నదేదీ కనబడదు. జ్ఞానులు నిలవదగ్గది ఇక్కడ ఏదీ లేదు.