యే హి పాశ్చాత్యజన్మానస్ తే హి సుప్తం మనోమృగమ్ । ప్రబోధయన్తి ప్రథమం గుణగీతైర్ మహాగుణాః
పశ్చిమ దేశంలో జన్మించిన వారు, గొప్ప గుణాలతో ఉండి, మొదట మనస్సు అనే నిద్రలో ఉన్న జింకను, గుణాల గీతాలతో మేల్కొలుపుతారు.
ప్రథితగుణాన్ సుగురూన్ నిషేవ్య యత్నాద్ అమలధియా ప్రవిచార్య చిత్తరత్నమ్ । గతిమ్ అమలామ్ ఉపయాతి మానవో ఽస్మిఞ్ జగతి విలోక్య చిరం ప్రకాశమ్ అన్తః
ప్రఖ్యాతమైన మంచి గురువులను శ్రద్ధగా సేవించి, నిర్మలమైన బుద్ధితో మనస్సు అనే రత్నాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఈ లోకంలో మనిషి అంతరాంతరంగా దీర్ఘకాలం వెలిగే లోపలి వెలుగును చూసి, కలుషరహితమైన స్థితిని పొందుతాడు.
ఏష తావత్ క్రమః ప్రోక్తస్ సామాన్యస్ సర్వజన్తుషు । ఇమమ్ అన్యం విశేషం త్వం శృణు రాజీవలోచన
ఇలా సర్వజంతువులకు సాధారణ క్రమాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు, కమలనయనుడా, మరో విశేషాన్ని విను.
అస్మిన్ సంసారసంరమ్భే జాతానాం దేహధారిణామ్ । అపవర్గగతౌ రామ ద్వావ్ ఇమావ్ ఉత్తమౌ క్రమౌ
ఈ సంసారపు కలకలలో, శరీరాన్ని ధరించిన వారికీ, ఓ రామా, మోక్షానికి రెండు ఉత్తమమైన మార్గాలు ఉన్నాయి.
ఏకస్ తావద్ గురుప్రోక్తాద్ అనుష్ఠానాచ్ ఛనైశ్ శనైః । జన్మనా జన్మభిర్ వాపి సిద్ధిదస్ సముదాహృతః
వాటిలో ఒకటి, గురువు చెప్పిన విధంగా ఆచరణ చేయడం వల్ల, నెమ్మదిగా, ఒక్క జన్మలో గానీ, అనేక జన్మల్లో గానీ, సిద్ధిని ఇస్తుంది.
ద్వితీయస్ త్వ్ ఆత్మనైవాశు కిఞ్చిద్వ్యుత్పన్నచేతసః । భవతి జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిర్ ఆకాశఫలపాతవత్
రెండవది, కొంత జ్ఞానం స్వయంగా కలిగినవారికి, ఒక్కసారిగా, ఆకాశం నుండి పండు పడినట్టు, జ్ఞానం లభిస్తుంది.
నభఃఫలనిపాతాభజ్ఞానసమ్ప్రతిపత్తయే । అత్రేమం శృణు వృత్తాన్తం ప్రాక్తనం కథయామి తే
ఆ ఆకస్మిక జ్ఞానప్రాప్తి ఎలా జరుగుతుందో తెలుసుకోవడానికి, నేను నీకు ఒక పురాతన కథను చెబుతాను, విను.
శృణు సుభగ కథం మహానుభావా వ్యపగతపూర్వశుభాశుభార్గడౌఘాః । ఖపతితఫలవత్ పరం వివేకం చరమభవా విమలం సమాప్నువన్తి
ఓ భాగ్యశాలి, విను. పూర్వ జన్మలలో చేసిన మంచి చెడు ఫలితాలు పూర్తిగా పోయిన గొప్పవారు, ఆకాశం నుంచి పడి వచ్చిన పండువంటి పరిపక్వమైన, నిర్మలమైన పరమ వివేకాన్ని పొందుతారు.
అస్త్య్ అస్తమితసర్వాపద్ ఉద్యత్సమ్పద్ ఉదారధీః । విదేహానాం మహీపాలో జనకో నామ వీర్యవాన్
విదేహ దేశంలో జనకుడు అనే మహారాజు ఉండేవాడు. అతని బుద్ధి మహోన్నతమైనది, అన్ని కష్టాలు తొలగిపోయాయి, ఐశ్వర్యం పెరుగుతూ ఉంది, అతనికి గొప్ప శక్తి ఉంది.
కల్పవృక్షో ఽర్థిసార్థానాం మిత్రాబ్జానాం దివాకరః । మాధవో బన్ధుపుష్పాణాం స్త్రీణాం మకరకేతనః
ఆయన వరాల కోసం ఆశించే వారికి కల్పవృక్షంలా, స్నేహితులలో కమలాల మధ్య సూర్యుడిలా, బంధుత్వానికి వసంతంలా, స్త్రీలకు ప్రేమకు జెండాలా ఉండేవాడు.
ద్విజకైరవశీతాంశుర్ ద్విషత్తిమిరభాస్కరః । సౌజన్యరత్నజలధిర్ భువం విష్ణుర్ ఇవాస్థితః
బ్రాహ్మణులకు కుముదపుష్పాలకు చల్లని చంద్రుడిలా, శత్రువుల చీకటిని తొలగించే సూర్యుడిలా, సౌజన్య రత్నాల సముద్రంలా, భూమిపై విష్ణువులా నిలిచేవాడు.
ప్రఫుల్తబాలలతికే మఞ్జరీపుఞ్జపిఞ్జరే । స కదాచిన్ మధౌ మత్తకోకిలోల్లాసలాసిని
ఒకసారి వసంతకాలంలో, పూతపూసిన చిన్న కొమ్మలు, మంజరి గుత్తుల మధ్య, మత్తులో ఉన్న కోయిలలు ఆనందంగా ఆలాపిస్తూ ఉన్న చోట అతడు సంచరించాడు.
యయౌ కుసుమితాభోగం సవిలాసలతాఙ్గనమ్ । లీలయోపవనం కాన్తం నన్దనం వాసవో యథా
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, సుందరమైన లతలతో నిండిన ఆ తోటలో, ఇంద్రుడు నందనవనం లో విహరించినట్లు, అతడు ఆనందంగా ప్రవేశించాడు.
తస్మిన్ వరవనే హృద్యే కేసరామోదిమారుతే । దూరస్థానుచరశ్ చారుకుఞ్జేషు విచచార హ
ఆ అద్భుతమైన, హృదయాన్ని హరిస్తున్న అరణ్యంలో, కేసర పువ్వుల సువాసన గాలులు వీచుతున్నప్పుడు, అతడు తన అనుచరులు దూరంగా ఉండగా, అందమైన కుజల్లో సంచరించాడు.
అథ శుశ్రావ కస్మింశ్చిత్ తమాలవనగుల్మకే । సిద్ధానామ్ అప్రదృశ్యానాం స్వప్రసఙ్గాద్ ఉదాహృతాః
అప్పుడు, ఒక తామల వనంలో, అతడు కనబడని సిద్ధులు తమలో తాము మాట్లాడుకున్న మాటలను విన్నాడు.
విరక్తమనసాం నిత్యం శైలకన్దరచారిణామ్ । ఇమాః కమలపత్త్రాక్ష గీతా గీతాత్మభావనాః
కమలదళాలనయనా, ఎప్పుడూ పర్వతగుహల్లో నివసిస్తూ, మనస్సు విరక్తంగా ఉన్నవారు పాడే పాటలు ఇవే. ఇవి జ్ఞానసారం నిండిన గీతాలు.
ద్రష్టృదృశ్యసమాయోగాత్ ప్రత్యయానన్దనిశ్చయః । యస్ తం స్వమ్ ఆత్మతత్త్వోత్థం నిష్ష్యన్దం సముపాస్మహే
యెవరైతే చూచేవాడు, చూడబడేది కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకుంటారో, ఆ స్వరూపాన్ని, ఆత్మతత్వం నుండి ఉద్భవించిన స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యాని త్యక్త్వా వాసనయా సహ । దర్శనప్రథమాభాసమ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
చూచేవాడు, చూచే ప్రక్రియ, చూడబడేది — ఇవన్నీ, వాటి వాసనలతో పాటు వదిలేసి, ఆ మొదటి జ్ఞానప్రకాశమైన ఆత్మను మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
నిర్భాసనం నిర్మననమ్ ఆభాసమననోపమమ్ । అభావభావనాభోగం సదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
ఏ రూపమూ లేని, ఏ ఆలోచనకూ లోనుకాని, ఏ ప్రబంధానికీ పోలికలేని, శూన్యతను ధ్యానించే ఆ శాశ్వత ఆత్మను మేము ఎప్పుడూ ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్వయోర్ మధ్యగతం నిత్యమ్ అస్తి నాస్తీతి పక్షయోః । ప్రకాశనం ప్రకాశానామ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
ఉండటం, ఉండకపోవటం అనే రెండు భావాల మధ్య ఎల్లప్పుడూ నిలిచి, అన్ని వెలుగులకు వెలుగు చూపే ఆ పరమాత్మను మనం భక్తిగా ఆరాధిస్తాము.
అశిరస్కహకారాభమ్ అశేషాకారసంస్థితమ్ । అజస్రమ్ ఉచ్చరన్తం తం స్వమ్ ఆత్మానమ్ ఉపాస్మహే
తల లేకుండా, రూపం లేకుండా, అన్ని రూపాల్లో స్థితి చెంది, ఎప్పుడూ ఆగకుండా నాదం చేసే మన స్వయమైన ఆత్మను మనం భక్తిగా ఆరాధిస్తాము.
సన్త్యజ్య హృద్గుహేశానం దేవమ్ అన్యం ప్రయాన్తి యే । తే రత్నమ్ అభివాఞ్ఛన్తి త్యక్తహస్తస్థకౌస్తుభాః
హృదయ గుహలో నివసించే దేవుణ్ణి వదిలిపెట్టి, వేరే దేవుణ్ణి ఆశ్రయించే వారు, చేతిలో ఉన్న కౌస్తుభ మణిని పారేసి, మళ్లీ రత్నాన్ని కోరుకునే వారిలా ఉంటారు.
సర్వాశాః కిల సన్త్యజ్య ఫలమ్ ఏతద్ అవాప్యతే । యేనాశావిషవల్లీనాం మూలమాలా విలూయతే
అన్ని ఆశలను పూర్తిగా వదిలిపెట్టినప్పుడు, ఈ ఫలం లభిస్తుంది. దాని వలన ఆశ అనే విషవల్లుల మూలమాల పూర్తిగా తెగిపోతుంది.
బుద్ధ్వాప్య్ అత్యన్తవైరస్యం యః పదార్థేషు దుర్మతిః । బధ్నాతి భావనాం భూయో నరో నాసౌ స గర్దభః
విషయాలలో ఎంతటి శత్రుత్వం ఉందో తెలిసినా, మళ్లీ అవి మీద మనసు పెట్టే మూర్ఖుడు, గాడిదకన్నా తక్కువవాడు.
ఉత్థితానుత్థితాన్ ఏతాన్ ఇన్ద్రియాహీన్ పునః పునః । హన్యాద్ వివేకవజ్రేణ వజ్రేణేవ హరిర్ గిరీన్
ఈ ఇంద్రియాలను, అవి లేచినా లేకపోయినా, వివేకం అనే వజ్రాయుధంతో మళ్లీ మళ్లీ నశింపజేయాలి. హరిదేవుడు వజ్రంతో పర్వతాలను పడగొట్టినట్టు మనం కూడా చేయాలి.
ఉపశమసుఖమ్ ఆవహేత్ పవిత్రం శమవశతశ్ శమమ్ ఏతి సాధుచేతః । ప్రశమితమనసస్ స్వకే స్వరూపే భవతి సుఖే స్థితిర్ ఉత్తమా చిరాయ
పవిత్రమైన హృదయమున్నవాడు శాంతి బలంతో ఉపశాంతి ఆనందాన్ని పొందాలి. మనస్సు నిశ్చలమై, తన స్వరూపంలో నిలిచినప్పుడు, గొప్ప సుఖం చాలా కాలం నిలుస్తుంది.
ఇతి సిద్ధగణోద్గీతా గీతాశ్ శ్రుత్వా మహీపతిః । విషాదమ్ ఆజగామాశు భీరూ రణరవాద్ ఇవ
ఇలా సిద్ధులు పాడిన గీతలను విన్న రాజు, యుద్ధధ్వని వింటే భయపడే వారు ఎలా దిగులుపడతారో అలా, వెంటనే విషాదంలో పడిపోయాడు.
జగామ పరివారం స్వమ్ ఆకర్షన్ స్వగృహం ప్రతి । స్వతీరవృక్షానుసృతః ప్రావృడోఘ ఇవార్ణవమ్
ఆయన తన కుటుంబాన్ని వెంట తీసుకొని, తీరప్రాంతంలోని చెట్లను వెంబడించే వర్షపు ప్రవాహంలా, తన ఇంటివైపు తిరిగి వెళ్లాడు.
పరివారమ్ అశేషేణ విసర్జ్యాత్ర స్వమ్ ఆలయమ్ । ఏక ఏవారురోహాగ్ర్యం గృహమ్ అర్క ఇవాచలమ్
అక్కడ తన సహచరులందరినీ పంపించి, సూర్యుడు కొండపైకి ఎక్కినట్లు, ఆయన ఒంటరిగా తన ఉన్నతమైన ఇంట్లోకి ఎక్కాడు.
తతః ప్రోడ్డయనాలోలఖగపక్షతిచఞ్చలాః । ఆలోకయంల్ లోకగతీర్ విలలాపేదమ్ ఆతురః
తర్వాత, సాయంత్రపు పక్షుల రెక్కలు ఊగిపడినట్లు మనస్సు చంచలంగా మారి, లోకంలో జరిగే విషయాలను చూచి, బాధతో ఇలా విలపించాడు.