జాతో ఽసౌ వృద్ధిమ్ అభ్యేతి పార్వణశ్ చన్ద్రమా ఇవ । కుటజం ప్రావృషీవైనం సౌభాగ్యమ్ అనుగచ్ఛతి
అతడు జన్మించి, పెరుగుతూ, పక్షవృద్ధి సమయంలో చంద్రుడు ఎలా మెరుగవుతాడో అలాగే ఎదుగుతాడు. వర్షాకాలంలో కూటజ వృక్షం ఎలా పుష్టిగా పెరుగుతుందో, అదేవిధంగా అతనికి శుభఫలితాలు అనుసరిస్తాయి.
యస్యేదం జన్మ పాశ్చాత్యం తమ్ ఆశ్వ్ ఏవ మహామతే । విశన్తి విద్యా విమలా ముక్తా వేణుమ్ ఇవోత్తమమ్
ఓ మహామతి, ఎవరి జననం తరువాత జరిగిందో, ఆ మనిషిలో పవిత్రమైన జ్ఞానం ఎంతో వేగంగా ప్రవేశిస్తుంది. అది ముత్యాన్ని మాదిరిగా, ముద్దుబొమ్మ వంటి బాంబూలోకి చేరినట్టుగా ఉంటుంది.
ఆర్యతా హృద్యతా మైత్రీ సోమ్యతా ముక్తతా జ్ఞతా । సమాశ్రయన్తి తం నిత్యమ్ అన్తఃపురమ్ ఇవాఙ్గనాః
ఆ మనిషిలో ఎప్పుడూ ఉన్నతత్వం, హృద్యత, స్నేహం, మృదుత్వం, విముక్తి, జ్ఞానం — ఇవన్నీ అంతఃపురంలో మహిళలు నివసించునట్టు నివసిస్తాయి.
యః కుర్వన్ సర్వకార్యాణి పుష్టే నష్టే ఽథ తత్ఫలే । సమస్ స సర్వకాలేషు న తుష్యతి న శోచతి
ఎవరైనా అన్ని పనులు చేస్తూ, ఫలితం లభించినా లేదా పోయినా, ఎప్పుడూ సమానంగా ఉంటే, అతడు ఆనందించడు, బాధపడడు కూడా.
తమాంసీవ దివా యాన్తి తత్ర ద్వన్ద్వాని సఙ్క్షయమ్ । శరదీవ ఘనాస్ తత్ర గుణా గచ్ఛన్తి శుద్ధతామ్
పగటి వెలుగులో చీకటి పోయినట్టు, ఆ మనిషిలో ద్వంద్వాలు అంతరించిపోతాయి. శరదృతువులో మేఘాలు కరిగినట్టు, గుణాలు అక్కడ పవిత్రతను పొందుతాయి.
పేశలాచారమధురం సర్వే వాఞ్ఛన్తి తం జనాః । వేణుం మధురనిస్స్వానం వనే మృగగణా ఇవ
మృదువుగా, మధురంగా ప్రవర్తించే వారిని అందరూ ఇష్టపడతారు. అడవిలో మృగాలు మధురమైన స్వరంతో ఊదే వేణువును ఎలా ఆకర్షితులవుతాయో, అలానే ప్రజలు కూడా అలాంటి వ్యక్తిని కోరుకుంటారు.
నరం పాశ్చాత్యజన్మానమ్ ఏవమ్ప్రాయా గుణశ్రియః । జాతమ్ ఏవానుధావన్తి బలాకా ఇవ వారిదమ్
అలాగే, పాశ్చాత్యదేశంలో జన్మించిన వ్యక్తిని గుణాలు, ఐశ్వర్యం సహజంగా అనుసరిస్తాయి. అది మేఘాన్ని చూసి బలాకా పక్షులు గుంపుగా చేరినట్లు ఉంటుంది.
తతో ఽసౌ గుణసమ్పూర్ణో గురుమ్ ఏవానుగచ్ఛతి । స తమ్ ఏకం వివేకేన నియోజయతి పావనమ్
అలాంటి గుణసంపన్నుడు గురువును అనుసరిస్తాడు. ఆ గురువు తన వివేకంతో అతడిని పవిత్రమైన మార్గంలో నడిపిస్తాడు.
విచారవైరాగ్యవతా చేతసా గుణశాలినా । దేవం పశ్యత్య్ అథాత్మానమ్ ఏకరూపమ్ అనామయమ్
విచారణ, వైరాగ్యం కలిగిన మనస్సుతో, గుణాలతో నిండినవాడు చివరికి దైవాన్ని, అంటే తన స్వరూపమైన, ఏ బాధలు లేని ఆత్మను దర్శిస్తాడు.
అతో రామ విచారేణ చారుణా శాన్తచేతసా । ప్రబోధనీయం ప్రథమం మనో మననమన్థరమ్
కాబట్టి రామా, మనస్సు అనేక ఆలోచనలతో అల్లాడుతుంటే, మధురమైన విచారణతో, శాంతమైన హృదయంతో ముందుగా దాన్ని మేల్కొలపాలి.
యే హి పాశ్చాత్యజన్మానస్ తే హి సుప్తం మనోమృగమ్ । ప్రబోధయన్తి ప్రథమం గుణగీతైర్ మహాగుణాః
పశ్చిమ దేశంలో జన్మించిన వారు, గొప్ప గుణాలతో ఉండి, మొదట మనస్సు అనే నిద్రలో ఉన్న జింకను, గుణాల గీతాలతో మేల్కొలుపుతారు.
ప్రథితగుణాన్ సుగురూన్ నిషేవ్య యత్నాద్ అమలధియా ప్రవిచార్య చిత్తరత్నమ్ । గతిమ్ అమలామ్ ఉపయాతి మానవో ఽస్మిఞ్ జగతి విలోక్య చిరం ప్రకాశమ్ అన్తః
ప్రఖ్యాతమైన మంచి గురువులను శ్రద్ధగా సేవించి, నిర్మలమైన బుద్ధితో మనస్సు అనే రత్నాన్ని లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఈ లోకంలో మనిషి అంతరాంతరంగా దీర్ఘకాలం వెలిగే లోపలి వెలుగును చూసి, కలుషరహితమైన స్థితిని పొందుతాడు.
ఏష తావత్ క్రమః ప్రోక్తస్ సామాన్యస్ సర్వజన్తుషు । ఇమమ్ అన్యం విశేషం త్వం శృణు రాజీవలోచన
ఇలా సర్వజంతువులకు సాధారణ క్రమాన్ని వివరించాను. ఇప్పుడు, కమలనయనుడా, మరో విశేషాన్ని విను.
అస్మిన్ సంసారసంరమ్భే జాతానాం దేహధారిణామ్ । అపవర్గగతౌ రామ ద్వావ్ ఇమావ్ ఉత్తమౌ క్రమౌ
ఈ సంసారపు కలకలలో, శరీరాన్ని ధరించిన వారికీ, ఓ రామా, మోక్షానికి రెండు ఉత్తమమైన మార్గాలు ఉన్నాయి.
ఏకస్ తావద్ గురుప్రోక్తాద్ అనుష్ఠానాచ్ ఛనైశ్ శనైః । జన్మనా జన్మభిర్ వాపి సిద్ధిదస్ సముదాహృతః
వాటిలో ఒకటి, గురువు చెప్పిన విధంగా ఆచరణ చేయడం వల్ల, నెమ్మదిగా, ఒక్క జన్మలో గానీ, అనేక జన్మల్లో గానీ, సిద్ధిని ఇస్తుంది.
ద్వితీయస్ త్వ్ ఆత్మనైవాశు కిఞ్చిద్వ్యుత్పన్నచేతసః । భవతి జ్ఞానసమ్ప్రాప్తిర్ ఆకాశఫలపాతవత్
రెండవది, కొంత జ్ఞానం స్వయంగా కలిగినవారికి, ఒక్కసారిగా, ఆకాశం నుండి పండు పడినట్టు, జ్ఞానం లభిస్తుంది.
నభఃఫలనిపాతాభజ్ఞానసమ్ప్రతిపత్తయే । అత్రేమం శృణు వృత్తాన్తం ప్రాక్తనం కథయామి తే
ఆ ఆకస్మిక జ్ఞానప్రాప్తి ఎలా జరుగుతుందో తెలుసుకోవడానికి, నేను నీకు ఒక పురాతన కథను చెబుతాను, విను.
శృణు సుభగ కథం మహానుభావా వ్యపగతపూర్వశుభాశుభార్గడౌఘాః । ఖపతితఫలవత్ పరం వివేకం చరమభవా విమలం సమాప్నువన్తి
ఓ భాగ్యశాలి, విను. పూర్వ జన్మలలో చేసిన మంచి చెడు ఫలితాలు పూర్తిగా పోయిన గొప్పవారు, ఆకాశం నుంచి పడి వచ్చిన పండువంటి పరిపక్వమైన, నిర్మలమైన పరమ వివేకాన్ని పొందుతారు.
అస్త్య్ అస్తమితసర్వాపద్ ఉద్యత్సమ్పద్ ఉదారధీః । విదేహానాం మహీపాలో జనకో నామ వీర్యవాన్
విదేహ దేశంలో జనకుడు అనే మహారాజు ఉండేవాడు. అతని బుద్ధి మహోన్నతమైనది, అన్ని కష్టాలు తొలగిపోయాయి, ఐశ్వర్యం పెరుగుతూ ఉంది, అతనికి గొప్ప శక్తి ఉంది.
కల్పవృక్షో ఽర్థిసార్థానాం మిత్రాబ్జానాం దివాకరః । మాధవో బన్ధుపుష్పాణాం స్త్రీణాం మకరకేతనః
ఆయన వరాల కోసం ఆశించే వారికి కల్పవృక్షంలా, స్నేహితులలో కమలాల మధ్య సూర్యుడిలా, బంధుత్వానికి వసంతంలా, స్త్రీలకు ప్రేమకు జెండాలా ఉండేవాడు.
ద్విజకైరవశీతాంశుర్ ద్విషత్తిమిరభాస్కరః । సౌజన్యరత్నజలధిర్ భువం విష్ణుర్ ఇవాస్థితః
బ్రాహ్మణులకు కుముదపుష్పాలకు చల్లని చంద్రుడిలా, శత్రువుల చీకటిని తొలగించే సూర్యుడిలా, సౌజన్య రత్నాల సముద్రంలా, భూమిపై విష్ణువులా నిలిచేవాడు.
ప్రఫుల్తబాలలతికే మఞ్జరీపుఞ్జపిఞ్జరే । స కదాచిన్ మధౌ మత్తకోకిలోల్లాసలాసిని
ఒకసారి వసంతకాలంలో, పూతపూసిన చిన్న కొమ్మలు, మంజరి గుత్తుల మధ్య, మత్తులో ఉన్న కోయిలలు ఆనందంగా ఆలాపిస్తూ ఉన్న చోట అతడు సంచరించాడు.
యయౌ కుసుమితాభోగం సవిలాసలతాఙ్గనమ్ । లీలయోపవనం కాన్తం నన్దనం వాసవో యథా
పుష్పాలతో అలంకరించబడిన, సుందరమైన లతలతో నిండిన ఆ తోటలో, ఇంద్రుడు నందనవనం లో విహరించినట్లు, అతడు ఆనందంగా ప్రవేశించాడు.
తస్మిన్ వరవనే హృద్యే కేసరామోదిమారుతే । దూరస్థానుచరశ్ చారుకుఞ్జేషు విచచార హ
ఆ అద్భుతమైన, హృదయాన్ని హరిస్తున్న అరణ్యంలో, కేసర పువ్వుల సువాసన గాలులు వీచుతున్నప్పుడు, అతడు తన అనుచరులు దూరంగా ఉండగా, అందమైన కుజల్లో సంచరించాడు.
అథ శుశ్రావ కస్మింశ్చిత్ తమాలవనగుల్మకే । సిద్ధానామ్ అప్రదృశ్యానాం స్వప్రసఙ్గాద్ ఉదాహృతాః
అప్పుడు, ఒక తామల వనంలో, అతడు కనబడని సిద్ధులు తమలో తాము మాట్లాడుకున్న మాటలను విన్నాడు.
విరక్తమనసాం నిత్యం శైలకన్దరచారిణామ్ । ఇమాః కమలపత్త్రాక్ష గీతా గీతాత్మభావనాః
కమలదళాలనయనా, ఎప్పుడూ పర్వతగుహల్లో నివసిస్తూ, మనస్సు విరక్తంగా ఉన్నవారు పాడే పాటలు ఇవే. ఇవి జ్ఞానసారం నిండిన గీతాలు.
ద్రష్టృదృశ్యసమాయోగాత్ ప్రత్యయానన్దనిశ్చయః । యస్ తం స్వమ్ ఆత్మతత్త్వోత్థం నిష్ష్యన్దం సముపాస్మహే
యెవరైతే చూచేవాడు, చూడబడేది కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందాన్ని నిశ్చయంగా తెలుసుకుంటారో, ఆ స్వరూపాన్ని, ఆత్మతత్వం నుండి ఉద్భవించిన స్వచ్ఛమైన ఆనందాన్ని మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యాని త్యక్త్వా వాసనయా సహ । దర్శనప్రథమాభాసమ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
చూచేవాడు, చూచే ప్రక్రియ, చూడబడేది — ఇవన్నీ, వాటి వాసనలతో పాటు వదిలేసి, ఆ మొదటి జ్ఞానప్రకాశమైన ఆత్మను మేము ఆరాధిస్తున్నాము.
నిర్భాసనం నిర్మననమ్ ఆభాసమననోపమమ్ । అభావభావనాభోగం సదాత్మానమ్ ఉపాస్మహే
ఏ రూపమూ లేని, ఏ ఆలోచనకూ లోనుకాని, ఏ ప్రబంధానికీ పోలికలేని, శూన్యతను ధ్యానించే ఆ శాశ్వత ఆత్మను మేము ఎప్పుడూ ఆరాధిస్తున్నాము.
ద్వయోర్ మధ్యగతం నిత్యమ్ అస్తి నాస్తీతి పక్షయోః । ప్రకాశనం ప్రకాశానామ్ ఆత్మానం సముపాస్మహే
ఉండటం, ఉండకపోవటం అనే రెండు భావాల మధ్య ఎల్లప్పుడూ నిలిచి, అన్ని వెలుగులకు వెలుగు చూపే ఆ పరమాత్మను మనం భక్తిగా ఆరాధిస్తాము.