నిత్యమ్ ఉత్తమబోధాయ భోగశయ్యాగతం మనః । బోధయేద్ భవభేదాయ భవో హ్య్ అత్యన్తదుఃఖదః
మనస్సు ఎప్పుడూ అనుభవాల పరవశంలో నిద్రిస్తున్నప్పుడు, దాన్ని ఉత్తమమైన జ్ఞానానికి మేల్కొలిపి ఉంచాలి. ఎందుకంటే, మేల్కొలిపే జ్ఞానం ఈ సంసార బాధలను తొలగిస్తుంది. ఈ జనన మరణాల చక్రం అత్యంత బాధను కలిగించేది.
యథా రజోభిర్ గగనం యథా కమలమ్ అమ్బుభిః । న లిప్యతే ఽపి సంశ్లిష్టైర్ దేహైర్ ఆత్మా తథైవ వః
ఎలా ఆకాశం ధూళితో, కమలం నీటితో కలిసినా వాటి వల్ల కలుషితమవ్వదో, అలాగే ఆత్మ కూడా శరీరంతో కలిసినా, దాని ద్వారా ఏమీ కలుషితమవ్వదు.
కర్దమాది యథా హేమ్నశ్ శ్లిష్టమ్ ఏవ పృథక్ స్థితమ్ । నాన్తః పరిణతిం యాతి జడో దేహస్ తథాత్మనః
ఎలా మట్టి లాంటి పదార్థాలు బంగారానికి అంటుకున్నా, అవి లోపలికి కలిసిపోకుండా వేరుగా ఉంటాయో, అలాగే జడమైన ఈ శరీరం కూడా ఆత్మను ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయదు.
సుఖదుఃఖానుభావిత్వమ్ ఆత్మనీత్య్ అవబుధ్యతే । అసత్యమ్ ఏవ గగనే ద్వీన్దుతామ్లానతే యథా
సుఖదుఃఖ అనుభూతి మనసులోనే ఉందని అనిపించినా, నిజంగా చూస్తే అది ఆకాశంలో చంద్రుడు పెరిగిపోవడం తగ్గిపోవడం లాంటిదే — వాస్తవంగా ఉండదు.
సుఖదుఃఖే హి దేహస్య సర్వాతీతస్య నాత్మనః । ఏతే హ్య్ అజ్ఞానకస్యైవ తస్మిన్ నష్టే న కస్యచిత్
సుఖదుఃఖాలు శరీరానికే చెందుతాయి, అన్నిటినీ దాటి ఉన్న ఆత్మకు కాదు. ఇవన్నీ తెలియని వారికి మాత్రమే ఉంటాయి. అజ్ఞానం పోయినప్పుడు ఎవరికీ ఇవి ఉండవు.
న కస్యచిత్ సుఖం కిఞ్చిద్ దుఃఖం చ న చ కస్యచిత్ । సర్వమ్ ఆత్మమయం శాన్తమ్ అనన్తం పశ్య రాఘవ
ఎవరికి నిజంగా సుఖం లేదు, ఎవరికీ నిజంగా దుఃఖం లేదు. రాఘవా! ఈ సృష్టి అంతా ఆత్మతో నిండిపోయి, శాంతంగా, అనంతంగా ఉంది అని చూడుము.
ఇమా యాః పరిదృశ్యన్తే వితతాస్ సృష్టిదృష్టయః । పయసీవ తరఙ్గాస్ తాః పిఞ్ఛా వ్యోమ్నీవ వాత్మని
ఈ సృష్టిలో కనిపించే ఎన్నో రూపాలు, నీటిలో అలలు లాంటివి, లేదా ఆకాశంలో ఈకలు తేలిపోవడం లాంటివి. ఇవన్నీ ఆత్మలోనే కలిసిపోతాయి.
యథా మణిర్ దదాత్య్ ఆత్మచ్ఛాయాస్ స్వయమ్ అకారణమ్ । తేజోమయీస్ తథైవాయమ్ ఆత్మా సృష్టీః ప్రయచ్ఛతి
ఎలా ఒక మణి కారణం లేకుండానే తన ప్రతిబింబాన్ని చూపుతుందో, అలాగే ఈ ప్రకాశమయమైన ఆత్మ కూడా సృష్టిని తానే వెలికి తీస్తుంది.
ఆత్మా జగచ్ చ సుమతే నైకం న ద్వే న చాప్య్ అసత్ । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రతి జృమ్భతే
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఆత్మ కూడా, జగత్తు కూడా ఒక్కటి కావు, రెండు కావు, అసత్యం కూడా కావు. ఇవన్నీ కేవలం ఒక అభాసంలా కనిపిస్తున్నాయి, ఇలా ఇప్పుడు విస్తరిస్తున్నాయి.
సమస్తం ఖల్వ్ ఇదం బ్రహ్మ సర్వమ్ ఆత్మేదమ్ ఆతతమ్ । అహమ్ అన్యద్ ఇదం చాన్యద్ ఇతి భ్రాన్తిం త్యజానఘ
ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే, అన్నీ ఆత్మతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. 'నేను వేరుగా, ఇది వేరుగా' అనే భ్రమను విడిచిపెట్టు, ఓ పాపరహితుడా.
తతే బ్రహ్మఘనే నిత్యే సమ్భవన్తి న కల్పనాః । విచ్ఛిత్తయః పయోరాశౌ యథా రామ జలేతరాః
ఆ శాశ్వతమైన బ్రహ్మమయమైన సముద్రంలో ఊహలు పుట్టవు. ఎలా సముద్రంలో నీటి వేర్వేరు రూపాలు ఉండవో, అలాగే, ఓ రామా, అక్కడ కల్పనలు ఉండవు.
ఏకస్మిన్న్ ఏవ సర్వస్మిన్ పరమాత్మని విస్తృతే । ద్వితీయా కల్పనా నాస్తి వహ్నౌ హిమకణో యథా
అఖండమైన పరమాత్మలో రెండవదేమీ లేదు. అది అగ్నిలో మంచు తులిక ఉండలేనట్టే.
భావయన్న్ ఆత్మనాత్మానం చిద్రూపేణైవ చిన్మయమ్ । జగజ్జాలమ్ అయం హ్య్ ఆత్మా స్వయమ్ ఆత్మని జృమ్భతే
మనసారా మనసునే పరమచైతన్యంగా భావిస్తూ, ఈ జగత్తు అంతా ఆ పరమాత్మే, తనలో తానే వికసిస్తూ కనిపిస్తుంది.
న శోకో ఽస్తి న మోహో ఽస్తి న జన్మాస్తి న జన్మవాన్ । యద్ అస్తీహ తద్ ఏవాస్తి విజ్వరో భవ రాఘవ
ఇక్కడ దుఃఖం లేదు, మాయ లేదు, జననం లేదు, జన్మించినవాడు కూడా లేడు. ఇక్కడ ఉన్నది ఏదైతే ఉందో, అదే నిజం. రాఘవా! నీవు బాధలేని వాడవు కావాలి.
సమస్ స్వస్థస్ స్థిరమతిశ్ శాన్తశ్ శాన్తమనా మునిః । మౌనీ వరమణిస్వచ్ఛో విజ్వరో భవ రాఘవ
సమబుద్ధిగా, ఆరోగ్యంగా, స్థిరమైన మనస్సుతో, శాంతంగా, మౌనంగా, మణిలా స్వచ్ఛంగా, బాధలేని వాడిగా ఉండు రాఘవా.
నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ । అద్వితీయో విశోకాత్మా విజ్వరో భవ రాఘవ
ఓ రాఘవా, నీవు ద్వంద్వాలు లేని వాడవై, శాశ్వత సత్యంలో స్థిరంగా ఉండి, లాభనష్టాల గురించి ఆందోళన లేకుండా, స్వయంగా నిన్ను నువ్వు పట్టుకుని, ఏకత్వ భావంతో, దుఃఖం లేని హృదయంతో, జ్వరము లేని వాడవిగా ఉండు.
వివిక్తశ్ శాన్తసఙ్కల్పో ధీరధీర్ ఊర్జితాశయః । యథాప్రాప్తానువర్తీ చ విజ్వరో భవ రాఘవ
ఓ రాఘవా, నీవు ఒంటరిగా ఉండి, మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచి, ధైర్యంగా, స్థిరంగా ఉండి, ఉన్నత ఆశయాలు కలిగి, ఏది వస్తే అది స్వీకరించే మనస్సుతో, జ్వరము లేని వాడవిగా ఉండు.
వీతరాగో నిరాయాసో విమనా వీతకల్మషః । నాదాతా న పరిత్యాగీ విజ్వరో భవ రాఘవ
ఓ రాఘవా, నీవు రాగం లేకుండా, శ్రమ లేకుండా, మనసు నిర్మలంగా, పాపాలు లేని వాడిగా, ఏదీ స్వీకరించని, ఏదీ వదలని వాడిగా, జ్వరము లేని వాడవిగా ఉండు.
విశ్వాతీతం పదం ప్రాప్తః ప్రాప్తప్రాప్తవ్యపూరితః । పూర్ణార్ణవవద్ అక్షుబ్ధో విజ్వరో భవ రాఘవ
ఓ రాఘవా, నీవు జగత్తుకు అతీతమైన స్థితిని పొందినవాడిగా, వచ్చినదాన్ని, రానిదాన్ని నిండుగా అనుభవిస్తూ, సంపూర్ణ సముద్రంలా కలత లేని వాడిగా, జ్వరము లేని వాడవిగా ఉండు.
వికల్పజాలనిర్ముక్తో మాయాఞ్జనవివర్జితః । ఆత్మనాత్మని తృప్తాత్మా విజ్వరో భవ రాఘవ
భ్రమల జాలం నుంచి విముక్తుడై, మాయ అనే మసి తగలకుండా, నీ ఆత్మలో నీవే తృప్తి పొందుతూ, ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా ఉండు రాఘవ.
అనన్తాపారపర్యన్తవపుర్ ఆత్మవిదాం వరః । ధరాధరశిరోధీరో విజ్వరో భవ రాఘవ
అంతం లేని, అంచు లేని, అపారమైన రూపంతో, ఆత్మను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు. పర్వత శిఖరంలా అచంచలంగా, ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా ఉండు రాఘవ.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనౌదార్యం భజ పూర్ణ ఇవార్ణవః । ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనాహ్లాదం భజ పూర్ణేన్దుబిమ్బవత్
సముద్రం పూర్తిగా నిండినట్టు, నీ ఆత్మలోనే ఉదారతను అలవరచు. పూర్ణ చంద్రబింబంలా, నీ ఆత్మలోనే ఆనందాన్ని అనుభవించు.
విశ్వప్రపఞ్చరచనేయమ్ అసత్యరూపా నాసత్యరూపమ్ అనుధావతి నామ తజ్జ్ఞః । తజ్జ్ఞో ఽసి శాన్తకలనో ఽసి నిరామయో ఽసి నిత్యోదితో ఽసి భవ సున్దర శాన్తశోకః
ఈ జగత్తు సృష్టి అసత్య స్వరూపమే. అసత్యం మరొక అసత్యాన్ని వెంబడించదు. దాని తత్వాన్ని తెలిసినవాడే నిజమైన జ్ఞాని. నీవు ఆ జ్ఞాని, నీవు శాంతమైన మనస్సు కలవాడు, వ్యాధిలేని వాడు, ఎప్పుడూ జాగృతుడవు. అందంగా, శాంతంగా, దుఃఖం లేని వాడిగా ఉండు.
ఏకాతపత్రమ్ అవనౌ గురుణోపదిష్టః సమ్యక్ ప్రపాలయ చిరం సమయేహ దృష్ట్యా । రాజ్యం సమస్తగుణరఞ్జితరాజలోకస్ త్యాగో న యుక్త ఇహ కర్మసు నాపి రాగః
గురువు సముచితంగా బోధించిన తరువాత, ఒక గొడుగు క్రింద ఈ రాజ్యాన్ని చాలా కాలం పాటు, ప్రస్తుత పరిస్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకొని రక్షించు. ఈ రాజ్యం అన్ని మంచి లక్షణాలతో, రాజులతో అలంకరించబడి ఉంది. ఇక్కడ పనుల పట్ల ఆసక్తి గానీ, విరక్తి గానీ తగదు.
ఇమమ్ ఏవం పరిస్పన్దం కరోమీత్య్ అస్తవాసనమ్ । ప్రవర్తతే యః కార్యేషు స ముక్త ఇతి మే మతిః
ఈ కార్యాన్ని ఇలా నేను చేస్తున్నాను అని స్థిరమైన నిశ్చయంతో పనులు చేసే వాడు నిజంగా విముక్తుడు అని నా అభిప్రాయం.
పౌరుషీం తనుమ్ ఆశ్రిత్య కేచిద్ ఏతే క్రియారతాః । స్వర్గాన్ నరకమ్ ఆయాన్తి స్వర్గం చ నరకాత్ పునః
కొంతమంది పురుషార్థాన్ని ఆశ్రయించి, కార్యాలలో నిమగ్నమై, స్వర్గం నుండి నరకానికి, నరకం నుండి మళ్లీ స్వర్గానికి వెళ్తారు.
కేచిత్ కుకర్మనిరతా విరతాస్ స్వవివేకతః । నరకాన్ నరకం యాన్తి దుఃఖాద్ దుఃఖం భయాద్ భయమ్
కొంతమంది చెడు పనుల్లో నిమగ్నమై, తమ స్వంత వివేకంతో వాటి నుండి దూరమవుతారు. వారు నరకం నుండి మరొక నరకానికి, బాధ నుండి మరింత బాధకు, భయం నుండి మరింత భయానికి వెళ్తారు.
కేచిత్ స్వవాసనాతన్తుబద్ధాః కర్మావలోడితాః । తిర్యక్త్వాత్ స్థావరతనుం యాన్తి తిర్యక్తనుం తతః
కొంతమంది తమ స్వభావపు అలవాట్ల బంధనంలో చిక్కుకుని, గత కర్మల ప్రభావంతో ఇక్కడి నుండి అక్కడికి తిప్పబడుతూ, ఒకసారి పశువుల రూపంలోకి, అక్కడినుంచి స్థావర జీవుల రూపంలోకి, మళ్ళీ పశువుల శరీరంలోకి వెళ్తారు.
కేచిద్ ఆత్మవిదో ధన్యా విచారితమనోదృశః । విచ్ఛిన్నతృష్ణానిగడా యాన్తి నిష్కేవలం పదమ్
కొంతమంది అదృష్టవంతులు, ఆత్మను తెలుసుకున్నవారు, తమ మనస్సును పరిశీలించి, ఆశల బంధనాలను తెంచుకున్నవారు, అన్ని పరిమితుల నుండి విముక్తి పొందిన స్థితిని చేరుకుంటారు.
పురా కతిపయాన్య్ ఏవ భుక్త్వా జన్మాని రాఘవ । అస్మిఞ్ జన్మని యో ముక్తస్ స స్యాద్ రాజససాత్త్వికః
ఓ రాఘవా! కొందరు చాలా తక్కువ జన్మలు అనుభవించిన తరువాత, ఈ జన్మలోనే విముక్తి పొందినవారు రాజస లేదా సాత్విక స్వభావం కలవారు.