ఆద్యన్తాసన్మయే యస్య వస్తున్య్ ఆరజ్యతే మనః । తస్య ముగ్ధపశోర్ జన్తోర్ వివేకః కేన జన్యతే
మొదటా, చివరా లేని వస్తువులో ఎవరి మనసు మునిగిపోతే, అలాంటి మూర్ఖుడికి వివేకం ఎలా కలుగుతుంది?
జాయతే మన ఏవేహ మన ఏవేహ వర్ధతే । సమ్యగ్దర్శనదృష్ట్యా తు మన ఏవ విలీయతే
ఈ లోకంలో మనసే పుట్టుతుంది, మనసే పెరుగుతుంది; కానీ సరిగ్గా తెలుసుకునే చూపుతో మనసే లయమైపోతుంది.
జ్ఞాతమ్ ఏతన్ మయా బ్రహ్మన్ యథాస్మిన్ భువనత్రయే । మన ఏవ హి సంసారి జరామరణభాజనమ్
బ్రహ్మన్, ఈ మూడు లోకాలలో జననం, మరణం, వృద్ధాప్యానికి కారణం మనసే అని నేను తెలుసుకున్నాను.
యస్ తస్యోత్తరణోపాయస్ తం మే బ్రూహి వినిశ్చితమ్ । హార్దం తమస్ త్వయార్కేణ రాఘవాణాం వినాశ్యతే
ఆ అడ్డంకిని దాటి పోవడానికి ఏ మార్గం ఉందో, దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. రాఘవుల హృదయాన్ని కమ్ముకున్న చీకటి, నీవు సూర్యుడిలా వెలిగించేటప్పుడు నశిస్తుంది.
పూర్వం రాఘవ శాస్త్రేణ వైరాగ్యేణ వరేణ చ । తథా సజ్జనసఙ్గేన నీయతే పుణ్యతాం మనః
ముందుగా, రాఘవా, శాస్త్ర జ్ఞానం, ఉత్తమమైన విరక్తి, మంచి వారి సాంగత్యం వల్ల మనస్సు పవిత్రత వైపు నడిపించబడుతుంది.
సౌజన్యబృంహితం చేతో యదా వైరాగ్యమ్ ఆగతమ్ । తదానుగమ్యా గురవో విజ్ఞానగురవో హి యే
మనస్సు మంచితనంతో బలపడినప్పుడు, విరక్తి కలిగినప్పుడు, అప్పుడు నిజమైన జ్ఞానాన్ని బోధించే గురువులను అనుసరించాలి.
తతస్ తదుపదిష్టేన కృత్వా ధ్యానార్చనాదికమ్ । క్రమేణ పదమ్ ఆప్నోతి తద్ యత్ పరమపావనమ్
ఆ తరువాత, వారు చెప్పిన విధంగా ధ్యానం, పూజ వంటి సాధనలను చేస్తూ, క్రమంగా అత్యంత పవిత్రమైన స్థితిని పొందుతాడు.
విచారేణావదాతేన పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా । ఇన్దునా శీతలేనాన్తర్ బిమ్బం స్వమ్ ఇవ తేజసా
నిర్మలమైన విచారణ ద్వారా, మనసు తనను తానే తన జ్ఞానంతో చూస్తుంది. ఇది చల్లని చంద్రుడు తన వెలుగుతో లోపల తన ప్రతిబింబాన్ని చూసినట్లే.
తావద్ భవమహామ్భోధౌ జనస్ తృణవద్ ఉహ్యతే । విచారతటవిశ్రాన్తిమ్ ఏతి యావన్ న చేతసా
మనసు విచారణ అనే అడవిలో విశ్రాంతి పొందకపోతే, జనులు ఈ జీవిత సముద్రంలో గడ్డి తునకల్లా తేలిపోతూ ఉంటారు.
విచారేణ పరిజ్ఞాతవస్తునో ఽస్య జనస్య ధీః । సర్వాన్ అధః కరోత్య్ ఆధీన్ సోమ్యామ్భ ఇవ వాలుకాః
విచారణ ద్వారా వాస్తవాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, మనిషి బుద్ధి అన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తెస్తుంది. ఇది మృదువైన నీరు ఇసుకను అదుపులో పెట్టినట్లే.
ఇదం రుక్మమ్ ఇదం భస్మ పరిజ్ఞాతే ఇతి స్ఫుటమ్ । న యథా హేమకారస్య మోహో జ్ఞాతాత్మనస్ తథా
ఇది బంగారం, ఇది బూడిద అని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నప్పుడు, ఆత్మను తెలుసుకున్నవారికి మాయ ఉండదు. బంగారం పనివాడికి ఎలాంటి భ్రమ ఉండదో అలాగే.
అక్షయో ఽయమ్ అనాశాత్మా స్వాత్మేత్య్ అవగతే చిరమ్ । భవతీతి హి కస్యేహ మోహస్యావసరః కుతః
ఈ ఆత్మ శాశ్వతమై, ఆశలు లేని స్వభావాన్ని ఎప్పుడో బాగా గ్రహించినవాడికి, ఇక్కడ మాయకు ఎవరికీ చోటు ఉంటుందిలా? మోహానికి ఎక్కడ అవకాశం ఉంటుంది?
అపరిజ్ఞాతసారే హి మణౌ మూల్యే విముహ్యతే । జ్ఞాతసారే త్వ్ అసన్దిగ్ధమూల్యే క్వ కిల మూఢతా
రత్నం అసలు విలువ తెలియని వాడికి దాని ధరపై సందేహం కలుగుతుంది. కానీ దాని అసలు స్వరూపం తెలిసినవాడికి, ఖచ్చితమైన విలువ తెలిసినప్పుడు, అక్కడ ఎక్కడ అయోమయం మిగిలిపోతుంది?
హే జనా అపరిజ్ఞాత ఆత్మా వో దుఃఖసిద్ధయే । పరిజ్ఞాతస్ త్వ్ అనన్తాయ సుఖాయోపశమాయ చ
ఓ జనులారా! ఆత్మను తెలియని వాడికి బాధలు తప్పవు. కానీ ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడికి అనంతత్వం, ఆనందం, శాంతి లభిస్తాయి.
మిశ్రీభూతమ్ ఇవానేన దేహేనోపహతాత్మనా । వ్యస్తీకృత్య స్వమ్ ఆత్మానం స్వస్థా భవత మాచిరమ్
ఈ శరీరం మన ఆత్మను కలిపి, దాచిపెడుతుంది. మీరు మీ నిజమైన ఆత్మను వేరుచేసి, ఆలస్యం చేయకుండా మీ స్వరూపంలో స్థిరపడండి.
దేహేనాస్య న సమ్బన్ధో మనాగ్ ఏవామలాత్మనః । హేమ్నః పఙ్కలవేనేవ తద్గతస్యాపి మానవాః
ఈ శుద్ధాత్మకు శరీరంతో ఏమాత్రం సంబంధం లేదు. అది బంగారాన్ని తడిసిన మట్టి లేదా తామర కాండంతో ముడిపెట్టినట్టు మనుషులు ఊహించినా, ఆ బంగారానికి అవి అసలు తాకవు.
పృథగ్ ఆత్మా పృథగ్ దేహో జలపద్మదలోపమౌ । ఊర్ధ్వబాహుర్ విరౌమ్య్ ఏష న చ కశ్చిచ్ ఛృణోతి మే
ఆత్మ ఒక్కటే, శరీరం ఒక్కటే — ఇవి నీరు, తామర ఆకులా వేరుగా ఉంటాయి. నేను చేతులు పైకి ఎత్తి అరుస్తున్నా, ఎవరూ వినడం లేదు.
జడధర్మి మనో యావద్ గర్తకచ్ఛపవత్ స్థితమ్ । భోగమన్దవపుర్ మూఢం విస్మృతాత్మవిచారణమ్
మనస్సు జడత్వంతో, బొప్పాయి కప్పలా లోపలికి లాగుకొని ఉన్నంతవరకు, మూర్ఖమైన శరీరం సుఖాల్లో మునిగి, ఆత్మను గురించి ఆలోచించడాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోతుంది.
తావత్ సంసారతిమిరం సేన్దునాపి సవహ్నినా । అర్కద్వాదశకేనాపి మనాగ్ అపి న భిద్యతే
అంతవరకు, ఈ సంసారపు అంధకారం చంద్రుడు అయినా, అగ్ని అయినా, పన్నెండు సూర్యులు అయినా కొంతమాత్రం కూడా తొలగించలేవు.
సమ్ప్రబుద్ధే హి మనసి స్వాం వివేచయతి స్థితిమ్ । నైశమ్ అర్కోదయ ఇవ తమో హార్దం పలాయతే
మనస్సు పూర్తిగా మేలుకొని, తన స్థితిని పరిశీలించినప్పుడు, హృదయంలో ఉన్న చీకటి, ఉదయాన్నప్పుడు సూర్యుడు రావడంతో రాత్రి మాయమయ్యేలా, పారిపోతుంది.
నిత్యమ్ ఉత్తమబోధాయ భోగశయ్యాగతం మనః । బోధయేద్ భవభేదాయ భవో హ్య్ అత్యన్తదుఃఖదః
మనస్సు ఎప్పుడూ అనుభవాల పరవశంలో నిద్రిస్తున్నప్పుడు, దాన్ని ఉత్తమమైన జ్ఞానానికి మేల్కొలిపి ఉంచాలి. ఎందుకంటే, మేల్కొలిపే జ్ఞానం ఈ సంసార బాధలను తొలగిస్తుంది. ఈ జనన మరణాల చక్రం అత్యంత బాధను కలిగించేది.
యథా రజోభిర్ గగనం యథా కమలమ్ అమ్బుభిః । న లిప్యతే ఽపి సంశ్లిష్టైర్ దేహైర్ ఆత్మా తథైవ వః
ఎలా ఆకాశం ధూళితో, కమలం నీటితో కలిసినా వాటి వల్ల కలుషితమవ్వదో, అలాగే ఆత్మ కూడా శరీరంతో కలిసినా, దాని ద్వారా ఏమీ కలుషితమవ్వదు.
కర్దమాది యథా హేమ్నశ్ శ్లిష్టమ్ ఏవ పృథక్ స్థితమ్ । నాన్తః పరిణతిం యాతి జడో దేహస్ తథాత్మనః
ఎలా మట్టి లాంటి పదార్థాలు బంగారానికి అంటుకున్నా, అవి లోపలికి కలిసిపోకుండా వేరుగా ఉంటాయో, అలాగే జడమైన ఈ శరీరం కూడా ఆత్మను ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయదు.
సుఖదుఃఖానుభావిత్వమ్ ఆత్మనీత్య్ అవబుధ్యతే । అసత్యమ్ ఏవ గగనే ద్వీన్దుతామ్లానతే యథా
సుఖదుఃఖ అనుభూతి మనసులోనే ఉందని అనిపించినా, నిజంగా చూస్తే అది ఆకాశంలో చంద్రుడు పెరిగిపోవడం తగ్గిపోవడం లాంటిదే — వాస్తవంగా ఉండదు.
సుఖదుఃఖే హి దేహస్య సర్వాతీతస్య నాత్మనః । ఏతే హ్య్ అజ్ఞానకస్యైవ తస్మిన్ నష్టే న కస్యచిత్
సుఖదుఃఖాలు శరీరానికే చెందుతాయి, అన్నిటినీ దాటి ఉన్న ఆత్మకు కాదు. ఇవన్నీ తెలియని వారికి మాత్రమే ఉంటాయి. అజ్ఞానం పోయినప్పుడు ఎవరికీ ఇవి ఉండవు.
న కస్యచిత్ సుఖం కిఞ్చిద్ దుఃఖం చ న చ కస్యచిత్ । సర్వమ్ ఆత్మమయం శాన్తమ్ అనన్తం పశ్య రాఘవ
ఎవరికి నిజంగా సుఖం లేదు, ఎవరికీ నిజంగా దుఃఖం లేదు. రాఘవా! ఈ సృష్టి అంతా ఆత్మతో నిండిపోయి, శాంతంగా, అనంతంగా ఉంది అని చూడుము.
ఇమా యాః పరిదృశ్యన్తే వితతాస్ సృష్టిదృష్టయః । పయసీవ తరఙ్గాస్ తాః పిఞ్ఛా వ్యోమ్నీవ వాత్మని
ఈ సృష్టిలో కనిపించే ఎన్నో రూపాలు, నీటిలో అలలు లాంటివి, లేదా ఆకాశంలో ఈకలు తేలిపోవడం లాంటివి. ఇవన్నీ ఆత్మలోనే కలిసిపోతాయి.
యథా మణిర్ దదాత్య్ ఆత్మచ్ఛాయాస్ స్వయమ్ అకారణమ్ । తేజోమయీస్ తథైవాయమ్ ఆత్మా సృష్టీః ప్రయచ్ఛతి
ఎలా ఒక మణి కారణం లేకుండానే తన ప్రతిబింబాన్ని చూపుతుందో, అలాగే ఈ ప్రకాశమయమైన ఆత్మ కూడా సృష్టిని తానే వెలికి తీస్తుంది.
ఆత్మా జగచ్ చ సుమతే నైకం న ద్వే న చాప్య్ అసత్ । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదమ్ ఇత్థం సమ్ప్రతి జృమ్భతే
ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఆత్మ కూడా, జగత్తు కూడా ఒక్కటి కావు, రెండు కావు, అసత్యం కూడా కావు. ఇవన్నీ కేవలం ఒక అభాసంలా కనిపిస్తున్నాయి, ఇలా ఇప్పుడు విస్తరిస్తున్నాయి.
సమస్తం ఖల్వ్ ఇదం బ్రహ్మ సర్వమ్ ఆత్మేదమ్ ఆతతమ్ । అహమ్ అన్యద్ ఇదం చాన్యద్ ఇతి భ్రాన్తిం త్యజానఘ
ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే, అన్నీ ఆత్మతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. 'నేను వేరుగా, ఇది వేరుగా' అనే భ్రమను విడిచిపెట్టు, ఓ పాపరహితుడా.