భాజనం త్వం వివిక్తానాం వచసాం శుద్ధిశాలినామ్ । వివిక్తహృదయో వేణుర్ ముక్తానామ్ ఇవ మానద
నీవు పవిత్రమైన, విలక్షణమైన మాటలకు పాత్రవంతుడవు; నీ హృదయం నిర్మలంగా, ఒంటరిగా ఉంది, విముక్తులకు వంశం లాగానే.
కమలాసనపుత్రేణ మునినా సుమహౌజసా । ఏవంవితీర్ణావసరో రామో వాక్యమ్ ఉవాచ హ
తామరపువులో కూర్చున్నవాడి కుమారుడైన మహర్షి సమయం ముగిసిన తర్వాత, రాముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ తవైవైతద్ విజృమ్భితమ్ । యద్ అహం పరమోదారం బుద్ధవాన్ వచనం తవ
భగవంతుడా, నీ వల్లే నాకు ఈ గొప్ప జ్ఞానం లభించింది; నీవు చెప్పిన అత్యుత్తమమైన ఉపదేశాన్ని నేను గ్రహించగలిగాను.
యద్ ఆదిశసి తత్ సర్వం తథైవ న తద్ అన్యథా । అపాస్తనిద్రేణ మయా వాక్యార్థో నిశి చిన్తితః
మీరు చెప్పిన ప్రతీ మాట కూడా అచ్చంగా అలాగే జరుగుతుంది, వేరుగా కాదు. నిద్ర లేకుండా, రాత్రంతా మీ మాటల అర్థాన్ని నేను ఆలోచించాను.
భవాన్ధకారక్షతయే భవతోర్వీవివస్వతా । హ్యః ప్రసారితమ్ ఆహ్లాది వాగ్రశ్మిపటలం ప్రభో
ఈ సంసారపు అంధకారాన్ని తొలగించేందుకు, ప్రభూ, నిన్న మీరు భూమిపై సూర్యుడు వెలిగించినట్టు ఆనందదాయకమైన ప్రకాశవంతమైన మాటల కాంతిని విస్తరించారు.
తద్ అదీనమ్ అదీనాత్మన్ సర్వమ్ అన్తఃకృతం మయా । రమ్యం పుణ్యం విచిత్రం చ రత్నవృన్దమ్ ఇవాబ్ధినా
ఓ ధైర్యవంతుడా, మీరు చెప్పిన ఆ అందమైన, పుణ్యమైన, అద్భుతమైన మాటలను నేను హృదయంలో నిలిపుకున్నాను. అవి సముద్రంలో ఉన్న రత్నాల సమూహంలా ముచ్చటగా ఉన్నాయి.
హితానుబన్ధి హృద్యం చ పుణ్యమ్ ఆనన్దసాధనమ్ । శిరసా ధ్రియతే కైర్ నో సిద్ధ్యై త్వదనుశాసనమ్
ప్రయోజనం కలిగించే, హృదయానికి హాయిగా ఉండే, పుణ్యాన్ని ఇచ్చే, ఆనందాన్ని కలిగించే మీ ఉపదేశాన్ని విజయానికి ఎవరు తలపై పెట్టుకోరూ?
ప్రక్షీయమాణసంసారనీహారావరణా వయమ్ । ప్రసన్నాస్ త్వత్ప్రసాదేన వర్షాన్త ఇవ వాసరాః
ప్రభువా, మీ కృప వల్ల మాయ అనే మబ్బు మన మీద నుంచి తొలగిపోతున్నది. వర్షాకాలం చివరలోని ప్రశాంతమైన రోజులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే మేము ప్రశాంతంగా ఉన్నాము.
ఆపాతమధురారమ్భం మధ్యే సౌభాగ్యవర్ధనమ్ । అనుత్తమఫలోదర్కం పుణ్యం త్వదనుశాసనమ్
మీ బోధ మొదట మధురంగా ఉంటుంది, మధ్యలో అదృష్టాన్ని పెంచుతుంది, చివరికి అతి ఉత్తమమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఇది నిజంగా పుణ్యమయమైనది.
వికాసి సితమ్ అమ్లానమ్ ఆహ్లాది ముదితాశయమ్ । త్వద్వచఃకుసుమం నిత్యం శ్రీమత్ఫలదమ్ అస్తు నః
మీ మాటలు ఎప్పుడూ వికసిస్తూ, తెల్లగా, ఎప్పటికీ మురికిపడని విధంగా, మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగించేలా ఉంటాయి. అవి ఎల్లప్పుడూ మాకు శుభఫలితాలను ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాము.
సకలశాశ్వతశాస్త్రవిశారద ప్రసృతపుణ్యజలైకమహాహ్రద । భజ భృశం వితతవ్రత సమ్ప్రతి ప్రసృతతాం హతకిల్బిష మాం ప్రతి
శాశ్వతమైన అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణుడవు, పుణ్యజలాలు ఎప్పుడూ ప్రవహించే మహాసరోవరంలా ఉన్నావు, ఎన్నో వ్రతాలలో స్థిరంగా ఉన్నావు. నీ కృప ఇప్పుడు నాపై ప్రసరించాలి; నేను పాపాల నుండి విముక్తుడనవ్వాలి.
ఇదమ్ ఉత్తమసిద్ధాన్తసున్దరం సున్దరాకృతే । ఉపశాన్తిప్రకరణం శృణుష్వావహితో హితమ్
ఓ అందమైనవాడా, ఈ శాంతి గురించి ఉన్న ఉత్తమమైన, మధురమైన భాగాన్ని శ్రద్ధగా విను. ఇది నీకు మేలు చేసే గొప్ప సిద్ధాంతంలో స్థిరంగా ఉంది.
దీర్ఘసంసారమాయేయం రామ రాజసతామసైః । ధార్యతే పురుషైర్ నిత్యం సుస్తమ్భైర్ ఇవ మణ్డపః
ఓ రామా, ఈ దీర్ఘమైన సంసారమనే మాయను, రజోగుణం, తమోగుణం కలిగిన మనుష్యులు ఎప్పుడూ బలమైన స్తంభాల్లా మోయుతూ ఉంటారు.
సత్త్వస్థజాతిభిర్ వీరైస్ త్వాదృశైర్ గుణబృంహితైః । హేలయా త్యజ్యతే పక్వా మాయేయం త్వగ్ ఇవోరగైః
కాని నీలాంటి సత్త్వగుణం కలిగి, ధైర్యంగా ఉండే, మంచి లక్షణాలు ఉన్నవారు ఈ పక్వమైన మాయను పాములు పాత చర్మాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు సులభంగా విడిచిపెడతారు.
యే సత్త్వజాతయః ప్రాజ్ఞాస్ తథా రాజససాత్త్వికాః । విచారయన్తి తే సాధో జగత్ పూర్వాపరం పరమ్
సద్గుణాలు కలిగినవారు లేదా రజస్సు, సత్త్వగుణాల మిశ్రమం ఉన్న జ్ఞానులు, ఓ మేలైనవాడా, ఈ లోకాన్ని — దాని గతాన్ని, భవిష్యత్తును, పరమార్థాన్ని — పూర్తిగా పరిశీలిస్తారు.
శాస్త్రసజ్జనసత్కారసఙ్గేనాపగతైనసామ్ । సారావలోకినీ బుద్ధిర్ జాయతే దీపికోపమా
శాస్త్రాలు చదవడం, మంచి మనుషుల సాంగత్యం, సద్గుణుల సమీపం వల్ల, పాపాలు తొలగినప్పుడు, మనసు లోతుగా ఆలోచించే బుద్ధి వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది.
స్వయమ్ ఏవ విచారేణ విచార్యాత్మానమ్ ఆత్మనా । యావన్ నాధిగతం జ్ఞేయం న తావద్ అధిగమ్యతే
ప్రతి ఒక్కరు తన మనసుతో తానే తనను పరిశీలించాలి; తెలుసుకోవాల్సినది పూర్తిగా గ్రహించేవరకు అది నిజంగా తెలిసినట్టు కాదు.
ప్రజ్ఞావతాం నయవతాం ధీరాణాం కులశాలినామ్ । జాత్యా రాజససత్త్వానాం ముఖ్యస్ త్వం కులనన్దన
జ్ఞానులు, వివేకులు, ధైర్యవంతులు, మంచి వంశంలో పుట్టినవాళ్లలో, రాజస మరియు సత్త్వగుణాలతో పుట్టినవారిలో నువ్వే, నీ కుటుంబానికి ఆనందంగా, ముఖ్యుడవు.
స్వయమ్ ఆలోకయ ప్రాజ్ఞ సంసారారమ్భదృష్టిషు । కిం సత్యం కిమ్ అసత్యం వా భవ సత్యపరాయణః
ప్రాజ్ఞుడా! ఈ లోక జీవన ప్రారంభాన్ని నీవే పరిశీలించు. ఏది నిజమో, ఏది అబద్ధమో తెలుసుకొని, నీవు సత్యానికే నిబద్ధుడవై ఉండు.
ఆదావ్ అన్తే చ యన్ నాస్తి కీదృశీ తస్య సత్యతా । ఆదావ్ అన్తే చ యన్ నిత్యం తత్ సత్యం రామ నేతరత్
రామా, మొదట కూడా, చివర కూడా లేనిది నిజమైనదేలా అవుతుంది? మొదట నుంచీ చివర వరకూ ఎప్పుడూ ఉండేది మాత్రమే నిజమైనది, ఇంకొన్ని కాదు.
ఆద్యన్తాసన్మయే యస్య వస్తున్య్ ఆరజ్యతే మనః । తస్య ముగ్ధపశోర్ జన్తోర్ వివేకః కేన జన్యతే
మొదటా, చివరా లేని వస్తువులో ఎవరి మనసు మునిగిపోతే, అలాంటి మూర్ఖుడికి వివేకం ఎలా కలుగుతుంది?
జాయతే మన ఏవేహ మన ఏవేహ వర్ధతే । సమ్యగ్దర్శనదృష్ట్యా తు మన ఏవ విలీయతే
ఈ లోకంలో మనసే పుట్టుతుంది, మనసే పెరుగుతుంది; కానీ సరిగ్గా తెలుసుకునే చూపుతో మనసే లయమైపోతుంది.
జ్ఞాతమ్ ఏతన్ మయా బ్రహ్మన్ యథాస్మిన్ భువనత్రయే । మన ఏవ హి సంసారి జరామరణభాజనమ్
బ్రహ్మన్, ఈ మూడు లోకాలలో జననం, మరణం, వృద్ధాప్యానికి కారణం మనసే అని నేను తెలుసుకున్నాను.
యస్ తస్యోత్తరణోపాయస్ తం మే బ్రూహి వినిశ్చితమ్ । హార్దం తమస్ త్వయార్కేణ రాఘవాణాం వినాశ్యతే
ఆ అడ్డంకిని దాటి పోవడానికి ఏ మార్గం ఉందో, దయచేసి నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. రాఘవుల హృదయాన్ని కమ్ముకున్న చీకటి, నీవు సూర్యుడిలా వెలిగించేటప్పుడు నశిస్తుంది.
పూర్వం రాఘవ శాస్త్రేణ వైరాగ్యేణ వరేణ చ । తథా సజ్జనసఙ్గేన నీయతే పుణ్యతాం మనః
ముందుగా, రాఘవా, శాస్త్ర జ్ఞానం, ఉత్తమమైన విరక్తి, మంచి వారి సాంగత్యం వల్ల మనస్సు పవిత్రత వైపు నడిపించబడుతుంది.
సౌజన్యబృంహితం చేతో యదా వైరాగ్యమ్ ఆగతమ్ । తదానుగమ్యా గురవో విజ్ఞానగురవో హి యే
మనస్సు మంచితనంతో బలపడినప్పుడు, విరక్తి కలిగినప్పుడు, అప్పుడు నిజమైన జ్ఞానాన్ని బోధించే గురువులను అనుసరించాలి.
తతస్ తదుపదిష్టేన కృత్వా ధ్యానార్చనాదికమ్ । క్రమేణ పదమ్ ఆప్నోతి తద్ యత్ పరమపావనమ్
ఆ తరువాత, వారు చెప్పిన విధంగా ధ్యానం, పూజ వంటి సాధనలను చేస్తూ, క్రమంగా అత్యంత పవిత్రమైన స్థితిని పొందుతాడు.
విచారేణావదాతేన పశ్యత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా । ఇన్దునా శీతలేనాన్తర్ బిమ్బం స్వమ్ ఇవ తేజసా
నిర్మలమైన విచారణ ద్వారా, మనసు తనను తానే తన జ్ఞానంతో చూస్తుంది. ఇది చల్లని చంద్రుడు తన వెలుగుతో లోపల తన ప్రతిబింబాన్ని చూసినట్లే.
తావద్ భవమహామ్భోధౌ జనస్ తృణవద్ ఉహ్యతే । విచారతటవిశ్రాన్తిమ్ ఏతి యావన్ న చేతసా
మనసు విచారణ అనే అడవిలో విశ్రాంతి పొందకపోతే, జనులు ఈ జీవిత సముద్రంలో గడ్డి తునకల్లా తేలిపోతూ ఉంటారు.
విచారేణ పరిజ్ఞాతవస్తునో ఽస్య జనస్య ధీః । సర్వాన్ అధః కరోత్య్ ఆధీన్ సోమ్యామ్భ ఇవ వాలుకాః
విచారణ ద్వారా వాస్తవాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, మనిషి బుద్ధి అన్నింటినీ తన ఆధీనంలోకి తెస్తుంది. ఇది మృదువైన నీరు ఇసుకను అదుపులో పెట్టినట్లే.