సంసార ఏవ నివసఞ్ జనో వ్యవహరన్న్ అపి । న బన్ధం కథమ్ ఆయాతి పద్మపత్త్రే పయో యథా
ఇహలోకంలో జీవిస్తూ, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, ఒకడు బంధించకుండా ఎలా ఉంటాడు? అది తామర ఆకు మీద నీరు అంటకుండా ఉండటంలా కదా!
ఆత్మవత్ తృణవద్ వేదం సకలం జనయఞ్ జగత్ । కథమ్ ఉత్తమతామ్ ఏతి మనోమన్మథమ్ అస్పృశన్
ప్రపంచాన్ని తనంతట తాను సృష్టించినట్టు, లేదా అది గడ్డి లాంటిదని భావించినా, మనస్సు కలవరాన్ని తాకకుండా ఉన్నవాడు, ఉత్తమ స్థితిని ఎలా పొందగలడు?
కం మహాపురుషం పారమ్ ఉపయాతం భవోదధేః । ఆచారేణానుసృత్యాయం జనో యాతి న దుష్కృతమ్
ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లిన గొప్ప మనిషి నడవడిని అనుసరిస్తే, మనకు చెడు పనులు జరగవు కదా? అలాంటి మహాపురుషుడు ఎవరు?
కిం తద్ యద్ ఉచితం శ్రేయః కిం తత్ స్యాద్ ఉచితం ఫలమ్ । వర్తితవ్యం చ సంసారే కథం నామాసమఞ్జసే
ఏది నిజమైన మేలు కలిగించేది? ఏది సరైన ఫలితంగా పరిగణించాలి? ఈ లోకంలో తప్పు లేకుండా ఎలా జీవించాలి?
తత్ త్వం కథయ మే కిఞ్చిద్ యేనాస్య జగతః ప్రభో । వేద్మి పూర్వాపరాం ధాతుశ్ చేష్టితస్యాసమస్థితిమ్
ప్రభూ! ఈ జగత్తులో జరిగిన, జరగబోయే మార్పులను, కార్యాల స్థిరత్వాన్ని నేను తెలుసుకోగలిగేలా, దయచేసి నాకు ఏదైనా చెప్పండి.
హృదయాకాశశశినశ్ చేతసో మలమార్జనమ్ । యథా మే జాయతాం బ్రహ్మంస్ తథా నిర్విఘ్నమ్ ఆచర
బ్రహ్మా! నా హృదయాకాశంలో ఉన్న మలినాలను, మనస్సులోని మచ్చలను పూర్తిగా తొలగించేందుకు నాకు సహాయం చేయండి. అది ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా జరగాలని ఆశిస్తున్నాను.
కిమ్ ఇహ స్యాద్ ఉపాదేయం కిం వా హేయమ్ అథేతరత్ । కథం విశ్రాన్తిమ్ ఆయాతు చేతశ్ చపలమ్ అద్రివత్
ఇక్కడ తీసుకోవడానికి ఏది యోగ్యమో, వదిలేయాల్సింది ఏదో, మరియూ మనస్సు ఈ పర్వతంలా స్థిరంగా ఉండటానికి ఎలా విశ్రాంతి పొందగలదో చెప్పండి.
కేన పావనమన్త్రేణ దుస్సంసృతివిషూచికా । శామ్యతీయమ్ అనాయాసమ్ ఆయాసశతకారిణీ
ఈ ప్రపంచ జీవితం ఎన్నో కష్టాలను తేలికగా తెచ్చిపెడుతుంది. దానిని శాంతింపజేసే పవిత్రమైన మంత్రం ఏది?
కథం శీతలతామ్ అన్తర్ ఆనన్దతరుమఞ్జరీమ్ । పూర్ణచన్ద్ర ఇవాక్షీణాం రాకామ్ ఆసాదయామ్య్ అహమ్
పూర్ణచంద్రుడు రాత్రిని చేరినట్టు, నేను కూడా ఆనందవృక్షపు మల్లెల చల్లదనం లోపల ఎలా పొందగలను?
ప్రాప్యాన్తఃపూర్ణతామ్ అన్తర్ న శోచామి యథా పునః । సన్తో భవన్తస్ తత్త్వజ్ఞాస్ తథైవోపదిశన్తు మామ్
లోపల సంపూర్ణతను పొందిన తర్వాత మళ్లీ నేను దుఃఖించకుండా ఉండేందుకు, సత్యాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు నన్ను ఆ విధంగా బోధించండి.
అనుత్తమానన్దపదప్రధానవిశ్రాన్తిరిక్తం హి మనో మహాత్మన్ । కదర్థయన్తీహ భృశం వికల్పాశ్ శ్వానో వనే దేహమ్ ఇవాల్పజీవమ్
ఓ మహాత్మా! పరమానంద స్థితిని, దాని శాంతిని తప్ప మనసు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండదు. ఇక్కడ మనస్సు అనేక కల్పనలతో బాధపడుతుంది. అవి అడవిలో చిన్న ప్రాణి శరీరాన్ని కుక్కలు ఎలా వేధిస్తాయో, అలాగే మనసును తీవ్రంగా క్షోభపరుస్తాయి.
ప్రోచ్చవృక్షచలత్పత్త్రలమ్బామ్బుకణభఙ్గురే । ఆయుషీశానశీతాంశుకలామృదుని దేహకే
ఈ శరీరం ఎంతో బలహీనమైనది. అది ఎత్తైన చెట్టు కదిలే ఆకులో వేలాడే నీటి బొట్టు లాంటిది. ప్రాణాధిపతి ఆధీనంలో ఉండి, శీతల చంద్రుని కిరణాలతో మృదువుగా మారుతుంది.
కేదారవిరటద్భేకకణ్ఠత్వక్కోణభఙ్గురే । వాగురావలయే జన్తోస్ సుహృత్స్వజనసఙ్గమే
స్నేహితులు, బంధువుల మధ్య కలిసినప్పుడు కూడా జీవి ఎంతో బలహీనంగా ఉంటాడు. ఎండిపోయిన పొలంలో బొద్దు కప్ప గొంతు చర్మపు అంచు ఎంత సులభంగా చీలిపోతుందో, అలాగే వలలో చిక్కుకున్నట్టుగా జీవి బలహీనంగా ఉంటాడు.
వాసనావాతవలితకదాశాతడితి స్ఫుటే । మోహౌఘమిహికామేఘే ఘనం స్ఫూర్జతి గర్జతి
వాసనల వాయువుతో ఊదిపోతూ, అకస్మాత్తుగా కలిగే విపత్తు మెరుపు వానిలా స్పష్టంగా పడుతుంది. మోహమయమైన మేఘాలలో అంధకారం మేఘంలా గర్జిస్తూ మెరుస్తూ ఉంటుంది.
నృత్యత్య్ ఉత్తాణ్డవం చణ్డే లోలే లోభకలాపిని । సువికాసిని సస్ఫోటమ్ అనర్థకుటజద్రుమే
అతిగా ఉల్లాసంగా, చంచలంగా, తృప్తి లేని ఆశతో, ఆ క్రూరమైనది, దురదృష్టాల అరణ్యంలో, పూర్తిగా వికసించి, గట్టిగా ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉగ్ర నాట్యం చేస్తోంది.
క్రూరే కృతాన్తమార్జారే సర్వభూతాఖుహారిణి । అశ్రుతస్పన్దసఞ్చారే కుతో ఽప్య్ ఉపరిపాతిని
అది దయలేని మృత్యు పిల్లిలా, అన్ని జీవులను ఎలుకల్లా పట్టేసి, ఎవరికీ వినిపించని అడుగులతో ఎక్కడో పై నుండి దిగి వస్తోంది.
క ఉపాయో గతిః కా వా కా చిన్తా కస్ సమాశ్రయః । కేనేయమ్ అశుభోదర్కా న భవేజ్ జీవితాటవీ
ఈ దుఃఖమయమైన జీవన అరణ్యం కలుగకుండా ఉండేందుకు ఏ ఉపాయం ఉంది? ఏ మార్గం, ఏ ఆలోచన, ఏ ఆశ్రయం? దానికి ఏమి చేయాలి?
న తద్ అస్తి పృథివ్యాం వా దివి దేవేషు వా క్వచిత్ । సుధియస్ తుచ్ఛమ్ అప్య్ ఏతద్ యన్ న యాతి నరమ్యతామ్
ఈ భూమిపై గానీ, దేవతల్లో గానీ, ఎంత చిన్నదైనా, జ్ఞానులు ఆనందించలేని దానేం లేదు.
అయం హి దగ్ధసంసారో నీరన్ధ్రకలనాకులః । కథం సుస్వాదుతామ్ ఏతి నీరసో మూర్ఖతాం వినా
ఈ సంసారం అంతా దగ్ధమై, లోపల నిండిన కలవరంతో బాధపడుతూ, సహజంగా రుచి లేని దీనికి, మూర్ఖత్వం లేకుండా ఎప్పుడు మధురత కలుగుతుంది?
ఆశాప్రతివిషా కేన క్షీరస్నానేన రమ్యతామ్ । ఉపైతి పుష్పశుభ్రేణ మధునేవ సువల్లరీ
వేరులోనే విషం కలిగిన ఆశ అనే వల్లి, ఏ అమృతస్నానంతో తియ్యగా, పుష్పాలతో, తేనెలతో నిండిన కొత్త వల్లి లా ఆనందాన్ని పొందగలదు?
అపమృష్టమలోదేతి క్షాలనేనామృతద్యుతిః । మనశ్చన్ద్రమసః కేన తేన కామకలఙ్కినః
కామాసక్తి వల్ల మచ్చపడిన మనస్సు చంద్రుని, ఏ విధమైన కడుగుదలతో శుద్ధమై, అమృత కాంతిని పొందగలదు?
దృష్టసంసారగతినా దృష్టాదృష్టవినాశినా । కేన వా వ్యవహర్తవ్యం సంసారవనవీథిషు
ఈ సంసార ప్రయాణాన్ని చూచి, కనిపించే అగాధమూ, కనబడని నాశనమూ గ్రహించినవాడు, సంసారవన మార్గాల్లో ఎలా ప్రవర్తించాలి?
రాగద్వేషమహారోగా భోగపూర్వాతిపూతయః । కథం జన్తోర్ న బాధన్తే సంసారారణ్యచారిణః
ఇహ లోకంలో సంసార అరణ్యంలో తిరిగే జీవుడిని, అనురాగం, ద్వేషం అనే మహా వ్యాధులు, అనుభవాల వల్ల కలిగినవి, ఎలా బాధించవు?
కథం చ వీరవైరాగ్నౌ పతతాపి న దహ్యతే । పావకే పారతేనేవ రసేన రసశాలినా
బలమైన శత్రుత్వం అనే అగ్నిలో పడినప్పటికీ, బంగారం తన సహజ గుణంతో అగ్నిలో కాలిపోని విధంగా, మనిషి ఎలా కాలిపోవడం లేదు?
యస్మాత్ కిల జగత్య్ అస్మిన్ వ్యవహారక్రియాం వినా । న స్థితిస్ సమ్భవత్య్ అబ్ధౌ పతితస్యాజలా యథా
ఈ లోకంలో వ్యావహారిక చర్యలు లేకుండా జీవికి నిలకడ ఉండదు; అది సముద్రంలో పడిన నీటి బిందువులా కలిసిపోతుంది.
రాగద్వేషవినిర్ముక్తా సుఖదుఃఖవివర్జితా । కృశానోర్ దాహహీనేవ శిఖా నాస్తీహ సత్క్రియా
రాగద్వేషాలు లేని వారు, సుఖదుఃఖాలకు అతీతులైన వారు, ఇంధనం లేని అగ్నిశిఖలా ఉంటారు; ఇక్కడ వారికి యోగ్యమైన చర్యలు ఉండవు.
మనోమననమానిన్యాస్ సతాపాభువనత్రయే । క్షయో యుక్తిం వినా నాస్తి బ్రూత తామ్ అలమ్ ఉత్తమాః
తన మనసును ఎప్పుడూ గర్వంగా ఉంచుకుని, మూడు లోకాలలో బాధపడే వారికి, సరైన మార్గం లేకుండా ఆ బాధలు తొలగవు. మహానుభావులారా, ఆ మార్గాన్ని నాకు చెప్పండి.
వ్యవహారవతో యుక్త్యా దుఃఖం నాయాతి మే యయా । అథ వావ్యవహారస్య బ్రూత తాం గతిమ్ ఉత్తమామ్
లోకవ్యవహారంలో ఉన్నవారికి ఏ విధమైన యుక్తితో బాధలు రాకుండా ఉంటాయో చెప్పండి. లేకపోతే, వ్యవహారాన్ని వదిలినవారికి ఉత్తమమైన మార్గం ఏదో కూడా చెప్పండి.
తత్ కథం కేన వా కిం వా కృతమ్ ఉత్తమచేతసా । పూర్వం యేనైతి విశ్రామం పరమం పావనం మనః
ఎలా, ఎవరి ద్వారా, లేదా ఏ కారణంతో, మునుపు ఉత్తమమైన మనస్సు పరమ పవిత్రమైన విశ్రాంతిని పొందిందో చెప్పండి.
యథా జానాసి భగవంస్ తథా మోహనివృత్తయే । బ్రూహి మే సాధవో యేన యూయం నిర్దుఃఖతాం గతాః
భగవంతుడా, మీరు తెలుసుకున్న విధంగా, మోహం తొలగిపోవడానికి ఏ మార్గాన్ని అనుసరించాలో చెప్పండి. మీరు సద్గురువులు బాధల నుండి ఎలా విముక్తి పొందారో తెలియజేయండి.