హ్యస్ త్వయోక్తో య ఆనన్దీ వివిక్తో వచసాం గణః । అమృతావర్షణేనేవ తేనేహాశ్వాసితా వయమ్
నీవు చెప్పిన ఆ ఆనందదాయకమైన, సాధారణ మాటలకు భిన్నమైన వాక్యాలు, ఇక్కడ మాకు అమృత వర్షంలా ప్రఫుల్లతను కలిగించాయి.
చన్ద్రాంశవ ఇవోత్సార్య తమాంస్య్ అమృతనిర్మితాః । అన్తశ్ శీతలయన్త్య్ ఏతా మహతామ్ అమలా గిరః
అమృతంతో కూడిన చంద్రకాంతులు చీకటిని తొలగించినట్లే, మహనీయుల పవిత్రమైన మాటలు మన హృదయాన్ని లోపల నుంచి చల్లబరిచేస్తాయి.
అపూర్వాహ్లాదదాయిన్య ఉచ్చైస్తరపదాశ్రయాః । అతిమోహాపహారిణ్యస్ సూక్తయో ఽమృతవృష్టయః
ఇవి ఎన్నడూ లేని ఆనందాన్ని ఇచ్చే, అత్యున్నత అర్థాన్ని కలిగి ఉండే, మోహాన్ని తొలగించే సత్యవాక్యాలు, అమృత వర్షంలాంటివి.
ఆత్మరత్నావలోకైకదీపికా పారమార్థికీ । యస్మాద్ ఉక్తిలతోదేతి స వన్ద్యస్ సజ్జనద్రుమః
ఆత్మరత్నాన్ని వెలిగించే దీపం లాంటి పరమార్థమైన మాటల వల్లి ఎవరిలో పుట్టిందో, ఆ సజ్జనుడు నిజంగా పూజ్యుడు; ఆయన ధర్మవృక్షం వంటివాడు.
దురీహితం దుర్విహితం సర్వం సజ్జనసూక్తయః । ప్రమార్జయన్తి శీతాంశోస్ తమస్కాణ్డమ్ ఇవాంశవః
సజ్జనుల మంచి మాటలు మన చెడు పనులన్నీ, దురదృష్టకరమైన చర్యలన్నీ, చందమామ కిరణాలు చీకటి మబ్బులను పోగొట్టినట్టు తొలగిస్తాయి.
తృష్ణాలోభాదయో ఽస్మాకం సంసారనిగడా మునే । తవోక్త్యా తనుతాం యాతాశ్ శరదీవాసితామ్బుదాః
మునివర్యా! మనకు సంసార బంధనాలైన తృష్ణ, లోభం మొదలైనవి నీ మాటల వల్ల శరదృతువులో మేఘాలు పలుచబడినట్టు తగ్గిపోయాయి.
సమ్ప్రవృత్తా వయం ద్రష్టుమ్ ఆత్మానమ్ అపకల్మషమ్ । రసాఞ్జనానీతదృశో జాత్యన్ధా ఇవ కాఞ్చనమ్
నీ ఉపదేశం వల్ల మన కళ్ళు స్పష్టంగా చూసేలా అయ్యాయి; జన్మతో అంధులైనవారు కంటిలో ఔషధం వేసుకున్నట్టు, మేము ఇప్పుడు పాపరహితమైన ఆత్మను చూడటం మొదలుపెట్టాం.
సంసారవాసనానామ్నీ మిహికా హృదయామ్బరే । ప్రవృత్తా తనుతాం గన్తుం త్వదుక్తిశరదేహ నః
మన హృదయాకాశంలో ఉన్న సంసారవాసనల మబ్బు, నీ మాటల శరదృతువుతో ఇప్పుడు క్రమంగా తొలగిపోతోంది.
మునే మన్దారమఞ్జర్యస్ తరఙ్గా వామృతామ్భసః । న తథాహ్లాదయన్త్య్ అన్తర్ యథోదారధియాం గిరః
ఓ మునీశ్వరా, పరమపదవృక్షపు పువ్వుల నుండి వచ్చే అమృత తరంగాలు అంతగా ఆనందాన్ని కలిగించవు, ఉదారమైన జ్ఞానుల మాటలు కలిగించే ఆనందం ఎంత గొప్పదో.
యద్ యద్ రాఘవ సంయాతి మహాజనసపర్యయా । దినం తద్ ఇహ సాలోకం శేషాస్ త్వ్ అన్ధా దినాలయః
ఓ రాఘవా, మహానుభావుల సాంగత్యంలో గడిపే ప్రతి రోజు ఇక్కడ నిజంగా వెలుగుతో నిండినదే; మిగతా రోజులు అంధకారంలో మునిగిపోయినవే.
రామ రాజీవపత్త్రాక్ష ప్రకృతార్థదిదృక్షయా । మునిమ్ ఆబోధయ పునః ప్రసాదే సమవస్థితమ్
ఓ రామా, కమలదృక్కన్నవాడా, నిజమైన తత్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తితో, ప్రశాంతతలో ఉన్న ఆ మునిని మళ్లీ జాగృతం చేయి.
ఇత్య్ ఉక్తే భూభృతా తత్ర రామాభిముఖమ్ ఆస్థితః । ఉవాచేదమ్ ఉదారాత్మా వసిష్ఠో భగవాన్ మునిః
రాజు ఇలా అన్న తర్వాత, మహాత్ముడు వసిష్ఠుడు రాముని వైపు తిరిగి ఇలా పలికాడు.
రాఘవ స్వకులైకేన్దో తం మయోక్తం మహామతే । కచ్చిత్ స్మరసి వాక్యార్థం పూర్వాపరవిచారితమ్
రాఘవా, నీ వంశానికి ఏకైక చంద్రుడవు, బుద్ధిమంతుడవు. నేను మునుపు చెప్పిన మాటల అర్థాన్ని, అన్ని విధాలా ఆలోచించి, గుర్తు చేసుకుంటున్నావా?
ఉత్పత్తీనాం విచిత్రాణాం సత్త్వాదిగుణభేదతః । కచ్చిత్ స్మరసి సర్వాసాం విభాగమ్ అరిమర్దన
శత్రువులను సంహరించేవాడా, వివిధమైన సృష్టులలో సత్త్వాది గుణాల వేరుపాటు ప్రకారం వాటి భేదాలను గుర్తు చేసుకుంటున్నావా?
కచ్చిత్ సర్వమ్ అసర్వం చ సద్ అసచ్ చ సదోదితమ్ । రూపం స్మరసి దేవస్య విమలం పరమాత్మనః
రామా, నిత్యం ఉపదేశించబడే ఆ పరమాత్మ స్వరూపాన్ని—అది సమస్తమూ, సమస్తం కానిదీ, ఉన్నదీ, లేనదీ, శుద్ధమైనదీ అయిన దైవ స్వరూపాన్ని—నీవు గుర్తు చేసుకుంటున్నావా?
యథేదమ్ ఉదితం విశ్వం విశ్వేశాద్ ఈశ్వరేశ్వరాత్ । కచ్చిత్ స్మరసి తత్ సాధో సాధువాదైకభాజన
ఈ విశ్వం యెలా విశ్వేశ్వరుడైన పరమేశ్వరుని నుండి ఉద్భవించిందో, ఓ మేలైనవాడా, నీవు ఆ సంగతిని గుర్తు చేసుకుంటున్నావా? నీకు మంచి మాటలు మాత్రమే వర్తించేవి.
రూపం కచ్చిద్ అవిద్యాయాః ఫల్గుభఙ్గురమ్ ఆతతమ్ । అనన్తమ్ అన్తవచ్ చైవ సమ్యక్ స్మరసి సన్మతే
ఓ జ్ఞానవంతుడా, అవిద్యకు రూపం చాలా బలహీనంగా, తేలికగా, విస్తరించి, అనంతమైనదిగా కనిపించినా, అది పరిమితంగా అనిపించేదిగా ఉందని నీవు సరిగ్గా గుర్తుంచుకున్నావా?
చిత్తమ్ ఏవ నరో నాన్యద్ ఇతి యత్ ప్రతిపాదితమ్ । లవణాదివిచారేణ కచ్చిత్ స్మరసి సాధు తత్
మనస్సే మనిషి, దానికి మించి మరొకటి లేదని ఉప్పు మొదలైన వాటి పరిశీలన ద్వారా నిశ్చయించబడినదాన్ని, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు బాగా గుర్తు పెట్టుకున్నావా?
వాక్యార్థశ్ చాఖిలః కచ్చిత్ త్వయా రామ విచారితః । హ్యస్తనస్య విచారస్య రాత్రౌ హృది నివేశితః
ఓ రామా, నీవు అన్ని మాటల అర్థాన్ని పూర్తిగా పరిశీలించావా? నిన్నటి రాత్రి చేసిన ఆలోచన నీ హృదయంలో స్థిరంగా నిలిచిందా?
భూయో భూయః పరామృష్టం హృదయే సునియోజితమ్ । ప్రయోజనం ఫలత్య్ ఉచ్చైర్ న హేలాహతసంస్థితి
ఏది మనసులో మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి బలంగా స్థిరపరిచితే, అది స్పష్టంగా ఫలిస్తుంది; అలసత్వంగా, నిర్లక్ష్యంగా వదిలేస్తే ఫలితం ఉండదు.
భాజనం త్వం వివిక్తానాం వచసాం శుద్ధిశాలినామ్ । వివిక్తహృదయో వేణుర్ ముక్తానామ్ ఇవ మానద
నీవు పవిత్రమైన, విలక్షణమైన మాటలకు పాత్రవంతుడవు; నీ హృదయం నిర్మలంగా, ఒంటరిగా ఉంది, విముక్తులకు వంశం లాగానే.
కమలాసనపుత్రేణ మునినా సుమహౌజసా । ఏవంవితీర్ణావసరో రామో వాక్యమ్ ఉవాచ హ
తామరపువులో కూర్చున్నవాడి కుమారుడైన మహర్షి సమయం ముగిసిన తర్వాత, రాముడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ తవైవైతద్ విజృమ్భితమ్ । యద్ అహం పరమోదారం బుద్ధవాన్ వచనం తవ
భగవంతుడా, నీ వల్లే నాకు ఈ గొప్ప జ్ఞానం లభించింది; నీవు చెప్పిన అత్యుత్తమమైన ఉపదేశాన్ని నేను గ్రహించగలిగాను.
యద్ ఆదిశసి తత్ సర్వం తథైవ న తద్ అన్యథా । అపాస్తనిద్రేణ మయా వాక్యార్థో నిశి చిన్తితః
మీరు చెప్పిన ప్రతీ మాట కూడా అచ్చంగా అలాగే జరుగుతుంది, వేరుగా కాదు. నిద్ర లేకుండా, రాత్రంతా మీ మాటల అర్థాన్ని నేను ఆలోచించాను.
భవాన్ధకారక్షతయే భవతోర్వీవివస్వతా । హ్యః ప్రసారితమ్ ఆహ్లాది వాగ్రశ్మిపటలం ప్రభో
ఈ సంసారపు అంధకారాన్ని తొలగించేందుకు, ప్రభూ, నిన్న మీరు భూమిపై సూర్యుడు వెలిగించినట్టు ఆనందదాయకమైన ప్రకాశవంతమైన మాటల కాంతిని విస్తరించారు.
తద్ అదీనమ్ అదీనాత్మన్ సర్వమ్ అన్తఃకృతం మయా । రమ్యం పుణ్యం విచిత్రం చ రత్నవృన్దమ్ ఇవాబ్ధినా
ఓ ధైర్యవంతుడా, మీరు చెప్పిన ఆ అందమైన, పుణ్యమైన, అద్భుతమైన మాటలను నేను హృదయంలో నిలిపుకున్నాను. అవి సముద్రంలో ఉన్న రత్నాల సమూహంలా ముచ్చటగా ఉన్నాయి.
హితానుబన్ధి హృద్యం చ పుణ్యమ్ ఆనన్దసాధనమ్ । శిరసా ధ్రియతే కైర్ నో సిద్ధ్యై త్వదనుశాసనమ్
ప్రయోజనం కలిగించే, హృదయానికి హాయిగా ఉండే, పుణ్యాన్ని ఇచ్చే, ఆనందాన్ని కలిగించే మీ ఉపదేశాన్ని విజయానికి ఎవరు తలపై పెట్టుకోరూ?
ప్రక్షీయమాణసంసారనీహారావరణా వయమ్ । ప్రసన్నాస్ త్వత్ప్రసాదేన వర్షాన్త ఇవ వాసరాః
ప్రభువా, మీ కృప వల్ల మాయ అనే మబ్బు మన మీద నుంచి తొలగిపోతున్నది. వర్షాకాలం చివరలోని ప్రశాంతమైన రోజులు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే మేము ప్రశాంతంగా ఉన్నాము.
ఆపాతమధురారమ్భం మధ్యే సౌభాగ్యవర్ధనమ్ । అనుత్తమఫలోదర్కం పుణ్యం త్వదనుశాసనమ్
మీ బోధ మొదట మధురంగా ఉంటుంది, మధ్యలో అదృష్టాన్ని పెంచుతుంది, చివరికి అతి ఉత్తమమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ఇది నిజంగా పుణ్యమయమైనది.
వికాసి సితమ్ అమ్లానమ్ ఆహ్లాది ముదితాశయమ్ । త్వద్వచఃకుసుమం నిత్యం శ్రీమత్ఫలదమ్ అస్తు నః
మీ మాటలు ఎప్పుడూ వికసిస్తూ, తెల్లగా, ఎప్పటికీ మురికిపడని విధంగా, మనసుకు ఆనందాన్ని కలిగించేలా ఉంటాయి. అవి ఎల్లప్పుడూ మాకు శుభఫలితాలను ఇవ్వాలని కోరుకుంటున్నాము.