భోగాస్ త్యక్తుం న శక్యన్తే తత్త్యాగేన వినా ధియః । ప్రభవామో న విపదామ్ అహో సఙ్కటమ్ ఆగతమ్
భోగాలను వదిలేయడం అంత సులభం కాదు. వాటిని విడిచిపెట్టకుండా మనం కష్టాలను దాటలేం. ఓహో! ఎంతటి క్లిష్టమైన స్థితి మన మీదికి వచ్చింది!
మనోమాత్రజయప్రాప్యం తన్వ్ ఏవేదం ప్రయోజనమ్ । సమ్పన్నం మే గిరిగురు మౌర్ఖ్యాద్ యక్షశ్ శిశోర్ ఇవ
మనస్సును జయించడమే ఈ ఫలితాన్ని పొందడానికి మార్గం. కానీ, ఓ పర్వతగురువూ, నా అజ్ఞానంతో నేను దీన్ని ఒక యక్షుడు పట్టుకున్న పిల్లవాడిలా వృథా చేసుకున్నాను.
కదా స్వశాన్తిమ్ ఆగత్య గతసంసారసమ్భ్రమా । బాలేవ లబ్ధదయితా సుఖమ్ ఆప్స్యతి నో మతిః
ఎప్పుడు నా మనస్సు తన స్వంత శాంతిని చేరుకొని, సంసార కలకలంనుంచి విముక్తమై, ప్రియమైనదాన్ని పొందిన పిల్లవాడిలా ఆనందాన్ని అనుభవిస్తుంది?
కదోపశాన్తసంరమ్భం విగతాశేషకౌతుకమ్ । అపారపదవిశ్రాన్తం మమ స్యాత్ పావనం మనః
ఎప్పుడు నా మనస్సు అన్ని కలవరాలు, ఆసక్తులు తొలగిపోయి, అపారమైన మార్గంలో విశ్రాంతి పొందుతూ పవిత్రంగా మారుతుంది?
కలాకలాపసమ్పూర్ణాచ్ ఛశాఙ్కాద్ అపి శీతలే । పదే సురూద్ఃఅం విశ్రమ్య హసిష్యామి కదా జగత్
కళలు, సంగీతంతో నిండిన, చంద్రునికంటే చల్లని స్థలంలో ధృడంగా విశ్రాంతి తీసుకుని, ఈ లోకాన్ని ఎప్పుడు నవ్వుతూ చూస్తాను?
కలనాపేలవం రూపమ్ ఉత్సృజ్యాలీనమ్ ఆత్మని । కదైష్యతి మనశ్ శాన్తిం పయసీవ తరఙ్గకః
బలహీనమైన రూపాన్ని వదిలి, ఆత్మలో లీనమై, మనసు ఎప్పుడు శాంతిని పొందుతుందో, అలలు నీటిలో కలిసిపోవడం లాగానే.
తృష్ణాతరఙ్గాకులితం మాయామకరమాలితమ్ । కదా సంసారజలధిం తీర్త్వా స్యామ్ అహమ్ అజ్వరః
ఆసక్తి అనే అలలతో కలకలలాడే, మాయ అనే మొసలితో అలంకరించబడిన ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి, నేను ఎప్పుడు బాధలేని స్థితికి చేరుతానో.
కదోపశాన్తశుద్ధాసు పదవీషు విచక్షణాః । ముముక్షూణాం నివత్స్యామో నిశ్శోకం సమదర్శనాః
శాంతమైన, పవిత్రమైన మార్గాల్లో, ముక్తిని కోరే జ్ఞానులు అయిన మనం ఎప్పుడు దుఃఖం లేకుండా, సమదృష్టితో నివసిస్తామో.
సన్తాపితసమస్తాఙ్గస్ సర్వధాతుభయఙ్కరః । సంసృతిజ్వర ఆదీర్ఘః కదా నశ్ చిత్త శామ్యతి
ప్రతి అవయవాన్ని వేధించే, అన్ని ధాతువులకు భయంకరమైన, ఈ దీర్ఘమైన సంసార జ్వరం నా మనసులో ఎప్పుడు శాంతించిపోతుందో.
నివాతదీపలేఖేవ కదోషిత్వా గతభ్రమమ్ । శమమ్ ఏష్యసి హే బుద్ధే స్వప్రకాశాద్ అనన్తరమ్
ఓ బుద్ధి, గాలి లేని చోట దీపం మంట ఎలా నిశ్చలంగా, వక్రతలు లేకుండా వెలిగిపోతుందో, నీవు నీ స్వరూప ప్రకాశాన్ని తెలుసుకున్న వెంటనే శాంతిని పొందుతావు.
కదేన్ద్రియాణి దుఃఖేభ్యస్ సన్తరిష్యథ హేలయా । దురీహాదగ్ధదేహాని గరుత్మన్త ఇవాబ్ధితః
నిష్ప్రయోజనమైన ఆశలతో కాలిన నీ ఇంద్రియాలు బాధలను సులభంగా దాటి పోయినప్పుడు, అవి సముద్రం నుంచి పైకి ఎగిరే గరుడ పక్షిలా ఉంటాయి.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం తన్ మే ఇతి వ్యక్తోత్థితో భ్రమః । శరదీవాసితో మేఘః కదా న ఉపశామ్యతి
‘నేనే ఇది, ఇది నాది’ అనే భ్రమ స్పష్టంగా ఉద్భవిస్తుంది. శరదృతువులో మేఘం ఎలా కొంతకాలం నిలిచి ఉంటుందో, ఆ భ్రమ ఎప్పుడు శాంతిస్తుంది?
మన్దారవనలేఖాసు యా రతిస్ సా తృణాయతే । యత్ర తత్ పదమ్ ఆత్మీయం సమ్ప్రాప్స్యామః కదా వయమ్
మందారవనాల్లోని సున్నితమైన అందంలో దొరికే ఆనందం కూడా తృణప్రాయంగా అనిపిస్తుంది. మనకు నిజంగా చెందిన ఆ స్థితిని మనం ఎప్పుడు పొందగలుగుతామో!
వీతరాగజనప్రోక్తా నిర్మలా జ్ఞానదృష్టయః । కచ్చిత్ పదం త్వయి మనః కరిష్యన్తీతి మే వద
రాగరహితులు చెప్పిన పవిత్రమైన జ్ఞానదృష్టి ఎప్పుడైనా నీ మనసులో స్థిరపడుతుందా? చెప్పు.
హా తాత మాతః పుత్రేతి గిరాం మా స్యామ్ అహం పునః । భాజనం చిత్త మద్బన్ధో భోజనం దుఃఖభోగినామ్
అయ్యో, నాన్నా, అమ్మా, కుమారుడా అని ఇక మళ్లీ నన్ను ఎవరూ పిలవకూడదు. ఓ మనసా, నీవే నా బంధానికి కారణం, బాధ అనుభవించే వారికి నీవే ఆహారం.
హే బుద్ధే భగిని భ్రాతుర్ అర్థితాం పూరయాశు మే । ఆవయోర్ దుఃఖమోక్షాయ విచారయ మునేర్ గిరః
ఓ బుద్ధి, సోదరి, నా అన్నయ్య కోరికను త్వరగా నెరవేర్చు. మన ఇద్దరి బాధలు తొలగేందుకు మునివారి మాటలపై ఆలోచించు.
ఆపద్ ఆపతతి ప్రీత్యా భవే సతి సుతేవ తే । తేన భవ్యే భవచ్ఛేదభూతయే సుస్థిరా భవ
ఈ లోకంలో నీకు ఆపద తల్లిలా ప్రేమతో దగ్గరపడుతుంది. అందుకే భవబంధాన్ని తొలగించేందుకు భవిష్యత్తులో స్థిరంగా ఉండు.
వసిష్ఠమునినా ప్రోక్తా విరక్తాః ప్రథమం గిరః । తతో ముముక్షోర్ ఆచార ఉత్పత్తీనాం క్రమస్ తతః
వశిష్ఠ ముని ముందుగా విరక్తుల గురించి వివరంగా చెప్పారు. ఆ తర్వాత మోక్షాన్ని కోరేవారి ఆచరణను, తరువాత వాటి ఎలా ఏర్పడతాయో క్రమంగా వివరించారు.
తతస్ స్థితిప్రకరణం నానాదృష్టాన్తసున్దరమ్ । విజ్ఞానగర్భం సకలం యథావత్ స్మర హే మతే
ఆ తరువాత స్థిరత గురించి వివిధ అందమైన ఉదాహరణలతో, జ్ఞానంతో నిండిన భాగాన్ని వివరించారు. ఓ జ్ఞానవంతుడా, దాన్ని పూర్తిగా, సరిగ్గా గుర్తు పెట్టుకో.
కృతమ్ అపి శతశో విచారితం యద్ యది తద్ ఉపైతి న మానవస్య బుద్ధిః । భవతి తద్ అఫలం శరద్ఘనాభం సతతమ్ అతో మతిర్ ఏవ కార్యసారః
ఏదైనా విషయాన్ని వందసార్లు పరిశీలించినా, మనిషి మనస్సు దాన్ని అంగీకరించకపోతే అది శరదృతువు మేఘాల్లా ఫలించదు. అందుకే మనస్సే కార్యసిద్ధికి మూలం.
తస్యైవమ్ప్రాయయా తత్ర తతయోదారచిన్తయా । సా వ్యతీయాయ రజనీ పద్మస్యేవార్కకాఙ్క్షిణః
అలాంటి ఉత్తమమైన ఆలోచనలతో, అక్కడ అతని రాత్రి, సూర్యుణ్ని ఆశించే కమలాన్ని పోలి, నిశ్శబ్దంగా గడిచిపోయింది.
కిఞ్చిత్ తమఃకడారాసు కిఞ్చిద్ అప్య్ అరుణాసు చ । తతో విరలతారాసు దిక్షు రామసితాస్వ్ ఇవ
కొన్ని మూలల్లో ఇంకా చీకటి మిగిలి ఉండగా, ఇంకొన్ని చోట్ల అరుణవర్ణం కనిపించింది. ఆ తర్వాత దిక్కుల్లో నక్షత్రాలు తగ్గిపోతుండగా, ఆ దృశ్యం రాముడు, సీతమ్మలు ఉన్నట్లు అనిపించింది.
ప్రభాతతూర్యఘోషేణ సమమ్ ఇన్దుసమాననః । ఉత్తస్థౌ రాఘవశ్ శ్రీమాన్ పద్మః పద్మాకరాద్ ఇవ
ఉదయపు తూర్యాల శబ్దంతో పాటు, చంద్రుని వంటి ముఖం కలిగిన మహాత్ముడు రాఘవుడు, పద్మం ఎలా పద్మసరోవరంలో నుండి పైకి వస్తుందో అలా లేచి నిలబడ్డాడు.
ప్రాతస్తనం విధిం సర్వం సమ్పాద్య భ్రాతృసంయుతః । ప్రమితాత్మపరీవారో వసిష్ఠసదనం యయౌ
ఉదయపు పనులన్నీ పూర్తిచేసుకుని, తన అన్నదమ్ములతో పాటు కొంతమంది అనుచరులతో రాముడు వసిష్ఠుల వారి ఇంటికి వెళ్లాడు.
సమాధిసంస్థమ్ ఏకాన్తే మునిమ్ ఆత్మపరాయణమ్ । దూరాద్ ఏవ ననామాసౌ రామో వినతకన్ధరః
ఒంటరిగా ధ్యానంలో మునిగిపోయి, ఆత్మస్వరూపంలో నిలిచిన మునిని రాముడు దూరం నుంచే చూసి, మెడ వంచి నమస్కరించాడు.
తం ప్రణమ్యాఙ్గనే తస్థుస్ తస్మింస్ తే వినయాన్వితాః । యావత్ తమస్ సమాలూనం ధ్వస్తం దిఙ్ముఖమణ్డలాత్
ఆ మహిళలు ఆయనకు నమస్కరించి, వినయంతో అక్కడ నిలబడ్డారు. దిక్కులను కమ్ముకున్న చీకటి తొలగిపోయే వరకు వారు అలాగే ఉన్నారు.
రాజానో రాజపుత్రాశ్ చ ఋషయో బ్రాహ్మణాస్ తథా । ఆయయుస్ సదనం మౌనం బ్రహ్మలోకమ్ ఇవామరాః
అప్పుడా మౌనంగా ఉన్న వాసస్థలానికి రాజులు, యువరాజులు, ఋషులు, బ్రాహ్మణులు కూడా బ్రహ్మలోకానికి అమృతులు వచ్చినట్లుగా వచ్చారు.
తద్ వసిష్ఠస్య సదనం బభూవ జనసఙ్కులమ్ । హస్త్యశ్వరథసమ్బాధం పార్థివాగారశోభనమ్
వశిష్ఠుని ఆ ఇంటి చుట్టూ జనంతో కిక్కిరిసి, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, రథాలతో నిండిపోయి, రాజప్రాసాదంలా ప్రకాశించింది.
క్షణాద్ వసిష్ఠో భగవాన్ విరరామ సమాధితః । ఆచారేణోపపన్నేన జగ్రాహ ప్రణతం జనమ్
కొద్దిసేపటిలో వశిష్ఠ మహర్షి ధ్యానం నుండి బయటపడి, యథావిధిగా నమస్కరించిన వారిని ఆత్మీయంగా ఆహ్వానించాడు.
అథానుయాతో మునిభిర్ విశ్వామిత్రాన్వితో మునిః । ఆరురోహ రథం శ్రీమాన్ సహసాబ్జమ్ ఇవాబ్జజః
ఆ సమయంలో, మునులు మరియు విశ్వామిత్రుడు తోడుగా ఉండగా, ఆ మహర్షి తక్షణమే తన రథంపై ఎక్కాడు. అది పద్మంలోకి బ్రహ్మదేవుడు ఎక్కినట్టు కనిపించింది.