తే సమేత్య గృహం వీరా రాజపుత్రాశ్ శశిత్విషః । చక్రుస్ సర్వమ్ అశేషేణ స్వసద్మసు దినక్రమమ్
ఆ వీర రాజకుమారులు, చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ, తమ ఇళ్లకు చేరి, అక్కడ అన్ని నిత్యకర్మలను పూర్తిగా నిర్వహించారు.
వసిష్ఠో రాఘవశ్ చైవ రాజానో మునయో ద్విజాః । ఇతి చక్రుస్ స్వకార్యాణి తదా స్వగృహవీథిషు
వశిష్ఠుడు, రాఘవుడు, రాజులు, మునులు, బ్రాహ్మణులు—ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ ఇళ్ల వీధుల్లో తాము చేయాల్సిన పనులు చేసుకుంటూ ఉన్నారు.
సస్నుః కమలకల్హారకుముదోత్పలహారిషు । జలాశయేషు చక్రాహ్వహంససారసరావిషు
వారు కమలాలు, కలహారాలు, కుముదాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడిన సరస్సుల్లో, చక్రవాక పక్షులు, హంసలు, సారసాలు తిరిగే చెరువుల్లో స్నానం చేశారు.
గోభూతిలహిరణ్యాని శయనాన్య్ ఆసనాని చ । దదుర్ దానాని విప్రేభ్యో భోజనాన్య్ అంశుకాని చ
వారు బ్రాహ్మణులకు ఆవులు, భూమి, బంగారం, పడకలు, ఆసనాలు, భోజనం, వస్త్రాలు ఇలా అనేక దానాలు ఇచ్చారు.
హేమరత్నవిచిత్రేషు స్వేషు చామరసద్మసు । ఆనర్చుర్ అచ్యుతేశానహుతాశార్కాదికాన్ సురాన్
బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించబడిన తమ తమ మందిరాలలో, వారు అచ్యుతుడు, ఈశుడు, అగ్ని, సూర్యుడు మొదలైన దేవతలను పూజించారు.
పుత్రపౌత్రసుహృద్భృత్యబన్ధుమిత్రగణైస్ సహ । తత ఆస్వాదయామ్ ఆసుర్ భోజనాన్య్ ఉచితాని తే
తమ కుమారులు, మనవులు, స్నేహితులు, సేవకులు, బంధువులు, మిత్రులతో కలిసి వారు తగిన భోజనాలు ఆనందంగా ఆస్వాదించారు.
ఏతస్మిన్ సమయే చాస్మిన్ నగరే దివసో ఽభవత్ । తనుర్ అష్టాంశశేషత్వాన్ మృద్వాతపమనోహరః
ఆ సమయంలో ఆ పట్టణంలో, దినం ఎనిమిదవ భాగం మాత్రమే మిగిలి ఉండగా, మృదువైన గాలి వీచుతూ, ఆ రోజు ఎంతో సుఖంగా, ఆహ్లాదంగా ఉంది.
సాయన్తనవిధిం తే తే తత్కాలోచితయేచ్ఛయా । అనయన్ బన్ధుభిస్ సార్ధం యావద్ అస్తం యయౌ రవిః
ఆ సమయంలో తగిన విధంగా, బంధువులతో కలిసి వారు సాయంత్రాన్ని గడిపారు. ఆ సమయంలో సూర్యుడు అస్తమించేవరకు అంతా కలిసి ఆనందించారు.
సన్ధ్యాం వవన్దిరే సుష్ఠు జేపుశ్ చైవాఘమర్షణమ్ । పేఠుస్ స్తోత్రాణి పుణ్యాని జగుర్ గాథా మనోరమాః
సాయంకాలంలో వారు భక్తితో సంధ్యావందనం చేశారు, అఘమర్షణ మంత్రాన్ని జపించారు, పవిత్రమైన స్తోత్రాలు పాడారు, ఆకర్షణీయమైన గీతాలు ఆలపించారు.
తతశ్ చాభ్యుదితే శ్యామాకామినీశోకహారిణి । క్షీరోదాద్ ఇవ మాహేన్ద్ర్యాం చన్ద్రే ఽవశ్యాయదాయిని
ఆ సమయంలో, నీలిరంగు కన్నులున్న యువతుల మనసులోని బాధను తొలగించే చంద్రుడు, పాలసముద్రంలో నుండి వెలువడే దేవతల చంద్రునిలా, మృదువుగా మంచును చల్లుతూ ఆకాశంలో ఉదయించాడు.
శనైర్ ఆస్తీర్ణపుష్పేషు కీర్ణకర్పూరముష్టిషు । దీర్ఘేన్దుబిమ్బరమ్యేషు తస్థుస్ తల్పేషు రాఘవాః
ఆ తరువాత, పువ్వులతో పరుచబడి, కర్పూరపు దులుపులతో అలంకరించబడిన, వెడల్పైన పూర్ణచంద్రునిలా అందంగా ఉన్న మంచాలపై రాఘవులు నెమ్మదిగా కూర్చున్నారు.
అథ రామాద్ ఋతే ఽన్యేషాం తత్ర తద్వ్యవహారిణీ । వ్యతీయాయ శనైశ్ శ్యామా ముహూర్త ఇవ సున్దరీ
అక్కడ రాముడిని తప్ప మిగతావారు, తమ తమ పనుల్లో నిమగ్నమై, ఆ అందమైన రాత్రిని క్షణమంతగా అనిపించేలా నెమ్మదిగా గడిపారు.
తస్థౌ రామస్ తు తామ్ ఏవ వాసిష్ఠీం వచనావలీమ్ । చిన్తయన్ మధురోదారాం ప్రాక్పీతాం కరభో యథా
కానీ రాముడు మాత్రం అక్కడే ఉండి, వాసిష్ఠుడు చెప్పిన మధురమైన, గొప్ప మాటలను, ముందే రుచి చూసిన చెరకు తీపిని ఏనుగు మళ్లీ ఆస్వాదించ듯, మనసులో ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.
కిమ్ ఇదం నామ సంసారభ్రమణం కిమ్ ఇమే జనాః । భూతానీహ విచిత్రాణి కిమ్ ఆయాన్తి ప్రయాన్తి కిమ్
ఈ సంసారంలో తిరుగుడు అనేది ఏమిటి? ఈ మనుషులు ఎవరు? ఇక్కడ ఉన్న ఈ విభిన్నమైన జీవులు ఎవరు? ఇవి వస్తాయా, పోతాయా, ఎందుకు వస్తున్నాయి, ఎందుకు పోతున్నాయి?
మనసః కీదృశం రూపం కథం చైతత్ ప్రసృజ్యతే । మాయేయం సా కిముత్థా స్యాత్ కథం చేయం నివర్తతే
మనస్సు యొక్క అసలు స్వరూపం ఏమిటి? ఇది ఎలా వ్యాపిస్తుంది? ఇది మాయేనా? అయితే, ఆ మాయ ఎలా పుట్టుతుంది, ఎలా పోతుంది?
నివృత్తయా చ వా కస్ స్యాద్ గుణో దోషో ఽథ వా భవేత్ । కథమ్ ఆత్మని చైవాయం తతే సఙ్కోచ ఆగతః
ఇది పోయిన తర్వాత, ఎవరికీ మంచి లేదా చెడు ఉండదు కదా? మరి ఆ పరమాత్మలో ఈ పరిమితి ఎలా వచ్చిందో చెప్పండి.
కిమ్ ఉక్తం స్యాద్ భగవతా మునినా మనసః క్షయే । కిమ్ ఇన్ద్రియజయే ప్రోక్తం కిమ్ ఉక్తమ్ అథ చాత్మని
మనస్సు లయ గురించి మహర్షి ఏమి చెప్పారు? ఇంద్రియాలను జయించడంపై ఏమి వివరించారు? ఆత్మ గురించి ఏమి చెప్పారు?
జీవశ్ చిత్తం మనో మాయేత్యేవమాదిభిర్ ఆతతైః । రూపైర్ ఆత్మైవ సంసారం తనోతీమమ్ అసన్మయైః
‘జీవుడు’, ‘మనస్సు’, ‘చిత్తం’, ‘మాయ’ అనే పేర్లతో, ఈ లోకాన్ని ఎన్నో అసత్య రూపాల్లో సృష్టించేది ఒక్క ఆత్మే.
ఏభిర్ ఏవ మనోమాత్రతన్తుబద్ధైః క్షయం గతైః । దుఃఖోపశాన్తిర్ ఏతాని సుచికిత్స్యాని నః కథమ్
ఈ బాధలు మనస్సు ఊహలతోనే కట్టబడి ఉంటాయి. ఇవి ముగిసినప్పుడు దుఃఖం కూడా శాంతిస్తుంది. ఇవి ఎంత కష్టంగా పోవాలో, మనకు ఎలా నయం అవుతాయో తెలియడం లేదు.
భోగాభ్రమాలావలనాద్ ధీబలాకామ్ ఇమాం కథమ్ । పృథక్ కరోమి పయసో ధారాం హంస ఇవామ్భసః
ఈ అనుభవాల గొలుసు మేఘాల మాలలా అంటిపడింది. నేను వివేకబలంతో, హంస నీటిలో పాలను వేరుచేసినట్టు, వీటిని ఎలా వేరుచేయగలను?
భోగాస్ త్యక్తుం న శక్యన్తే తత్త్యాగేన వినా ధియః । ప్రభవామో న విపదామ్ అహో సఙ్కటమ్ ఆగతమ్
భోగాలను వదిలేయడం అంత సులభం కాదు. వాటిని విడిచిపెట్టకుండా మనం కష్టాలను దాటలేం. ఓహో! ఎంతటి క్లిష్టమైన స్థితి మన మీదికి వచ్చింది!
మనోమాత్రజయప్రాప్యం తన్వ్ ఏవేదం ప్రయోజనమ్ । సమ్పన్నం మే గిరిగురు మౌర్ఖ్యాద్ యక్షశ్ శిశోర్ ఇవ
మనస్సును జయించడమే ఈ ఫలితాన్ని పొందడానికి మార్గం. కానీ, ఓ పర్వతగురువూ, నా అజ్ఞానంతో నేను దీన్ని ఒక యక్షుడు పట్టుకున్న పిల్లవాడిలా వృథా చేసుకున్నాను.
కదా స్వశాన్తిమ్ ఆగత్య గతసంసారసమ్భ్రమా । బాలేవ లబ్ధదయితా సుఖమ్ ఆప్స్యతి నో మతిః
ఎప్పుడు నా మనస్సు తన స్వంత శాంతిని చేరుకొని, సంసార కలకలంనుంచి విముక్తమై, ప్రియమైనదాన్ని పొందిన పిల్లవాడిలా ఆనందాన్ని అనుభవిస్తుంది?
కదోపశాన్తసంరమ్భం విగతాశేషకౌతుకమ్ । అపారపదవిశ్రాన్తం మమ స్యాత్ పావనం మనః
ఎప్పుడు నా మనస్సు అన్ని కలవరాలు, ఆసక్తులు తొలగిపోయి, అపారమైన మార్గంలో విశ్రాంతి పొందుతూ పవిత్రంగా మారుతుంది?
కలాకలాపసమ్పూర్ణాచ్ ఛశాఙ్కాద్ అపి శీతలే । పదే సురూద్ఃఅం విశ్రమ్య హసిష్యామి కదా జగత్
కళలు, సంగీతంతో నిండిన, చంద్రునికంటే చల్లని స్థలంలో ధృడంగా విశ్రాంతి తీసుకుని, ఈ లోకాన్ని ఎప్పుడు నవ్వుతూ చూస్తాను?
కలనాపేలవం రూపమ్ ఉత్సృజ్యాలీనమ్ ఆత్మని । కదైష్యతి మనశ్ శాన్తిం పయసీవ తరఙ్గకః
బలహీనమైన రూపాన్ని వదిలి, ఆత్మలో లీనమై, మనసు ఎప్పుడు శాంతిని పొందుతుందో, అలలు నీటిలో కలిసిపోవడం లాగానే.
తృష్ణాతరఙ్గాకులితం మాయామకరమాలితమ్ । కదా సంసారజలధిం తీర్త్వా స్యామ్ అహమ్ అజ్వరః
ఆసక్తి అనే అలలతో కలకలలాడే, మాయ అనే మొసలితో అలంకరించబడిన ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి, నేను ఎప్పుడు బాధలేని స్థితికి చేరుతానో.
కదోపశాన్తశుద్ధాసు పదవీషు విచక్షణాః । ముముక్షూణాం నివత్స్యామో నిశ్శోకం సమదర్శనాః
శాంతమైన, పవిత్రమైన మార్గాల్లో, ముక్తిని కోరే జ్ఞానులు అయిన మనం ఎప్పుడు దుఃఖం లేకుండా, సమదృష్టితో నివసిస్తామో.
సన్తాపితసమస్తాఙ్గస్ సర్వధాతుభయఙ్కరః । సంసృతిజ్వర ఆదీర్ఘః కదా నశ్ చిత్త శామ్యతి
ప్రతి అవయవాన్ని వేధించే, అన్ని ధాతువులకు భయంకరమైన, ఈ దీర్ఘమైన సంసార జ్వరం నా మనసులో ఎప్పుడు శాంతించిపోతుందో.
నివాతదీపలేఖేవ కదోషిత్వా గతభ్రమమ్ । శమమ్ ఏష్యసి హే బుద్ధే స్వప్రకాశాద్ అనన్తరమ్
ఓ బుద్ధి, గాలి లేని చోట దీపం మంట ఎలా నిశ్చలంగా, వక్రతలు లేకుండా వెలిగిపోతుందో, నీవు నీ స్వరూప ప్రకాశాన్ని తెలుసుకున్న వెంటనే శాంతిని పొందుతావు.