తయోర్ ఉత్థితయోస్ సర్వా సభోత్థాతుమ్ అకమ్పత । మన్దవాతపరామృష్టా నలినీవాలిలోచనా
వారిద్దరూ లేచినప్పుడు, మొత్తం సభ కూడా లేచేందుకు కదిలింది. వారి కళ్ళు మృదువైన గాలికి తాకిన కమల కాడలవంటి వన్నీ కలిగినవిగా కనిపించాయి.
ఉత్తస్థౌ సావతంసోత్థభృఙ్గమణ్డలమణ్డితా । కరిసేనేవ విన్ధ్యాద్రావ్ ఆలోలకరపుష్కరా
ఆమె చెవికి తేనెటీగల గుంపు అలంకరించగా, కమలపుష్పంలాంటి చేతిని ఊపుతూ, విన్ధ్య పర్వతంపై ఏనుగుల గుంపు నడిచినట్టు లేచి నిలబడి కనిపించింది.
పరస్పరాంససఙ్ఘట్టచూర్ణితాఙ్గదమణ్డలా । రత్నచూర్ణారుణామ్భోదసన్ధ్యాసమయసూచినీ
ఆమె చేతికడులు ఒకదానికొకటి తాకుతూ రాయిబండలు మెత్తగా మారి, ఆ పొడి రంగు ఆకాశంలో మేఘాలు ముదురు రత్నాల పొడిలా ఎర్రగా మెరిసిపోయిన సంధ్యాకాలాన్ని తలపించాయి.
పతదుత్తంసవిభ్రాన్తభృఙ్గోపాహితఘుఙ్ఘుమా । ముకుటోద్దామవిద్యోతశక్రచాపీకృతామ్బరా
ఆమె పైదుస్తులు జారిపోతుండగా, తేనెటీగలు చుట్టూ తిరుగుతూ గుంగురుమని, ఆమె మకుటం ప్రకాశిస్తూ ఆకాశాన్ని ఇంద్రధనస్సులా చూపించింది.
కాన్తాలతాహస్తదలచలచ్చామరమఞ్జరీ । వనలేఖేవ విక్షుబ్ధవరవారణమణ్డలా
ప్రియురాలి తాడితమైన వేలు చామరాన్ని ఊపుతూ, అడవి మార్గంలో గొప్ప ఏనుగుల గుంపు కదలికతో కలకలలాడినట్టు కనిపించింది.
కచత్కటకరత్నాశ్రికృష్టాన్యోఽన్యాతతామ్బరా । వాతవ్యాధూతపుష్పేవ మన్దారవనమాలికా
ఆమె చేతికి ఉన్న కంకణాలు, రత్నబంగిళ్లు ఒకదానికొకటి తాకుతూ శబ్దం చేస్తూ, ఆమె వస్త్రాన్ని కొంతవరకు పక్కకు జరిపాయి. అది గాలిలో ఊగిపడే మందారపూల మాల వనంలో ఎలా కదిలిపోతుందో అలా కనిపించింది.
కస్తూరీకణనీహారరచితామలవారిదా । శరద్దిక్తటమాలేవ ప్రసృతాశేషభూమిపా
ఆమె ముస్కు పరిమళంతో కూడిన మబ్బులా, నిర్మలమైన వర్షమేఘంలా, శరదృతువు ఆకాశం భూమంతా విస్తరించినట్టు, తన సౌందర్యాన్ని చుట్టూ వ్యాపింపజేసింది.
లోలమౌలిమణివ్రాతపాటలామ్బరకోటరా । సన్ధ్యేవాకులలోలాబ్జకార్యసంహారకారిణీ
ఆమె జడలో ఎర్రటి రత్నాల సమూహాలు మెరిసిపోతూ ఉండగా, ఆమె వస్త్రపు మడతలు సాయంకాలంలో ఊగే కమలాలు లాగా అలజడిగా కనిపించాయి. ఇవన్నీ ఆ రోజు పనుల ముగింపుని సూచించాయి.
రత్నాంశుసలిలాపూరా ముఖపద్మనిరన్తరా । పద్మినీవాలివలితా నూపురారావసారసా
ఆమె ముఖ పద్మం నుంచి రత్నాల వెలుగు ప్రవహిస్తూ, ఆమె నడక కమలవనం అలలు లాగా మృదువుగా, ఆమె పాదాల నూపురాలు మధురమైన శబ్దాలతో మోగుతున్నాయి.
సన్తతా సా సభోత్తస్థౌ భూభృచ్ఛతసమాకులా । భూతసన్తతిసమ్పూర్ణా సృష్టిర్ నవమ్ ఇవోదితా
ఆ సృష్టి ఎప్పుడూ కొనసాగుతూ, వందల కొద్దీ పర్వతాలతో నిండిపోయి, అనేక జీవులతో కళకళలాడుతూ, కొత్తగా పుట్టినట్టుగా వెలిసింది.
ప్రణమ్యాథ నృపం భూపా నిర్యయుర్ నృపమన్దిరాత్ । శక్రచాపీకృతా రత్నైర్ అమ్భోధేర్ ఇవ వీచయః
ఆ తర్వాత రాజును నమస్కరించి, భూపాలులు రాజప్రాసాదం నుండి బయలుదేరారు. వారు సముద్రాన్ని వదిలి రత్నాలతో మెరిసే తరంగాల్లా, ఇంద్రధనుస్సు లాగా వెలిగారు.
సామన్తా మన్త్రిణశ్ చైవ వసిష్ఠమ్ అథ భూమిపమ్ । ప్రణమ్య జగ్ముస్ స్నానాయ నయవిజ్ఞానకోవిదాః
సామంతులు, మంత్రులు — పాలనలో నిపుణులు — వసిష్ఠుని, రాజును నమస్కరించి, స్నానానికి వెళ్లారు.
వామదేవాదయశ్ చాన్యే విశ్వామిత్రాదయస్ తథా । వసిష్ఠం పురతః కృత్వా తస్థుర్ ఆమజ్జనోన్ముఖాః
వామదేవుడు, ఇతరులు, విశ్వామిత్రుడు మొదలైన వారు, వసిష్ఠుని ముందుగా ఉంచుకుని, స్నానానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డారు.
రాజా దశరథస్ తత్ర పూజయిత్వా మునివ్రజమ్ । తద్విసృష్టో జగామాథ స్వకార్యార్థమ్ అరిన్దమః
అక్కడ రాజు దశరథుడు మునుల సమూహాన్ని గౌరవించి, వారి అనుమతితో తన పనుల కోసం వెళ్లిపోయాడు, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.
వనం వనాస్పదా జగ్ముర్ వ్యోమ వ్యోమనివాసినః । నగరం నాగరాశ్ చైవ ప్రాతర్ ఆగమనాయ తే
అటు అడవి వాసులు అడవికి, ఆకాశవాసులు ఆకాశానికి, పట్టణవాసులు పట్టణానికి వెళ్లారు. వారు అందరూ ఉదయాన్నే తిరిగి రావాలని ఉద్దేశించారు.
మహీపతివసిష్ఠాభ్యాం ప్రణయాత్ ప్రార్థితః ప్రభుః । వసిష్ఠసద్మని నిశాం విశ్వామిత్రో ఽత్యవాహయత్
రాజు మరియు వశిష్ఠుడు ప్రేమతో కోరినందున, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు ఆ రాత్రి వశిష్ఠుని ఇంట్లో గడిపాడు.
వసిష్ఠస్ సహ విప్రేన్ద్రైః పార్థివైర్ మునిభిస్ తథా । ఉపాస్యమానో రామాద్యైస్ సర్వైర్ దశరథాత్మజైః
వశిష్ఠుడు, ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు, రాజులు, మునులతో పాటు, రాముడు మరియు దశరథుని ఇతర కుమారులు అందరూ సేవ చేసారు.
జగామ స్వాశ్రమం శ్రీమాన్ సర్వలోకనమస్కృతః । అనుయాతస్ సురౌఘేన బ్రహ్మలోకమ్ ఇవాబ్జజః
అన్ని లోకాల్లోనూ గౌరవింపబడే మహర్షి, దేవతల సమూహం వెంట వెళ్లగా, బ్రహ్ముడు బ్రహ్మలోకానికి తిరిగి వెళ్ళినట్లుగా, తన ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు.
తస్మాత్ ప్రదేశాద్ రామాదీన్ మునిర్ దశరథాత్మజాన్ । సర్వాన్ విసర్జయామ్ ఆస పాదోపాన్తే నతాన్ అసౌ
ఆ స్థలంలో నుండి, తన పాదాలకు నమస్కరించిన రాముడు మరియు దశరథుని ఇతర కుమారులను ఆ మహర్షి అందరినీ పంపించారు.
నభశ్చరాన్ అవనిచరాఞ్ జలేచరాన్ విసర్జ్య స స్తుతగుణగోచరాంశ్ చరాన్ । యథాక్రమం స్వగృహ ఉదారసన్మునౌ చకార తా ద్విజజనవాసరక్రియాః
ఆ మహర్షి, ఆకాశంలో, భూమిపై, నీటిలో సంచరించే వారిని, తన మహిమను స్తుతించే వారిని, ఒక్కొక్కరిని విడివిడిగా పంపించి, తన ఆశ్రమంలో ద్విజులకు కావలసిన నిత్యకర్మలను క్రమంగా నిర్వహించారు.
తే సమేత్య గృహం వీరా రాజపుత్రాశ్ శశిత్విషః । చక్రుస్ సర్వమ్ అశేషేణ స్వసద్మసు దినక్రమమ్
ఆ వీర రాజకుమారులు, చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ, తమ ఇళ్లకు చేరి, అక్కడ అన్ని నిత్యకర్మలను పూర్తిగా నిర్వహించారు.
వసిష్ఠో రాఘవశ్ చైవ రాజానో మునయో ద్విజాః । ఇతి చక్రుస్ స్వకార్యాణి తదా స్వగృహవీథిషు
వశిష్ఠుడు, రాఘవుడు, రాజులు, మునులు, బ్రాహ్మణులు—ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ ఇళ్ల వీధుల్లో తాము చేయాల్సిన పనులు చేసుకుంటూ ఉన్నారు.
సస్నుః కమలకల్హారకుముదోత్పలహారిషు । జలాశయేషు చక్రాహ్వహంససారసరావిషు
వారు కమలాలు, కలహారాలు, కుముదాలు, ఉట్పలాలతో అలంకరించబడిన సరస్సుల్లో, చక్రవాక పక్షులు, హంసలు, సారసాలు తిరిగే చెరువుల్లో స్నానం చేశారు.
గోభూతిలహిరణ్యాని శయనాన్య్ ఆసనాని చ । దదుర్ దానాని విప్రేభ్యో భోజనాన్య్ అంశుకాని చ
వారు బ్రాహ్మణులకు ఆవులు, భూమి, బంగారం, పడకలు, ఆసనాలు, భోజనం, వస్త్రాలు ఇలా అనేక దానాలు ఇచ్చారు.
హేమరత్నవిచిత్రేషు స్వేషు చామరసద్మసు । ఆనర్చుర్ అచ్యుతేశానహుతాశార్కాదికాన్ సురాన్
బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించబడిన తమ తమ మందిరాలలో, వారు అచ్యుతుడు, ఈశుడు, అగ్ని, సూర్యుడు మొదలైన దేవతలను పూజించారు.
పుత్రపౌత్రసుహృద్భృత్యబన్ధుమిత్రగణైస్ సహ । తత ఆస్వాదయామ్ ఆసుర్ భోజనాన్య్ ఉచితాని తే
తమ కుమారులు, మనవులు, స్నేహితులు, సేవకులు, బంధువులు, మిత్రులతో కలిసి వారు తగిన భోజనాలు ఆనందంగా ఆస్వాదించారు.
ఏతస్మిన్ సమయే చాస్మిన్ నగరే దివసో ఽభవత్ । తనుర్ అష్టాంశశేషత్వాన్ మృద్వాతపమనోహరః
ఆ సమయంలో ఆ పట్టణంలో, దినం ఎనిమిదవ భాగం మాత్రమే మిగిలి ఉండగా, మృదువైన గాలి వీచుతూ, ఆ రోజు ఎంతో సుఖంగా, ఆహ్లాదంగా ఉంది.
సాయన్తనవిధిం తే తే తత్కాలోచితయేచ్ఛయా । అనయన్ బన్ధుభిస్ సార్ధం యావద్ అస్తం యయౌ రవిః
ఆ సమయంలో తగిన విధంగా, బంధువులతో కలిసి వారు సాయంత్రాన్ని గడిపారు. ఆ సమయంలో సూర్యుడు అస్తమించేవరకు అంతా కలిసి ఆనందించారు.
సన్ధ్యాం వవన్దిరే సుష్ఠు జేపుశ్ చైవాఘమర్షణమ్ । పేఠుస్ స్తోత్రాణి పుణ్యాని జగుర్ గాథా మనోరమాః
సాయంకాలంలో వారు భక్తితో సంధ్యావందనం చేశారు, అఘమర్షణ మంత్రాన్ని జపించారు, పవిత్రమైన స్తోత్రాలు పాడారు, ఆకర్షణీయమైన గీతాలు ఆలపించారు.
తతశ్ చాభ్యుదితే శ్యామాకామినీశోకహారిణి । క్షీరోదాద్ ఇవ మాహేన్ద్ర్యాం చన్ద్రే ఽవశ్యాయదాయిని
ఆ సమయంలో, నీలిరంగు కన్నులున్న యువతుల మనసులోని బాధను తొలగించే చంద్రుడు, పాలసముద్రంలో నుండి వెలువడే దేవతల చంద్రునిలా, మృదువుగా మంచును చల్లుతూ ఆకాశంలో ఉదయించాడు.