జర్జరీకృత్య వస్తూని త్యజన్తీ బిభ్రతీ తథా । మార్గశీర్షాన్తవల్లీవ ధృతిర్ విధురతాం గతా
వస్తువులను వాడేసి, వదిలేసినా, ఇంకా వాటిని మోస్తూ ఉండటం వల్ల నా ధైర్యం మార్గశీర్ష మాసం చివర్లోని లతలా బలహీనంగా, స్థిరంగా లేకుండా పోయింది.
అపహస్తితసర్వార్థమ్ అనవస్థితిర్ ఆస్థితా । గృహీత్వోత్సృజ్య చాత్మానమ్ అవస్థితిర్ అవస్థితా
ప్రపంచంలోని అన్ని విలువలు వదిలేసాను, స్థిరత్వం లేకుండా అయోమయంగా ఉన్నాను. నన్ను నేనే పట్టుకుని, మళ్లీ వదిలేసినట్టు, నా స్థితి కూడా స్థిరంగా లేదు.
చలితాచలితేనాన్తర్ అవష్టమ్భేన మే మతిః । దరిద్రాచ్ఛిన్నవృక్షస్య మూలేనేవ విడమ్బ్యతే
నా మనస్సు తనలోని ఆధారాన్ని ఒక్కసారి కదిలించిపోతూ, ఒక్కసారి నిలబెట్టిపెడుతూ, పేదరికంతో విరిగిపోయిన చెట్టు వేరుల్లా నన్ను హేళన చేస్తోంది.
చేతశ్ చఞ్చలమ్ ఆభోగి భువనాన్తర్విహారి చ । సమ్భ్రమం న జహాతీదం స్వవిమానమ్ ఇవామరః
నా మనస్సు చంచలంగా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, లోకాల మధ్య సంచరిస్తూ, తన అయోమయాన్ని వదలకుండా, ఆకాశంలో విహరిస్తున్న దేవత తన విమానాన్ని వదలని విధంగా ఉంది.
అతో ఽతుచ్ఛమ్ అనాయాసమ్ అనుపాధి గతభ్రమమ్ । కిం తత్ స్థితిపదం సాధు యత్ర శఙ్కా న విద్యతే
ఏది అల్పమైనది కాదు, సులభంగా లభించేది, ఎలాంటి ఆధారమూ లేని, మాయా లేకుండా, ఎటువంటి సందేహమూ ఉండని స్థిరమైన స్థితి? దయచేసి ఆ స్థితి ఏమిటో చెప్పండి.
సర్వారమ్భసమారమ్భాస్ సుజనా జనకాదయః । వ్యవహారపరా ఏవ కథమ్ ఉత్తమతాం గతాః
జనకుడు మొదలైన సద్జనులు అన్ని విధాల పనుల్లో నిమగ్నమై ఉండేవారు. అలాంటి వారు ఎలా పరమావస్థను పొందగలిగారు?
లగ్నేనాపి కిలాఙ్గేషు బహునా బహుమానద । కథం సంసారపఙ్కేన పుమాన్ ఇహ న లిప్యతే
ఎంతో విషయాలలో బలంగా ఆసక్తి చూపుతూ, మర్యాదగా ప్రవర్తించినా, మనిషి ఈ సంసారపు చిక్కుల్లో ఎలా కలుషితుడు కాకుండా ఉండగలడు?
కాం దృష్టిం సముపాశ్రిత్య భవన్తో వీతకల్మషాః । మహాన్తో విచరన్తీహ జీవన్ముక్తా మహాశయాః
ఎలాంటి దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, ఈ మహాత్ములు, జీవన్ముక్తులు, పాపరహితులు, ఈ లోకంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్నారు?
లోభయన్తో భయాయైవ విషయా భోగభోగినః । భఙ్గురాకారవిభవాః కథమ్ ఆయాన్తి భవ్యతామ్
భోగపదార్థాలు మనలను ఆకర్షించేది భయంతోనే. వాటి స్వభావం స్థిరంగా ఉండదు, సంపద కూడా నిలకడగా ఉండదు. అలాంటివి ఎప్పుడూ శుభాన్ని ఎలా ఇస్తాయో చెప్పండి.
మోహమాతఙ్గమృదితా కలఙ్కకలితాన్తరా । పరం ప్రసాదమ్ ఆయాతి శేముషీసరసీ కథమ్
మనస్సు మాయ అనే ఏనుగు తొక్కిపారేసినప్పుడు, లోపల మచ్చలు పట్టినప్పుడు, బుద్ధి అనే సరస్సు ఎప్పుడూ నిర్మలంగా ఎలా మారగలదు?
సంసార ఏవ నివసఞ్ జనో వ్యవహరన్న్ అపి । న బన్ధం కథమ్ ఆయాతి పద్మపత్త్రే పయో యథా
ఇహలోకంలో జీవిస్తూ, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, ఒకడు బంధించకుండా ఎలా ఉంటాడు? అది తామర ఆకు మీద నీరు అంటకుండా ఉండటంలా కదా!
ఆత్మవత్ తృణవద్ వేదం సకలం జనయఞ్ జగత్ । కథమ్ ఉత్తమతామ్ ఏతి మనోమన్మథమ్ అస్పృశన్
ప్రపంచాన్ని తనంతట తాను సృష్టించినట్టు, లేదా అది గడ్డి లాంటిదని భావించినా, మనస్సు కలవరాన్ని తాకకుండా ఉన్నవాడు, ఉత్తమ స్థితిని ఎలా పొందగలడు?
కం మహాపురుషం పారమ్ ఉపయాతం భవోదధేః । ఆచారేణానుసృత్యాయం జనో యాతి న దుష్కృతమ్
ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లిన గొప్ప మనిషి నడవడిని అనుసరిస్తే, మనకు చెడు పనులు జరగవు కదా? అలాంటి మహాపురుషుడు ఎవరు?
కిం తద్ యద్ ఉచితం శ్రేయః కిం తత్ స్యాద్ ఉచితం ఫలమ్ । వర్తితవ్యం చ సంసారే కథం నామాసమఞ్జసే
ఏది నిజమైన మేలు కలిగించేది? ఏది సరైన ఫలితంగా పరిగణించాలి? ఈ లోకంలో తప్పు లేకుండా ఎలా జీవించాలి?
తత్ త్వం కథయ మే కిఞ్చిద్ యేనాస్య జగతః ప్రభో । వేద్మి పూర్వాపరాం ధాతుశ్ చేష్టితస్యాసమస్థితిమ్
ప్రభూ! ఈ జగత్తులో జరిగిన, జరగబోయే మార్పులను, కార్యాల స్థిరత్వాన్ని నేను తెలుసుకోగలిగేలా, దయచేసి నాకు ఏదైనా చెప్పండి.
హృదయాకాశశశినశ్ చేతసో మలమార్జనమ్ । యథా మే జాయతాం బ్రహ్మంస్ తథా నిర్విఘ్నమ్ ఆచర
బ్రహ్మా! నా హృదయాకాశంలో ఉన్న మలినాలను, మనస్సులోని మచ్చలను పూర్తిగా తొలగించేందుకు నాకు సహాయం చేయండి. అది ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా జరగాలని ఆశిస్తున్నాను.
కిమ్ ఇహ స్యాద్ ఉపాదేయం కిం వా హేయమ్ అథేతరత్ । కథం విశ్రాన్తిమ్ ఆయాతు చేతశ్ చపలమ్ అద్రివత్
ఇక్కడ తీసుకోవడానికి ఏది యోగ్యమో, వదిలేయాల్సింది ఏదో, మరియూ మనస్సు ఈ పర్వతంలా స్థిరంగా ఉండటానికి ఎలా విశ్రాంతి పొందగలదో చెప్పండి.
కేన పావనమన్త్రేణ దుస్సంసృతివిషూచికా । శామ్యతీయమ్ అనాయాసమ్ ఆయాసశతకారిణీ
ఈ ప్రపంచ జీవితం ఎన్నో కష్టాలను తేలికగా తెచ్చిపెడుతుంది. దానిని శాంతింపజేసే పవిత్రమైన మంత్రం ఏది?
కథం శీతలతామ్ అన్తర్ ఆనన్దతరుమఞ్జరీమ్ । పూర్ణచన్ద్ర ఇవాక్షీణాం రాకామ్ ఆసాదయామ్య్ అహమ్
పూర్ణచంద్రుడు రాత్రిని చేరినట్టు, నేను కూడా ఆనందవృక్షపు మల్లెల చల్లదనం లోపల ఎలా పొందగలను?
ప్రాప్యాన్తఃపూర్ణతామ్ అన్తర్ న శోచామి యథా పునః । సన్తో భవన్తస్ తత్త్వజ్ఞాస్ తథైవోపదిశన్తు మామ్
లోపల సంపూర్ణతను పొందిన తర్వాత మళ్లీ నేను దుఃఖించకుండా ఉండేందుకు, సత్యాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు నన్ను ఆ విధంగా బోధించండి.
అనుత్తమానన్దపదప్రధానవిశ్రాన్తిరిక్తం హి మనో మహాత్మన్ । కదర్థయన్తీహ భృశం వికల్పాశ్ శ్వానో వనే దేహమ్ ఇవాల్పజీవమ్
ఓ మహాత్మా! పరమానంద స్థితిని, దాని శాంతిని తప్ప మనసు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉండదు. ఇక్కడ మనస్సు అనేక కల్పనలతో బాధపడుతుంది. అవి అడవిలో చిన్న ప్రాణి శరీరాన్ని కుక్కలు ఎలా వేధిస్తాయో, అలాగే మనసును తీవ్రంగా క్షోభపరుస్తాయి.
ప్రోచ్చవృక్షచలత్పత్త్రలమ్బామ్బుకణభఙ్గురే । ఆయుషీశానశీతాంశుకలామృదుని దేహకే
ఈ శరీరం ఎంతో బలహీనమైనది. అది ఎత్తైన చెట్టు కదిలే ఆకులో వేలాడే నీటి బొట్టు లాంటిది. ప్రాణాధిపతి ఆధీనంలో ఉండి, శీతల చంద్రుని కిరణాలతో మృదువుగా మారుతుంది.
కేదారవిరటద్భేకకణ్ఠత్వక్కోణభఙ్గురే । వాగురావలయే జన్తోస్ సుహృత్స్వజనసఙ్గమే
స్నేహితులు, బంధువుల మధ్య కలిసినప్పుడు కూడా జీవి ఎంతో బలహీనంగా ఉంటాడు. ఎండిపోయిన పొలంలో బొద్దు కప్ప గొంతు చర్మపు అంచు ఎంత సులభంగా చీలిపోతుందో, అలాగే వలలో చిక్కుకున్నట్టుగా జీవి బలహీనంగా ఉంటాడు.
వాసనావాతవలితకదాశాతడితి స్ఫుటే । మోహౌఘమిహికామేఘే ఘనం స్ఫూర్జతి గర్జతి
వాసనల వాయువుతో ఊదిపోతూ, అకస్మాత్తుగా కలిగే విపత్తు మెరుపు వానిలా స్పష్టంగా పడుతుంది. మోహమయమైన మేఘాలలో అంధకారం మేఘంలా గర్జిస్తూ మెరుస్తూ ఉంటుంది.
నృత్యత్య్ ఉత్తాణ్డవం చణ్డే లోలే లోభకలాపిని । సువికాసిని సస్ఫోటమ్ అనర్థకుటజద్రుమే
అతిగా ఉల్లాసంగా, చంచలంగా, తృప్తి లేని ఆశతో, ఆ క్రూరమైనది, దురదృష్టాల అరణ్యంలో, పూర్తిగా వికసించి, గట్టిగా ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉగ్ర నాట్యం చేస్తోంది.
క్రూరే కృతాన్తమార్జారే సర్వభూతాఖుహారిణి । అశ్రుతస్పన్దసఞ్చారే కుతో ఽప్య్ ఉపరిపాతిని
అది దయలేని మృత్యు పిల్లిలా, అన్ని జీవులను ఎలుకల్లా పట్టేసి, ఎవరికీ వినిపించని అడుగులతో ఎక్కడో పై నుండి దిగి వస్తోంది.
క ఉపాయో గతిః కా వా కా చిన్తా కస్ సమాశ్రయః । కేనేయమ్ అశుభోదర్కా న భవేజ్ జీవితాటవీ
ఈ దుఃఖమయమైన జీవన అరణ్యం కలుగకుండా ఉండేందుకు ఏ ఉపాయం ఉంది? ఏ మార్గం, ఏ ఆలోచన, ఏ ఆశ్రయం? దానికి ఏమి చేయాలి?
న తద్ అస్తి పృథివ్యాం వా దివి దేవేషు వా క్వచిత్ । సుధియస్ తుచ్ఛమ్ అప్య్ ఏతద్ యన్ న యాతి నరమ్యతామ్
ఈ భూమిపై గానీ, దేవతల్లో గానీ, ఎంత చిన్నదైనా, జ్ఞానులు ఆనందించలేని దానేం లేదు.
అయం హి దగ్ధసంసారో నీరన్ధ్రకలనాకులః । కథం సుస్వాదుతామ్ ఏతి నీరసో మూర్ఖతాం వినా
ఈ సంసారం అంతా దగ్ధమై, లోపల నిండిన కలవరంతో బాధపడుతూ, సహజంగా రుచి లేని దీనికి, మూర్ఖత్వం లేకుండా ఎప్పుడు మధురత కలుగుతుంది?
ఆశాప్రతివిషా కేన క్షీరస్నానేన రమ్యతామ్ । ఉపైతి పుష్పశుభ్రేణ మధునేవ సువల్లరీ
వేరులోనే విషం కలిగిన ఆశ అనే వల్లి, ఏ అమృతస్నానంతో తియ్యగా, పుష్పాలతో, తేనెలతో నిండిన కొత్త వల్లి లా ఆనందాన్ని పొందగలదు?