శరత్తారకితాకాశస్తిమితాయాం సుసంసది । కథయత్య్ ఏవమ్ ఆహ్లాది వసిష్ఠే పావనం వచః
వెన్నెల రాత్రి నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన ఆకాశంలా ప్రశాంతంగా ఉన్న సభలో, వసిష్ఠుడు ఇలా పవిత్రమైన, ఆనందాన్ని ఇచ్చే మాటలు చెప్పాడు.
శ్రవణార్థం చ మౌనస్థపార్థివే సంసదన్తరే । నివాత ఇవ నిస్స్పన్దకమలే కమలాకరే
వినిపించేందుకు మౌనంగా ఉన్న సభలోని వారు, భూమిలా స్థిరంగా, గాలిలేని వాతావరణంలో నిశ్చలంగా ఉన్న తామరపువ్వుల్లా కదలకుండా కూర్చున్నారు.
విలాసినీషు సంశాన్తమదమోహబలాసు చ । శమమ్ అన్తః ప్రయాన్తీషు చిరప్రవ్రాజితాస్వ్ ఇవ
ఆ స్త్రీలలో అహంభావం, మాయ, బలమన్నవి శాంతమైపోయి, లోపల నిశ్శబ్దత కలిగి, చాలాకాలంగా వ్రతంలో నిమగ్నమైనవారిలా కనిపించారు.
కరామ్భోరుహహంసేషు లీనేషు శ్రవణాద్ ఇవ । మూకఘుర్ఘురఘణ్టేషు చామరేషు లిపావ్ ఇవ
వారి చేతులు తామరపువ్వుల్లా నిశ్చలంగా ఉండి, వినిపించడంలో లీనమైనట్టు కనిపించాయి; చామరాలు మూగబోయిన గంటల్లా కదలకుండా, మౌనంలో లీనమైనట్టు కనిపించాయి.
నాసాగ్రపరివిశ్రాన్తతర్జన్యఙ్గులికోటిషు । విచారయత్సు విజ్ఞానకలాం తజ్జ్ఞేషు రాజసు
ముక్కు అంచున విశ్రాంతిగా ఉంచిన చూపుళ్ళ త్రోవలు, ఆ రాజులు లోపలి జ్ఞానాన్ని ఆలోచిస్తూ నిశ్చలంగా నిలిచిపోయాయి.
రామే వికాసమ్ ఆయాతే ప్రభాత ఇవ పఙ్కజే । పరిత్యక్తతమఃపీఠే సూర్యోదయ ఇవామ్బరే
రాముడు ఉదయపు తామరపువ్వు ఎలా వికసిస్తుందో అలా వికసించాడు. చీకటి తొలగిపోయిన ఆకాశంలో సూర్యోదయం జరిగినట్టు ఆయన లోనూ వెలుగు పరచింది.
ఆకర్ణయతి వాసిష్ఠీర్ గిరో దశరథే రసాత్ । కలాపినీవ జీమూతనిర్హ్రాదమ్ ఉరువర్షణమ్
దశరథుని కుమారుడు వశిష్ఠుని మాటలను మేఘాలు గర్జించి వర్షం కురిపించబోతున్నప్పుడు నెమలి ఆ ధ్వనిని ఆసక్తిగా వింటున్నట్టు శ్రద్ధగా వినిపించాడు.
ఆహృత్య సర్వభోగేభ్యో మనో మర్కటచఞ్చలమ్ । శ్రవణం ప్రతి యత్నేన భరతే మన్త్రిణి స్థితే
భరతుడు తన మనసు అన్ని ఆనందాలనుండి కోనుగొని, కోతి లా చంచలంగా ఉన్నదాన్ని వెనక్కి తీసుకుని, మంత్రులు సమక్షంలో శ్రద్ధగా వినడంలో యత్నించాడు.
వసిష్ఠోక్త్యా పరిజ్ఞాతే స్వాత్మనీన్దుకలామలే । లక్ష్మణే విలసల్లక్ష్యే శిక్షాబలవిలక్షణే
వశిష్ఠుని బోధతో తనలో స్వరూపం చంద్రకళలా నిర్మలంగా తెలిసిన లక్ష్మణుడు, బోధకు అందని వివేక స్వరూపంగా ప్రకాశించాడు.
శత్రుఘ్నే శత్రుదలనే చేతసా పూర్ణతాం గతే । అలమ్ ఆనన్దమ్ ఆయాతే రాకాచన్ద్రోపమే స్థితే
శత్రుఘ్నుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, మనస్సు సంపూర్ణంగా పరిపూర్ణతను పొందినవాడు, ఆ ఆనందంతో నిండిపోయి, పూర్ణిమ రాత్రిలో పరిపూర్ణంగా మెరిసే చంద్రునిలా అక్కడ నిలిచివున్నాడు.
సుమన్త్రే మిత్రతాం యాతే మనసీన్ద్వంశుశీతలే । వికాసిహృదయే జాతే తత్కాల ఇవ పఙ్కజే
సుమిత్ర కుమారుడు, మనస్సు చంద్రకిరణాల్లా చల్లగా మారి, హృదయం వికసించి, ఆ క్షణంలో తామరపువ్వు ఎలా వికసిస్తుందో అలా అక్కడ నిలిచివున్నాడు.
తత్రస్థేషు తథాన్యేషు తదా మునిషు రాజసు । ఆధౌతచిత్తరత్నేషు ప్రోచ్ఛ్వసత్స్వ్ ఇవ చేతసా
అక్కడ ఉన్న మునులు, రాజులు, వారి మనస్సులు నిర్మలమైన రత్నాల్లా శుభ్రమై, హృదయాలు ఊపిరి పీల్చుకున్నట్టు సాంత్వనతో నిలిచివున్నారు.
ఉదభూత్ పూరయన్న్ ఆశాః కల్పాభ్రరవమాంసలః । అథ మధ్యాహ్నశఙ్ఖానామ్ అబ్ధిఘోషసమస్ స్వనః
ఆ సమయంలో, అన్ని దిశలను నింపుతూ, ప్రళయ మేఘాల గర్జనలా, మధ్యాహ్న సమయంలో శంఖాల మోగింపు లా, సముద్రపు ఘోషకు సమానమైన గొప్ప శబ్దం ఉద్భవించింది.
మహతా తేన శబ్దేన తిరోధానం మునేర్ గిరః । యయుర్ జలదనాదేన కోకిలధ్వనయో యథా
ఆ గొప్ప శబ్దంతో మునివర్యుని మాటలు పూర్తిగా వినిపించకుండా పోయాయి. మేఘగర్జన మధ్య కోయిలల స్వరాలు ఎలా మాయమవుతాయో, అలాగే అయింది.
మునిర్ అన్తరయాం చక్రే స్వాం వాచమ్ అథ సంసది । జితసారో గుణః కేన మహతా సముదీర్యతే
అప్పుడు ఆ ముని సభలో తన మాటను ఆపేశాడు. ఎందుకంటే, గొప్ప శబ్దంలో అసలు భావం కనబడకపోతే, ఎవరు లోతైన విషయాన్ని చెప్పగలరు?
ముహూర్తమాత్రమ్ అథ తం శ్రుత్వా మధ్యాహ్ననిస్స్వనమ్ । ఘనే కోలాహలే శాన్తే రామం మునిర్ ఉవాచ హ
అలా కొంతసేపు మధ్యాహ్నం కలిగిన ఆ గోలని వినిపించిన తరువాత, ఆ కలహం తగ్గినపుడు మునివర్యుడు రాముని సంబోధించాడు.
రామాద్యతనమ్ ఏతావద్ ఆహ్నికం కథితం మయా । ప్రాతర్ అన్యత్ ప్రవక్ష్యామి వక్తవ్యమ్ అరిమర్దన
రామా, ఈ రోజు జరిగిన సంగతులన్నీ నేను చెప్పాను. శత్రువులను సంహరించే వాడా, మిగిలిన విషయాలు రేపు ఉదయం చెబుతాను.
ఇదం నియతితః ప్రాప్తం కర్తవ్యం యద్ ద్విజన్మనామ్ । మధ్యాహ్నసవనం తన్ నః కార్యమ్ ఆర్యావసీదతి
ఇప్పుడు మధ్యాహ్న సమయం వచ్చింది. ఇది ద్విజులకు చేయాల్సిన విధిగా నిర్ణయించబడింది. మనం ఈ మధ్యాహ్న సంధ్యావందనం చేయాలి, ఎందుకంటే మన పెద్దలు ఎదురుచూస్తున్నారు.
త్వమ్ అప్య్ ఉత్తిష్ఠ సుభగ సమస్తాం సవనక్రియామ్ । ఆచరాచారచతుర స్నానదానార్చనాదికామ్
నీవు కూడా లేచి, స్నానం, దానం, పూజ వంటి అన్ని కర్మలను చక్కగా, సంపూర్ణంగా నిర్వహించు, సుభగుడా.
ఇత్య్ ఉక్త్వా మునిర్ ఉత్తస్థౌ సమం దశరథేన సః । సంసదస్ సేన్దుర్ ఆదిత్య ఉదయాద్రితటాద్ ఇవ
ఇలా చెప్పి ఆ ముని దశరథుడితో కలిసి లేచాడు. ఆ సభ కూడా తూర్పు పర్వతం వెనుకనుండి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉదయించినట్లు లేచింది.
తయోర్ ఉత్థితయోస్ సర్వా సభోత్థాతుమ్ అకమ్పత । మన్దవాతపరామృష్టా నలినీవాలిలోచనా
వారిద్దరూ లేచినప్పుడు, మొత్తం సభ కూడా లేచేందుకు కదిలింది. వారి కళ్ళు మృదువైన గాలికి తాకిన కమల కాడలవంటి వన్నీ కలిగినవిగా కనిపించాయి.
ఉత్తస్థౌ సావతంసోత్థభృఙ్గమణ్డలమణ్డితా । కరిసేనేవ విన్ధ్యాద్రావ్ ఆలోలకరపుష్కరా
ఆమె చెవికి తేనెటీగల గుంపు అలంకరించగా, కమలపుష్పంలాంటి చేతిని ఊపుతూ, విన్ధ్య పర్వతంపై ఏనుగుల గుంపు నడిచినట్టు లేచి నిలబడి కనిపించింది.
పరస్పరాంససఙ్ఘట్టచూర్ణితాఙ్గదమణ్డలా । రత్నచూర్ణారుణామ్భోదసన్ధ్యాసమయసూచినీ
ఆమె చేతికడులు ఒకదానికొకటి తాకుతూ రాయిబండలు మెత్తగా మారి, ఆ పొడి రంగు ఆకాశంలో మేఘాలు ముదురు రత్నాల పొడిలా ఎర్రగా మెరిసిపోయిన సంధ్యాకాలాన్ని తలపించాయి.
పతదుత్తంసవిభ్రాన్తభృఙ్గోపాహితఘుఙ్ఘుమా । ముకుటోద్దామవిద్యోతశక్రచాపీకృతామ్బరా
ఆమె పైదుస్తులు జారిపోతుండగా, తేనెటీగలు చుట్టూ తిరుగుతూ గుంగురుమని, ఆమె మకుటం ప్రకాశిస్తూ ఆకాశాన్ని ఇంద్రధనస్సులా చూపించింది.
కాన్తాలతాహస్తదలచలచ్చామరమఞ్జరీ । వనలేఖేవ విక్షుబ్ధవరవారణమణ్డలా
ప్రియురాలి తాడితమైన వేలు చామరాన్ని ఊపుతూ, అడవి మార్గంలో గొప్ప ఏనుగుల గుంపు కదలికతో కలకలలాడినట్టు కనిపించింది.
కచత్కటకరత్నాశ్రికృష్టాన్యోఽన్యాతతామ్బరా । వాతవ్యాధూతపుష్పేవ మన్దారవనమాలికా
ఆమె చేతికి ఉన్న కంకణాలు, రత్నబంగిళ్లు ఒకదానికొకటి తాకుతూ శబ్దం చేస్తూ, ఆమె వస్త్రాన్ని కొంతవరకు పక్కకు జరిపాయి. అది గాలిలో ఊగిపడే మందారపూల మాల వనంలో ఎలా కదిలిపోతుందో అలా కనిపించింది.
కస్తూరీకణనీహారరచితామలవారిదా । శరద్దిక్తటమాలేవ ప్రసృతాశేషభూమిపా
ఆమె ముస్కు పరిమళంతో కూడిన మబ్బులా, నిర్మలమైన వర్షమేఘంలా, శరదృతువు ఆకాశం భూమంతా విస్తరించినట్టు, తన సౌందర్యాన్ని చుట్టూ వ్యాపింపజేసింది.
లోలమౌలిమణివ్రాతపాటలామ్బరకోటరా । సన్ధ్యేవాకులలోలాబ్జకార్యసంహారకారిణీ
ఆమె జడలో ఎర్రటి రత్నాల సమూహాలు మెరిసిపోతూ ఉండగా, ఆమె వస్త్రపు మడతలు సాయంకాలంలో ఊగే కమలాలు లాగా అలజడిగా కనిపించాయి. ఇవన్నీ ఆ రోజు పనుల ముగింపుని సూచించాయి.
రత్నాంశుసలిలాపూరా ముఖపద్మనిరన్తరా । పద్మినీవాలివలితా నూపురారావసారసా
ఆమె ముఖ పద్మం నుంచి రత్నాల వెలుగు ప్రవహిస్తూ, ఆమె నడక కమలవనం అలలు లాగా మృదువుగా, ఆమె పాదాల నూపురాలు మధురమైన శబ్దాలతో మోగుతున్నాయి.
సన్తతా సా సభోత్తస్థౌ భూభృచ్ఛతసమాకులా । భూతసన్తతిసమ్పూర్ణా సృష్టిర్ నవమ్ ఇవోదితా
ఆ సృష్టి ఎప్పుడూ కొనసాగుతూ, వందల కొద్దీ పర్వతాలతో నిండిపోయి, అనేక జీవులతో కళకళలాడుతూ, కొత్తగా పుట్టినట్టుగా వెలిసింది.