అథేత్థం యోనిమ్ ఆసాద్య భుక్త్వా జన్మపరమ్పరామ్ । మోక్షార్థం ప్రాప్తజన్మా చేత్ తత్ స రాజససాత్త్వికః
అలాగే ఆ యోని లోకి ప్రవేశించి, జన్మల పరంపర అనుభవించి, చివరికి మోక్షం కోసం జన్మిస్తే, అతడు రాజస-సాత్విక స్వభావం కలవాడు.
పాశ్చాత్యజన్మనః పుంసః క్రమం వక్ష్యామి తే ఽధునా । రామ రాజససత్త్వస్య మోక్షమ్ ఆయాత్య్ అసౌ యథా
రామా, పశ్చిమ దేశంలో మనిషి మరణించిన తర్వాత జరిగే క్రమాన్ని, రాజస మరియు సాత్విక గుణాలు కలవారికి మోక్షం ఎలా కలుగుతుందో ఇప్పుడు నీకు వివరంగా చెప్పుతాను.
ప్రాథమ్యేన య ఆయాతస్ సంసారమ్ అతిసాత్త్వికః । స కదాచిత్ క్వచిత్ కశ్చిత్ సమ్భవత్య్ అనఘాకృతే
ఎవరైనా అత్యంత సాత్విక స్వభావంతో జన్మిస్తే, వారు ఎప్పుడో ఎక్కడో, పాపం లేని మంచి పనులు చేసే వ్యక్తిగా పుట్టుతారు.
సమ్భవన్తీహ పురుషా రామ రాజససాత్త్వికాః । ప్రవిచార్యాస్ త ఏవాతో గన్తవ్యం చేహ తద్దృశా
రామా, ఇక్కడ రాజస మరియు సాత్విక గుణాలు కలిగిన మనుషులు పుడతారు. వీళ్లను పరిశీలించాలి. వారిలో తగినట్టు మనం ముందుకు సాగాలి.
ప్రాథమ్యేన సమాయాతా యే పదాత్ పరమాత్మనః । దుర్లభాః పురుషా రామ తే మహాగుణశాలినః
రామా, పరమాత్మను చేరినవారు, అటువంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్నవారు చాలా అరుదుగా పుడతారు.
యే చాన్యే వివిధా మూకా మూఢాస్ తామసజాతయః । తేషాం స్థావరతుల్యానాం కిం తద్ రామ విచార్యతే
రామా, ఇంకా ఇతరులు కూడా ఉన్నారు. వాళ్లు వివిధ రకాలుగా మూగలు, మూర్ఖులు, తమోగుణ స్వభావం కలవారు. వాళ్లు స్థావరాల్లా ఉండిపోతారు. వాళ్ల గురించి ఏమి ఆలోచించాలి?
కతిపయాధిగతాత్మభవాన్తరః ప్రకృతజన్మని లభ్యమహాపదః । అయమ్ ఇహ ప్రవిచారణయోగ్యతామ్ అనుగతో నను రాజససాత్త్వికః
కొంతమంది మాత్రమే, ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మరో జన్మను పొందిన తర్వాత, తమ సహజ జన్మలో గొప్ప స్థితిని పొందుతారు. ఇక్కడ రాజోగుణం, సత్త్వగుణం కలవారే ఇలాంటి విచారణకు యోగ్యులు.
యే హి రాజససత్త్వస్థా ఏతా భువి మహాగుణాః । తే నిత్యమ్ ఏవ ముదితా ఉదితాః ఖ ఇవేన్దవః
ఈ భూమిపై రాజోగుణం, సత్త్వగుణంలో నిలిచిన మహాగుణులు ఎప్పుడూ ఆనందంగా, ప్రకాశంగా ఉంటారు. వారు ఆకాశంలో వెలిగే చంద్రుల్లా మెరిసిపోతారు.
న ఖేదమ్ అధిగచ్ఛన్తి వ్యోమభాగా మలం యథా । నాపది మ్లానిమ్ ఆయాన్తి నిశి హేమామ్బుజా యథా
వాళ్లు ఎప్పుడూ అలసటను అనుభవించరు, ఎలా అంటే ఆకాశానికి మలినం అంటదు. కష్టకాలంలో కూడా వారు మురిసిపోరు, రాత్రిపూట బంగారు కమలాలు వాడిపోని విధంగా.
నేహన్తే ప్రాకృతాద్ అన్యద్ దినాన్యద్ భాస్కరో యథా । రమన్తే స్వే సదాచారే స్వార్తవే పాదపా యథా
ఇక్కడ ప్రకృతిసిద్ధమైన వ్యవస్థకు మించి ఏదీ లేదు; సూర్యుడు ప్రతిరోజూ కొత్తదాన్ని తేవడంలేదు కదా. అలాగే, వారు తమ సహజమైన మంచి ప్రవర్తనలో ఆనందిస్తారు, వృక్షాలు తమ ఋతువులో సంతోషించునట్లు.
నిత్యమ్ ఆపూర్ణతామ్ అన్తర్ అక్షుబ్ధామ్ ఇన్దుసున్దరీమ్ । ఆపద్య్ అపి న ముఞ్చన్తి శశినశ్ శీతతామ్ ఇవ
వారు ఎప్పుడూ లోపల నిండిన, ప్రశాంతమైన, చంద్రునిలా అందమైన స్థితిని విడిచిపెట్టరు; ఎలాంటి పరిస్థితి వచ్చినా, చంద్రుని చల్లదనంలా తమ శాంతిని వదలరు.
ఆకృత్యైవ విరాజన్తే మైత్ర్యాదిగుణకాన్తయా । నవస్తబకహాసిన్యా లతయేవ మహాద్రుమాః
వారు సహజంగా స్నేహం వంటి గుణాల ఆకర్షణతో మెరిసిపోతారు; కొత్త పుష్పాలతో అలంకరించబడిన పెద్ద వృక్షాల్లా, మంచి లక్షణాలతో అలంకృతులై ఉంటారు.
సమాస్ సమరసాస్ సోమ్యాస్ సతతం సాధుసాధవః । అబ్ధివద్ ధృతమర్యాదా భవన్తి వితతాశయాః
వారు ఎప్పుడూ ఏకమై, సమతా భావంతో, మృదువుగా, మంచి మనసుతో ఉంటారు; సముద్రం తన హద్దులు దాటి పోనివ్వనట్లే, వారి సంకల్పాలు విస్తృతంగా ఉంటాయి.
అతస్ తేషాం మహాబాహో పదమ్ ఆపదపాసనమ్ । సర్వదైవానుగన్తవ్యం మఙ్క్తవ్యం నాపదర్ణవే
అందుచేత, ఓ మహాబాహువా, వారి స్థితి అన్ని కష్టాలను తొలగించేది. మనం ఎప్పుడూ దానిని అనుసరించాలి, దురదృష్టాల సముద్రంలో ఉండకూడదు.
తథా తథేహ జగతి విహర్తవ్యమ్ అఖేదినా । ఆత్మోదయాయ వర్తన్తే యథా రాజససాత్త్వికాః
అలాగే, ఈ లోకంలో అలసట లేకుండా వ్యవహరించాలి. రాజస్వభావం, సాత్విక స్వభావం కలవారు తమ ఆత్మ అభివృద్ధికి జీవిస్తారు.
అధిగమ్యార్య సచ్ఛాస్త్రం విచార్య చ పునః పునః । అనిత్యతాం స్వమనసా వివిక్తేనాశు భావయేత్
మంచి గ్రంథాన్ని తెలుసుకుని, మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, ఒంటరిగా మనసుతో ఈ ప్రపంచం నశ్వరమని త్వరగా మనసులో స్థిరపరచుకోవాలి.
ఆదావ్ అన్తే చ యన్ నిత్యం రూపం త్రైలోక్యవర్తినామ్ । పదార్థానాం తద్ ఏవాశు భావయేన్ నేతరన్ ముధా
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులకు ఆది, అంత్యకాలంలో నిత్యమైన స్వరూపమే నిజమైనది. దాన్ని మాత్రమే త్వరగా మనసులో నిలిపించాలి, వేరే దేనినీ వృథాగా ఆలోచించకూడదు.
అసమ్యగ్దర్శనం త్యక్త్వా వ్యర్థసన్తానమ్ అన్తవత్ । స్మర్తవ్యం సమ్యగ్ ఏవేదం జ్ఞానసార్థమ్ అనన్తకమ్
తప్పు దృష్టిని, వ్యర్థమైన, నశించిపోయే ఆలోచనలను వదిలిపెట్టి, ఈ జ్ఞానార్ధమైన విషయాన్ని మాత్రమే సరిగ్గా గుర్తుంచుకోవాలి.
కో ఽహం కథమ్ ఇదం వేతి సంసారమ్ ఇదమ్ ఆతతమ్ । ప్రవిచార్యం ప్రయత్నేన ప్రాజ్ఞేన సహ సాధునా
నేను ఎవరు? ఇది ఎలా కలిగింది? ఈ సంసారం ఎంత విస్తరించింది? ఈ ప్రశ్నలను జ్ఞానులు మంచి వారితో కలిసి శ్రద్ధగా విచారించాలి.
నాకర్మసు నిమఙ్క్తవ్యం నానార్యేణ సహావసేత్ । ద్రష్టవ్యస్ సర్వవిచ్ఛేత్తా న మృత్యుర్ అవహేలయా
తప్పు పనుల్లో లీనమవకూడదు, చెడ్డవారితో కలిసి ఉండకూడదు; అన్నింటిని నాశనం చేసే మృతి ని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదని గుర్తించాలి.
ఉచ్చైఃపదస్థస్ తజ్జ్ఞేన సుమహాఞ్ శీతలాశయః । సాధుర్ ఏవానుగన్తవ్యో మయూరేణామ్బుదో యథా
ఎక్కువ స్థాయిలో ఉన్న, గొప్ప మనసున్న, చల్లని హృదయాన్ని కలిగిన సద్గుణి ని మాత్రమే అనుసరించాలి; మయూరం మేఘాన్ని అనుసరించినట్టు.
అహఙ్కారస్య దేహస్య సంసారస్యోద్భవస్య చ । విచారమ్ అమలం కృత్వా సత్యమ్ ఏవాశ్రయేన్ నరః
అహంకారం, శరీరం, ఈ లోకజీవితానికి కారణమైనదానిని నిర్మలంగా పరిశీలించి, మనిషి నిజాన్ని మాత్రమే ఆశ్రయించాలి.
శరీరమ్ అస్థిమాంసం చ త్యక్త్వా రక్తాద్య్ అశోభనమ్ । భూతముక్తావలీతన్తుం చిన్మాత్రమ్ అవలోకయేత్
ఎముకలు, మాంసం, రక్తం వంటి శరీరాన్ని పక్కనబెట్టి, ముత్యాల దండను పొదివినట్లు, కేవలం శుద్ధమైన చైతన్యాన్ని మాత్రమే మనసారా చూడాలి.
సత్యే నిత్యే తతే శుద్ధే సర్వగే సర్వభావనే । శివే సర్వమ్ ఇదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణో యథా
నిత్యమైన, శుద్ధమైన, అంతటా వ్యాపించిన, అన్నిటినీ పోషించే, మంగళకరమైన సత్యంలో ఈ జగత్తంతా మణుల దండలో తంతువులా కలిసిపోతుంది.
యైవ చిద్ భువనాభోగభూషణే వ్యోమ్ని భాస్కరే । ధరావివరకోశస్థే సైవ చిత్ కీటకోదరే
ఈ లోక సుఖాలకు అలంకారంగా ఉన్న ఆ చైతన్యమే, ఆకాశంలో, సూర్యునిలో, భూమి లోపల, పురుగు కడుపులో కూడా అదే చైతన్యం ఉంది.
కుమ్భవ్యోమ్నాం న భేదో ఽస్తి యథేహ పరమార్థతః । చితాం శరీరసంస్థానాం న భేదో ఽస్తి తథానఘ
ఓ పాపరహితుడా, మట్టికుండలోని ఆకాశం, బయట ఉన్న ఆకాశానికి ఎలాంటి తేడా ఉండదని మనం చూస్తాం కదా. అలాగే, చైతన్యానికి, శరీర రూపాలకు కూడా అసలు తేడా ఉండదు.
సర్వేషామ్ ఏవ భూతానాం తిక్తం కటు చ నాన్యథా । ఏకత్వాద్ అనుభూతేర్ హి కుతశ్ చిన్మాత్రభిన్నతా
ప్రతి జీవికి చేదు, కారం ఒకేలా అనిపిస్తాయి. అనుభూతి ఒక్కటే అయినప్పుడు, కేవలం చైతన్యంలో ఎలాంటి భేదం ఎలా కలుగుతుంది?
ఏకస్మిన్న్ ఏవ సతతం స్థితే చిన్మాత్రవస్తుని । జాతో ఽయమ్ అయమ్ ఉన్నష్ట ఇతి కైషాజ్ఞతేహ వః
ఈ ఎప్పటికీ ఉండే చైతన్య స్వరూపంలో, ఎవరు 'ఇతడు పుట్టాడు, వాడు పోయాడు' అని చెప్పగలరు? ఇలాంటి భావనలు అవిద్య వల్లే కలుగుతాయి.
నేహ తన్ నామ వస్త్వ్ అస్తి యద్ అభూత్వా ప్రజాయతే । న చ తన్ నామ వస్త్వ్ అస్తి యద్ భూత్వా ప్రవిలీయతే
ఇక్కడ, ముందుగా లేని వస్తువు పుట్టిందని చెప్పదగినది లేదు. అలాగే, ఉన్నది మాయమైపోయిందని చెప్పదగినది కూడా లేదు.
ఆభాసమాత్రమ్ ఏవేదం న సన్ నాసచ్ చ రాఘవ । ఉత్ప్లుతేనాప్రశాన్తేన చేతసా సద్ ఇవ స్థితమ్
రాఘవా, ఇది కేవలం ఒక భ్రమ మాత్రమే; ఇది నిజమూ కాదు, అసత్యమూ కాదు. మనసు అశాంతిగా ఉండినపుడు మాత్రమే ఇది నిజంగా కనిపిస్తుంది.