సంసారహారమ్ అరతిః కాలవ్యాలవిభూషణమ్ । త్రోటయామ్య్ అహమ్ అక్రూరాం వాగురామ్ ఇవ కేసరీ
కాలసర్పం హారంగా ధరించే ఈ సంసార బాధను, దయలేని వలను, నేను సింహంలా చీల్చి పారేస్తాను.
నీహారం హృదయాటవ్యాం మనస్తిమిరమ్ ఆశు మే । కేనచిజ్ జ్ఞానదీపేన భిన్ద్ధి తత్త్వవిదాం వర
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడా! నా హృదయవనంలో ఉన్న మబ్బును, మనస్సులోని చీకటిని, ఏదైనా జ్ఞానదీపంతో త్వరగా తొలగించు.
విద్యన్త ఏవేహ న తే మహాత్మన్ దురాధయో న క్షయమ్ ఆప్నువన్తి । యే సఙ్గమేనోత్తమమానసానాం నిశాతమాంసీవ నిశాకరేణ
ఓ మహాత్మా, ఉన్నతమైన మనస్సు కలవారిని ఇక్కడ ఎలాంటి కష్టాలు కూడా బాధించవు; ఎలాగైతే పదునైన మాంసాన్ని చంద్రుని కిరణాలు తగ్గించలేవో, అలాగే దురదృష్టాలు కూడా వారిని ఏమీ చేయలేవు.
ఆయుర్ వాయువిఘట్టితాబ్జపటలీలమ్బామ్బువద్ భఙ్గురం భోగా మేఘవితానమధ్యవిలసత్సౌదామినీచఞ్చలాః । లోలో యౌవనలాలనాజలరయశ్ చేత్య్ ఆకలయ్య ద్రుతం ముద్రైవాద్రిదృఢార్పితా నను మయా చిత్తే చిరం శాన్తయే
ప్రాణం గాలిలో ఊగిపడే తామర పువ్వుల గుత్తిలా బలహీనంగా ఉంటుంది; సుఖాలు మేఘాల మధ్య మెరుస్తూ కనిపించే మెరుపులా చంచలంగా ఉంటాయి; యవ్వనం, మమకారం, కోరికల అలలు అన్నీ కూడా నిలకడలేవు — ఇవన్నీ తెలుసుకొని, నా మనసును పర్వతంపై ముద్ర వేసినట్టు దృఢంగా నిలిపాను, శాశ్వతమైన శాంతికోసం.
ఏవమ్ అభ్యుత్థితానర్థసార్థసఙ్కటకోటరమ్ । జగద్ ఆలోక్య నిర్మగ్నం మనో మననకర్దమే
ఇలా ఎన్నో కష్టాలతో నిండిన ఈ లోకాన్ని చూస్తే, నా మనసు ఆందోళనల మట్టిలో మునిగిపోతుంది.
మనో మే భ్రమతీవేదం సమ్భ్రమశ్ చోపజాయతే । గాత్రాణి పరికమ్పన్తే పత్త్రాణీవ జరత్తరోః
నా మనసు అయోమయంలో తిరుగుతుంది, కలవరమూ కలుగుతోంది; నా అవయవాలు పాత వృక్షపు ఆకుల్లా వణికిపోతున్నాయి.
అనాప్తోత్తమసన్తోషచర్యోత్సఙ్గాకులా మతిః । శూన్యాస్పదా బిభేతీహ బాలేవాల్పబలేశ్వరా
పరమ సంతృప్తి సన్నిధానం లేకుండా నా మనస్సు కలవరపడుతోంది. ఇది శూన్యమైన చోట్లను చూసి, బలహీనమైన చిన్న రాజు భయపడినట్టు భయపడుతోంది.
వికల్పేభ్యో లుఠన్త్య్ ఏతాశ్ చాన్తఃకరణవృత్తయః । శ్వభ్రేభ్య ఇవ సారఙ్గ్యస్ తుచ్ఛాలమ్బవిడమ్బితాః
ఈ అంతఃకరణపు భావాలు అనేక సందేహాలలో చిక్కుకుని తిప్పబడుతున్నాయి. అవి ఖాళీ బావుల్లో మోసపోయే జింకల వలె మోసపోతున్నాయి.
అవివేకాస్పదభ్రష్టాః కష్టే రూఢా న సత్పదే । అన్ధకూపమ్ ఇవాపన్నా వరాకాశ్ చక్షురాదయః
వివేకం నుంచి దూరమై, కష్టాల్లోనే స్థిరపడిన నా ఇంద్రియాలు — చూపు మొదలైనవి — మంచిపథంలో కాకుండా, దురదృష్టవశాత్తు అంధకూపంలో పడిపోయినవారి లాగా ఉన్నాయి.
నావస్థితిమ్ ఉపాయాతి న చ యాతి యథేప్సితమ్ । చిన్తా జీవేశ్వరాయత్తా కాన్తేవాప్రియసద్మని
ఆందోళన స్థిరపడదు, మనసుకు నచ్చినట్టు పోదు. అది ప్రాణాధిపతికి ఆధీనంగా ఉంటుంది, ఇల్లు ఇష్టపడని ప్రియురాలు ఉన్నట్టు.
జర్జరీకృత్య వస్తూని త్యజన్తీ బిభ్రతీ తథా । మార్గశీర్షాన్తవల్లీవ ధృతిర్ విధురతాం గతా
వస్తువులను వాడేసి, వదిలేసినా, ఇంకా వాటిని మోస్తూ ఉండటం వల్ల నా ధైర్యం మార్గశీర్ష మాసం చివర్లోని లతలా బలహీనంగా, స్థిరంగా లేకుండా పోయింది.
అపహస్తితసర్వార్థమ్ అనవస్థితిర్ ఆస్థితా । గృహీత్వోత్సృజ్య చాత్మానమ్ అవస్థితిర్ అవస్థితా
ప్రపంచంలోని అన్ని విలువలు వదిలేసాను, స్థిరత్వం లేకుండా అయోమయంగా ఉన్నాను. నన్ను నేనే పట్టుకుని, మళ్లీ వదిలేసినట్టు, నా స్థితి కూడా స్థిరంగా లేదు.
చలితాచలితేనాన్తర్ అవష్టమ్భేన మే మతిః । దరిద్రాచ్ఛిన్నవృక్షస్య మూలేనేవ విడమ్బ్యతే
నా మనస్సు తనలోని ఆధారాన్ని ఒక్కసారి కదిలించిపోతూ, ఒక్కసారి నిలబెట్టిపెడుతూ, పేదరికంతో విరిగిపోయిన చెట్టు వేరుల్లా నన్ను హేళన చేస్తోంది.
చేతశ్ చఞ్చలమ్ ఆభోగి భువనాన్తర్విహారి చ । సమ్భ్రమం న జహాతీదం స్వవిమానమ్ ఇవామరః
నా మనస్సు చంచలంగా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, లోకాల మధ్య సంచరిస్తూ, తన అయోమయాన్ని వదలకుండా, ఆకాశంలో విహరిస్తున్న దేవత తన విమానాన్ని వదలని విధంగా ఉంది.
అతో ఽతుచ్ఛమ్ అనాయాసమ్ అనుపాధి గతభ్రమమ్ । కిం తత్ స్థితిపదం సాధు యత్ర శఙ్కా న విద్యతే
ఏది అల్పమైనది కాదు, సులభంగా లభించేది, ఎలాంటి ఆధారమూ లేని, మాయా లేకుండా, ఎటువంటి సందేహమూ ఉండని స్థిరమైన స్థితి? దయచేసి ఆ స్థితి ఏమిటో చెప్పండి.
సర్వారమ్భసమారమ్భాస్ సుజనా జనకాదయః । వ్యవహారపరా ఏవ కథమ్ ఉత్తమతాం గతాః
జనకుడు మొదలైన సద్జనులు అన్ని విధాల పనుల్లో నిమగ్నమై ఉండేవారు. అలాంటి వారు ఎలా పరమావస్థను పొందగలిగారు?
లగ్నేనాపి కిలాఙ్గేషు బహునా బహుమానద । కథం సంసారపఙ్కేన పుమాన్ ఇహ న లిప్యతే
ఎంతో విషయాలలో బలంగా ఆసక్తి చూపుతూ, మర్యాదగా ప్రవర్తించినా, మనిషి ఈ సంసారపు చిక్కుల్లో ఎలా కలుషితుడు కాకుండా ఉండగలడు?
కాం దృష్టిం సముపాశ్రిత్య భవన్తో వీతకల్మషాః । మహాన్తో విచరన్తీహ జీవన్ముక్తా మహాశయాః
ఎలాంటి దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, ఈ మహాత్ములు, జీవన్ముక్తులు, పాపరహితులు, ఈ లోకంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్నారు?
లోభయన్తో భయాయైవ విషయా భోగభోగినః । భఙ్గురాకారవిభవాః కథమ్ ఆయాన్తి భవ్యతామ్
భోగపదార్థాలు మనలను ఆకర్షించేది భయంతోనే. వాటి స్వభావం స్థిరంగా ఉండదు, సంపద కూడా నిలకడగా ఉండదు. అలాంటివి ఎప్పుడూ శుభాన్ని ఎలా ఇస్తాయో చెప్పండి.
మోహమాతఙ్గమృదితా కలఙ్కకలితాన్తరా । పరం ప్రసాదమ్ ఆయాతి శేముషీసరసీ కథమ్
మనస్సు మాయ అనే ఏనుగు తొక్కిపారేసినప్పుడు, లోపల మచ్చలు పట్టినప్పుడు, బుద్ధి అనే సరస్సు ఎప్పుడూ నిర్మలంగా ఎలా మారగలదు?
సంసార ఏవ నివసఞ్ జనో వ్యవహరన్న్ అపి । న బన్ధం కథమ్ ఆయాతి పద్మపత్త్రే పయో యథా
ఇహలోకంలో జీవిస్తూ, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, ఒకడు బంధించకుండా ఎలా ఉంటాడు? అది తామర ఆకు మీద నీరు అంటకుండా ఉండటంలా కదా!
ఆత్మవత్ తృణవద్ వేదం సకలం జనయఞ్ జగత్ । కథమ్ ఉత్తమతామ్ ఏతి మనోమన్మథమ్ అస్పృశన్
ప్రపంచాన్ని తనంతట తాను సృష్టించినట్టు, లేదా అది గడ్డి లాంటిదని భావించినా, మనస్సు కలవరాన్ని తాకకుండా ఉన్నవాడు, ఉత్తమ స్థితిని ఎలా పొందగలడు?
కం మహాపురుషం పారమ్ ఉపయాతం భవోదధేః । ఆచారేణానుసృత్యాయం జనో యాతి న దుష్కృతమ్
ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లిన గొప్ప మనిషి నడవడిని అనుసరిస్తే, మనకు చెడు పనులు జరగవు కదా? అలాంటి మహాపురుషుడు ఎవరు?
కిం తద్ యద్ ఉచితం శ్రేయః కిం తత్ స్యాద్ ఉచితం ఫలమ్ । వర్తితవ్యం చ సంసారే కథం నామాసమఞ్జసే
ఏది నిజమైన మేలు కలిగించేది? ఏది సరైన ఫలితంగా పరిగణించాలి? ఈ లోకంలో తప్పు లేకుండా ఎలా జీవించాలి?
తత్ త్వం కథయ మే కిఞ్చిద్ యేనాస్య జగతః ప్రభో । వేద్మి పూర్వాపరాం ధాతుశ్ చేష్టితస్యాసమస్థితిమ్
ప్రభూ! ఈ జగత్తులో జరిగిన, జరగబోయే మార్పులను, కార్యాల స్థిరత్వాన్ని నేను తెలుసుకోగలిగేలా, దయచేసి నాకు ఏదైనా చెప్పండి.
హృదయాకాశశశినశ్ చేతసో మలమార్జనమ్ । యథా మే జాయతాం బ్రహ్మంస్ తథా నిర్విఘ్నమ్ ఆచర
బ్రహ్మా! నా హృదయాకాశంలో ఉన్న మలినాలను, మనస్సులోని మచ్చలను పూర్తిగా తొలగించేందుకు నాకు సహాయం చేయండి. అది ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా జరగాలని ఆశిస్తున్నాను.
కిమ్ ఇహ స్యాద్ ఉపాదేయం కిం వా హేయమ్ అథేతరత్ । కథం విశ్రాన్తిమ్ ఆయాతు చేతశ్ చపలమ్ అద్రివత్
ఇక్కడ తీసుకోవడానికి ఏది యోగ్యమో, వదిలేయాల్సింది ఏదో, మరియూ మనస్సు ఈ పర్వతంలా స్థిరంగా ఉండటానికి ఎలా విశ్రాంతి పొందగలదో చెప్పండి.
కేన పావనమన్త్రేణ దుస్సంసృతివిషూచికా । శామ్యతీయమ్ అనాయాసమ్ ఆయాసశతకారిణీ
ఈ ప్రపంచ జీవితం ఎన్నో కష్టాలను తేలికగా తెచ్చిపెడుతుంది. దానిని శాంతింపజేసే పవిత్రమైన మంత్రం ఏది?
కథం శీతలతామ్ అన్తర్ ఆనన్దతరుమఞ్జరీమ్ । పూర్ణచన్ద్ర ఇవాక్షీణాం రాకామ్ ఆసాదయామ్య్ అహమ్
పూర్ణచంద్రుడు రాత్రిని చేరినట్టు, నేను కూడా ఆనందవృక్షపు మల్లెల చల్లదనం లోపల ఎలా పొందగలను?
ప్రాప్యాన్తఃపూర్ణతామ్ అన్తర్ న శోచామి యథా పునః । సన్తో భవన్తస్ తత్త్వజ్ఞాస్ తథైవోపదిశన్తు మామ్
లోపల సంపూర్ణతను పొందిన తర్వాత మళ్లీ నేను దుఃఖించకుండా ఉండేందుకు, సత్యాన్ని తెలిసిన జ్ఞానులు నన్ను ఆ విధంగా బోధించండి.