సఙ్కల్పజాలరూపస్య మనసః కల్పితాకృతేః । అకరోత్ తస్య సఙ్కల్పలక్ష్మీః పదమ్ అథాన్తరే
మనస్సు ఊహలతో నిండిన మాయాజాలంలా ఉండగా, ఆ ఊహలకు వాసస్థలంగా మరొక లోకాన్ని అతడు సృష్టించాడు.
తతస్ సఙ్కల్పయామ్ ఆస పూర్వం తేజో మహాప్రభమ్ । లసదగ్నిలతాచక్రవక్రీకృతదిగన్తరమ్
ఆ తరువాత అతడు ముందు గొప్ప కాంతితో మెరిసే ఒక వెలుగును ఊహించాడు. అది అగ్నివలయంలా దిశలన్నీ బంగారు రంగులోకి మార్చింది.
ఋక్షప్రతిమనిష్ఠ్యూతకర్కశాగ్నికణోత్కరమ్ । ముఞ్జపిఞ్జరపర్యన్తహేమకాననితామ్బరమ్
ఆకాశంలో నక్షత్రాల్లా అగ్నికణాలు మెరిసాయి. ఆ ఆకాశపు అంచులు పసుపు గడ్డి రంగులో ఉండి, బంగారు అడవులతో అలంకరించబడ్డాయి.
జ్వాలాహేమలతాజాలజటాలనిజమణ్డలమ్ । కచత్ప్రసరదుద్దామకరకుణ్డలమణ్డితమ్
ఆ అగ్ని సమూహం బంగారు జ్వాలలతో కూడి, అల్లుకున్న మాలలాగా మెరిసిపోతూ, దాని చుట్టూ విరివిగా ప్రకాశించే బంగారు కుండలాలతో అలంకరించబడింది.
తచ్ఛరీరి మనస్ తస్మింస్ తతస్ తేజసి భాస్వరే । ఆత్మాకారసమాకారం భాస్కరం సమకల్పయత్
ఆ ప్రకాశవంతమైన వెలుగులో, మనస్సు ఆ రూపాన్ని స్వీకరించి, తన స్వరూపంలోనే సూర్యుడిని ఊహించుకుంది.
స తతస్ తేజసస్ తస్మాద్ అభ్యుదేతి దివాకరః । జ్వాలామణ్డలమధ్యస్థో జ్వలత్కనకకుణ్డలః
ఆ తేజస్సు నుండి సూర్యుడు ఉద్భవించి, జ్వాలల మధ్యలో నిలిచి, మెరిసే బంగారు కుండలాలు ధరించి ప్రకాశిస్తున్నాడు.
జ్వాలాజటాభారధరో వాన్తవిస్ఫారపావకః । జ్వాలావిలాసావయవః పూరితాకాశమణ్డలః
అతడు జ్వాలల జటలను మోసుకుంటూ, ఊపిరి తీసుకుంటే అగ్ని విస్తరిస్తూ, అతని అవయవాలు జ్వాలలతో ఆడుకుంటూ, ఆకాశమంతా నింపుతున్నాడు.
అథ బ్రహ్మా మహాబుద్ధిర్ అన్యాంస్ తాంస్ తేజసః కణాన్ । అకస్మాత్ ప్రతిభాతేన విమానత్వేన చారుణా
అప్పుడు మహా బుద్ధిశాలి బ్రహ్మ, ఒక్కసారిగా తన లోపలి ప్రకాశంతో, ఆ ఇతర కాంతి కణాలను అందంగా మెరిసే విమానాలుగా మార్చాడు.
క్షణాత్ సఙ్కల్పయామ్ ఆస దదర్శ చ తథైవ తాన్ । సఙ్కల్పాన్ అన్తరం జాతాన్ విద్వాఞ్ శబ్దగణాన్ ఇవ
ఒక క్షణంలోనే ఆయన వాటిని ఊహించి, తన మనస్సులో ఎలాగో అలా ప్రత్యక్షంగా చూశాడు. పండితుడు శబ్దాల సమూహాలను గ్రహించినట్లు, ఈ ఊహలు ఎలా కలిగాయో అర్థం చేసుకున్నాడు.
స్థితిర్ ఏషా మహాబాహో ప్రతిసర్గం స్వయమ్భువః । ప్రత్యహం చ ప్రతిజగత్ సఙ్కల్పితసురాసురా
ఓ మహాబాహో, స్వయంభువు ప్రతిసారి సృష్టిని ఇలానే కొనసాగిస్తాడు. ప్రతి రోజూ, ప్రతి లోకంలో దేవతలు, దానవులు అన్నీ ఆయన సంకల్పంతోనే ఉత్పత్తి అవుతాయి.
కాలం కాలవిభక్తీశ్ చ నక్షత్రాణి గ్రహాంస్ తథా । సరితస్ సాగరాన్ ద్వీపాన్ దిశశ్ శైలాంస్ తథావనిమ్
ఆయన కాలాన్ని, కాల విభాగాలను, నక్షత్రాలను, గ్రహాలను, నదులను, సముద్రాలను, ద్వీపాలను, దిశలను, పర్వతాలను, భూమిని కూడా తన ఊహతో సృష్టించాడు.
దేవాన్ దైత్యాన్ నరాన్ నాగాన్ గన్ధర్వాన్ యక్షరాక్షసాన్ । అకల్పయద్ అయం బ్రహ్మా తరఙ్గాన్ ఇవ సాగరః
ఈ బ్రహ్మ దేవతలు, దానవులు, మనుషులు, పాములు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులను సముద్రం తరంగాలను సృష్టించినట్లు ఊహించాడు.
తేషాం దేశాన్ గిరీంశ్ చైవ విమానాన్య్ ఉత్తమాని చ । కర్మాణి ప్రవిభక్తాని పద్మజస్ సమకల్పయత్
వాళ్లకు తగిన ప్రాంతాలు, పర్వతాలు, అద్భుతమైన విమానాలు, వివిధ రకాల పనులను కూడా పద్మజుడు ఏర్పరిచాడు.
తే ఽపి సఙ్కల్పసమ్ప్రాప్తసిద్ధయస్ సర్వశక్తయః । యథాసఙ్కల్పితం వస్తు క్షణాద్ దదృశుర్ అగ్రతః
వారు కూడా సంకల్పశక్తితో అన్ని శక్తులను పొందారు. వారు ఏది ఊహించారో అది వెంటనే వారి ముందే కనిపించింది.
సఙ్కల్పయన్త్య్ అథాన్యాంస్ తే నానాభూతగణాన్ బహూన్ । తే ఽప్య్ అన్యాంస్ తత్ర తే ఽప్య్ అన్యాంస్ తే ఽప్య్ అన్యాన్ వివిధాన్ అపి
ఆ తరువాత వారు మరెన్నో జీవజాతులను ఊహించారు. ఆ జీవులు మళ్ళీ మరికొన్ని, అవి ఇంకొన్ని, ఇలా అనేక రకాల జీవులను ఊహించుకుంటూ పోయారు.
సంస్మృత్య వేదాంస్ తదను యజ్ఞక్రమగుణాన్వితాన్ । జగద్గృహవధూం బ్రహ్మా మర్యాదాం సమకల్పయత్
వేదాలను, యజ్ఞక్రమంలో ఉన్న విశేషాలను గుర్తు చేసుకుని, బ్రహ్మ ఈ జగత్తును ఒక ఇంటి యజమానురాలికి విధించినట్టు నియమాలు పెట్టాడు.
బ్రాహ్మం రూపమ్ ఉపాదాయ మనో మాయి మహద్వపుః । తనోతీత్థమ్ ఇమాం సృష్టిం భూతసన్తతిసఙ్కులామ్
దైవ స్వరూపాన్ని, మనస్సు కల్పించిన విస్తారమైన శరీరాన్ని ధరించి, బ్రహ్మ ఈ సృష్టిని అనేక జీవులతో నింపుతూ ప్రాప్తి చేశాడు.
సముద్రాచలవృక్షాఢ్యాం కృతలోకాన్తరక్రమామ్ । మేరుభూపీఠదిక్కుఞ్జజటాలోదరమణ్డలామ్
సముద్రాలు, పర్వతాలు, చెట్లు అలంకరించిన లోకాలను, లోకాల మధ్య విస్తరించిన ప్రాంతాలను, మెరు పర్వత శిఖరాలు, భూమి, దిక్కులు, అడవులు, గడ్డకట్టిన ప్రాంతాలతో కూడిన ప్రాంతాలను బ్రహ్మ సృష్టించాడు.
సుఖదుఃఖజరాజన్మమరణవ్యాధివేధితామ్ । రాగద్వేషభయావిద్ధాం గుణత్రయమయాత్మికామ్
ఈ సృష్టి సుఖం, దుఃఖం, వృద్ధాప్యం, జననం, మరణం, వ్యాధి వంటి వాటి చేత బాధపడుతుంది; రాగం, ద్వేషం, భయం వల్ల తాకబడుతుంది; మూడు గుణాల స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
మనోభిస్ తైర్ విరిఞ్చోత్థైర్ యద్ యథా కల్పితం పురా । తత్ తథైవాఖిలం దృష్టం దృశ్యతే ఽద్యాపి మాయయా
బ్రహ్మ నుండి పుట్టిన ఆ మనస్సులు గతంలో ఏది ఎలా ఊహించాయో, అదే విధంగా అంతా కనిపించింది. ఇంకా ఇప్పటికీ అది మాయ వల్ల మనకు కనిపిస్తూనే ఉంది.
ఇత్థం సర్వేషు సర్గేషు కేషుచిత్ త్వ్ అథ వాప్య్ అజః । సఙ్కల్పయతి సంసారం పరిపశ్యతి చ స్థిరమ్
ఇలా అన్ని సృష్టుల్లో, కొన్ని సందర్భాల్లో లేదా అన్నింటిలోనూ, ఆ జన్మలేని పరమాత్మ ఈ Samsāramను ఊహించి, అది స్థిరంగా ఉందని చూస్తున్నాడు.
మోహ ఏవమ్ అయం మిథ్యా జాగతస్ స్థిరతాం గతః । సఙ్కల్పనేన మనసా కల్పితో ఽవిరతం స్వయమ్
ఈ మోహం నిజంగా లేనిదే అయినా, మానవులు మేల్కొన్న జీవితంలో అది నిజంగా ఉందని అనిపిస్తుంది. మనస్సు ఊహతో ఇది ఎప్పటికీ సృష్టించబడుతూనే ఉంది.
సఙ్కల్పవశతస్ సర్వాః ప్రసరన్తి జగత్క్రియాః । సఙ్కల్పవశతో దేవీ నియతిర్ నియతా స్థితా
ఈ లోకంలోని అన్ని కార్యాలు ఊహ శక్తికి లోబడి జరుగుతాయి. అదే ఊహ శక్తితో దేవి అయిన విధి కూడా స్థిరంగా నిలిచిపోతుంది.
రోపితాయాం ప్రజానాథైస్ సృష్టౌ స కమలోద్భవః । బ్రహ్మా సఞ్చిన్తయత్య్ ఏష పద్మాసనగతః ప్రభుః
ప్రజల యజమానుడు సృష్టిని నాటిన తరువాత, ఆ కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మ, పద్మాసనంపై కూర్చొని ఇలా ఆలోచించసాగాడు.
మనస్స్పన్దనమాత్రేణ చిత్రం చిత్రేయమ్ ఉత్థితా । సృష్టిర్ ఆభోగినీ స్ఫారవ్యవహారవికారిణీ
మనస్సు కదలికతోనే ఎన్నో అద్భుతాలు పుట్టుకొస్తాయి. ఈ సృష్టి అనుభూతులతో నిండినది, ఎన్నో మార్పులతో, విభిన్నమైన క్రియలతో ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటుంది.
ఇన్ద్రోపేన్ద్రనరేన్ద్రాఢ్యా శైలసాగరసఙ్కులా । పాతాలరోదోదిగ్వర్గమార్గసఙ్కటకోటరా
ఈ సృష్టిలో ఇంద్రులు, ఉపేంద్రులు, మహారాజులు ఉన్నారు; పర్వతాలు, సముద్రాలు నిండిపోయాయి; పాతాళం, స్వర్గం, దిక్కులు అన్నీ సంకుచిత మార్గాలతో నిండిపోయాయి.
సఙ్కల్పజాలమ్ అఖిలం మయేదమ్ అహితం తతమ్ । అధునా విరమామ్య్ అస్మాత్ సఙ్కల్పోల్లాసనక్రమాత్
ఈ మొత్తం సంకల్పాల జాలాన్ని నేనే విస్తరించాను. ఇక ఇప్పుడు ఈ సంకల్పాల ఆడపడుచు ప్రక్రియను నేను ఆపేస్తాను.
ఇతి నిశ్చిత్య విరతస్ కల్పనానర్థసఙ్కటాత్ । అనాదిమత్ పరం బ్రహ్మ స్మరత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మనా
ఇలా నిర్ణయించుకుని, ఊహాజనిత బాధల నుంచి విడిపోతాడు. ఆ అనంతమైన, ఆదిలేని పరబ్రహ్మను తనంతట తానే గుర్తుచేసుకుంటాడు.
తమ్ ఆసాద్య తదాభాసే పదే గలితమానసః । సుఖం తిష్ఠతి శాన్తాత్మా తల్పే ఽధ్వశ్రమవాన్ ఇవ
ఆ స్థితిని చేరినవాడు, ఆ ప్రకాశంలో మనస్సు లీనమై, హృదయం ప్రశాంతంగా, ఆనందంగా ఉంటాడు. ప్రయాణంలో అలసిపోయినవాడు మంచంపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు సుఖంగా నిలిచిపోతాడు.
నిర్మమో నిరహఙ్కారః పరాం శాన్తిమ్ ఉపాగతః । అవిక్షుబ్ధ ఇవామ్భోధిర్ ఆత్మనాత్మని తిష్ఠతి
అతనికి ఏదీ తనదనిపించదు, అహంకారం ఉండదు. పరమశాంతిని పొందినవాడు, సముద్రం అలలేకుండా ప్రశాంతంగా ఉన్నట్టు, తనలో తానే స్థిరంగా ఉంటాడు.