అస్థిఖణ్డార్గలా మూర్ధపిధానాస్ స్నాయుశృఙ్ఖలాః । జగద్దేహా జగజ్జీవరత్నమాంససముద్గకాః
ఈ లోకంలోని శరీరాలు ఎముకలతో తలుపులు వేసినట్టుగా, తల మూతపెట్టినట్టుగా, నరములతో బంధించబడి ఉంటాయి. జీవులలో ఉన్న విలువైన రత్నాలు మాంసపు పొరల్లో దాగి ఉంటాయి.
వనబాలమృగీముగ్ధాః పరసఞ్చారితాస్ స్థితౌ । బాలబుద్ధివినోదాయ యోషితశ్ చర్మపుత్రికాః
అడవిలోని చిన్న జంతువుల్లా, ఇతరుల చేతిలో నడిపించబడుతూ, స్త్రీలు చర్మపు బొమ్మల్లా ఉండి, చిన్న పిల్లల మనస్సుకు వినోదంగా ఉంటారు.
ఏవంవిధోదారమనా మనాగ్ అపి మహామతిః । న జ్ఞశ్ చలతి భోగౌఘైర్ ముఖవాతైర్ ఇవాచలః
ఇంత విస్తృతమైన, ఉదారమైన మనస్సు ఉన్నవాడు, ఎంతటి ఆనందాల ప్రవాహం వచ్చినా, కొంచెం కూడా కదలడు; నోటిలోంచి వచ్చే గాలికి పర్వతం కదలని విధంగా.
తస్మిన్ కిల పదే రామ జ్ఞస్ తిష్ఠతి మహోన్నతౌ । యస్మాచ్ చన్ద్రార్కదేశో ఽపి నః పాతాలమ్ ఇవ స్థితః
ఓ రామా, ఆ మహోన్నతమైన స్థితిలో జ్ఞాని నిలకడగా ఉంటాడు. అతనికి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న లోకాలు కూడా మనకు పాతాళం లాగానే తక్కువగా కనిపిస్తాయి.
ఇమాంల్ లోకాన్ అనాలోకాఞ్ జాతాలోకాస్ సువేదినః । సరీసృపాన్ వయమ్ ఇవ పశ్యన్త్య్ ఊఢాన్ భవార్ణవే
ఈ లోకాలను, కనిపించని లోకాలను బాగా తెలిసినవారు, భవసాగరంలో తేలుతూ ఉన్న జీవులను మనం పాములు, పురుగులు చూసినట్టు చూస్తారు.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । నాగరం నాగరీకాన్తం కుగ్రామలటభా ఇవ
ఈ జగత్తులోని ఏ స్థితీ కూడా తత్వజ్ఞుడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. అది నగరవాసికి లేదా అతని ప్రియమైనవారికి చెడు గ్రామంలోని మలినత లాగా అసహ్యంగా ఉంటుంది.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । అప్య్ అభ్యాశగతాస్ స్ఫారహృదయం ఖమ్ ఇవామ్బుదాః
ఈ జగత్తులోని ఏ స్థితీ కూడా తత్వజ్ఞుడిని ఆకట్టుకోదు. అవి దగ్గరలో ఉన్నా కూడా, మేఘాలు ఆకాశాన్ని కదిలించలేకపోయినట్టు అతని హృదయాన్ని తాకలేవు.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । మర్కట్య ఇవ నృత్యన్త్యో గౌరీలాస్యార్థినం హరమ్
ఈ లోకంలోని ఏ వస్తువులు లేదా సంఘటనలు కూడా సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అది గౌరీ నాట్యం కోరుకునే శివుడికి కోతుల ఆడపిల్లల నాట్యం ఇష్టపడనట్టే.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । ప్రాక్తనప్రతిబిమ్బశ్రీ రత్నం కుమ్భగతం యథా
ఈ లోకంలోని ఏ వస్తువులు కూడా సత్యాన్ని గ్రహించినవారికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అది అసలు రత్నాన్ని చూసినవారికి మడకలో కనిపించే ప్రతిబింబ రత్నం ఆకర్షణ కలిగించనట్టే.
చక్రార్పితోపమమ్ అసన్మయమ్ అమ్బుభఙ్గత్వఙ్గత్తరఙ్గకృతబిమ్బమ్ ఇవావలోక్య । లోకం తదీహితసుఖేషు రతిం న యాతి తజ్జ్ఞః కుశేవలలవేష్వ్ ఇవ రాజహంసః
ఈ లోకాన్ని నీటిమీద అలికడుపు ఏర్పడిన ప్రతిబింబంలా అసత్యమైనదిగా చూసినవాడు, లోకసుఖాలలో ఆనందాన్ని పొందడు. అది రాజహంసకు పుల్లెలో ఆనందం లేని విధంగా ఉంటుంది.
అత్రైవ వస్తున్య్ ఉచితే శృణు రాఘవ పూర్వజాః । కచేన గాథా యా గీతా బార్హస్పత్యేన పావనీః
ఈ విషయంపై, రాఘవా, బ్రహస్పతి కుమారుడు పురాతన కాలంలో పాడిన పవిత్రమైన గాథలను ఇప్పుడు విను.
కస్మింశ్చిన్ మేరుగహనే తిష్ఠన్ సురగురోస్ సుతః । కదాచిద్ అభ్యాసవశాద్ విశ్రాన్తిం ప్రాపద్ ఆత్మని
ఒకసారి, మేరు పర్వతంలోని ఒక గుహలో దేవతల గురువు కుమారుడు ఉండగా, సాధన శక్తితో తనలోనే విశ్రాంతిని పొందాడు.
సమ్యగ్జ్ఞానామృతాపూర్ణా మతిర్ నారమతాస్య సా । పఞ్చభూతమయే మ్లానే దృశ్యే ఽస్మిన్ పేలవాత్మని
నిజమైన జ్ఞానామృతంతో నిండిన అతని మనసు, ఐదు భూతాల కలయికతో ఉన్న ఈ బలహీనమైన శరీరంలోను, దాని ద్వారా కనిపించే మాయా లోకంలోను ఆనందాన్ని అనుభవించలేదు.
తేన నిర్విణ్ణ ఇవ స ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే పరమ్ । అపశ్యన్ సమువాచేదమ్ ఏకో గద్గదయా గిరా
అతడు ఆత్మతత్వం తప్ప ఇంకేమీ ఆకాంక్షించని వాడిలా, ఇతరమైనదేదీ చూడలేక, ఒంటరిగా కంపించు స్వరంతో ఇలా చెప్పాడు.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కిం గృహ్ణామి త్యజామి కిమ్ । ఆత్మనా పూరితం విశ్వం మహాకల్పామ్బునా యథా
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏమి స్వీకరించాలి, ఏమి వదలాలి? ఈ విశ్వం ఆత్మతో నిండిపోయినది, మహాప్రళయపు నీటిలా.
దుఃఖమ్ ఆత్మా సుఖం చైవ ఖమ్ ఆశాస్ త్వమ్ అహం తథా । సర్వమ్ ఆత్మమయం జాతం కష్టం నష్టో ఽహమ్ ఆత్మనా
బాధ కూడా నేనే, ఆనందం కూడా నేనే, ఆకాశం కూడా నేనే, నేను కూడా అదే. ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా ఆత్మరూపమే. ఆ ఆత్మ వల్ల నేనే కనపడకుండా పోయాను, కష్టమంతా పోయింది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం దేహేష్వ్ అధ ఊర్ధ్వం చ దిక్షు చ । ఇత ఆత్మా తథేహాత్మా నాస్త్య్ అనాత్మమయం క్వచిత్
ఈ శరీరాల్లో లోపల, బయట, క్రింద, పై, అన్ని దిక్కులలో ఆత్మే ఉంది. ఇక్కడా ఆత్మే, అక్కడా ఆత్మే, ఆత్మ కానిదేమీ ఎక్కడా లేదు.
సర్వత్రైవ స్థితో హ్య్ ఆత్మా సర్వమ్ ఆత్మని సంస్థితమ్ । సర్వమ్ ఏవేదమ్ ఆత్మైవమ్ ఆత్మన్య్ ఏవ నమామ్య్ అహమ్
ఆత్మ అన్నిచోట్లా ఉంది. అన్నీ ఆత్మలోనే నిలిచివున్నాయి. ఈ సమస్తమూ ఆత్మే. అందుకే, నా లోని ఆత్మకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
న తద్ అస్తి న యత్రాహం న తద్ అస్తి న యన్ మయి । కిమ్ అన్యద్ అభివాఞ్ఛామి కేవలం ప్రశమామ్య్ అహమ్
నేను లేని చోటేమీ లేదు. నాలో లేని దేదీ లేదు. ఇంకేం కావాలి? నేను నిశ్చలంగా ఉంటాను.
ఆత్మనాత్మని యేనాహం నమామ్య్ ఆపూరితాత్మనా । ఉపశామ్యామి తేనాన్తః క్వాన్యత్రాభిపతామ్య్ అహమ్
నేను నా ఆత్మతో, నా లోపల నిండిన ఆత్మతో నన్ను నేను నమస్కరిస్తాను. ఆ ధ్యానంతో నా మనసు ప్రశాంతమవుతుంది. ఇంకెక్కడికి వెళ్ళాలి నాకు?
అహమ్ అగ్నిర్ అహం వాయుర్ అహం భూర్ అహమ్ అమ్బరమ్ । యన్ నాహం నాస్తి తత్ కిఞ్చిత్ సర్వమ్ ఏవాహమ్ ఆతతమ్
నేనే అగ్ని, నేనే గాలి, నేనే భూమి, నేనే ఆకాశం. నేను లేనిది ఏదీ లేదు. ఈ జగత్తంతా నేనే వ్యాపించి ఉన్నాను.
ఆపూరితాపారనభోమహాభైరవరూపవాన్ । సర్వసంవిన్మయః పూర్ణస్ తిష్ఠామ్య్ ఏకార్ణవోపమః
నీరు, భూమి, ఆకాశం, విస్తారమైన ఆకాశపు భయంకరమైన రూపంతో, నేను సర్వజ్ఞానంతో నిండినవాడిగా, ఒకే సముద్రంలా నిలిచున్నాను.
ఇత్య్ ఏవం భావయన్ భావం కనకాచలకుఞ్జకే । ఉచ్చారయన్న్ అథోఙ్కారం ఘణ్టాస్వనమ్ ఇవ క్రమాత్
ఈ విధంగా ఆ స్థితిని బంగారు కొండ గుహలో ధ్యానిస్తూ, ఆ తరువాత ఓంకారాన్ని గంట ధ్వని వలె మెల్లగా ఉచ్చరించాడు.
ఓఙ్కారస్య కలామ్ అర్ధాం పాశ్చాత్యాం వాలకోమలామ్ । నాన్తరస్థేన బాహ్యే న భావయన్ పరమే హృది
ఓంకార syllable యొక్క పశ్చిమ భాగంలో ఉన్న ఆ మృదువైన, సున్నితమైన అర్థాన్ని, లోపల గానీ బయట గానీ, పరమ హృదయంలో మనసులో ఉంచుకోకూడదు.
వ్యపగతకలనాకలఙ్కశుద్ధో హృదయనిరన్తరలీనవాతవృత్తిః । గతఘనశరదమ్బరోపమానః కచ ఉపలాచలమూర్తిమాన్ అతిష్ఠత్
సూక్ష్మత యొక్క మలినతలు పూర్తిగా తొలగిపోయిన మనస్సుతో, శ్వాసను ఎప్పుడూ హృదయంలో కలిపి, మేఘాలు లేని శరదృతువు ఆకాశంలా నిర్మలంగా, కచుడు ఒక పర్వతంలా స్థిరంగా ఉండిపోయాడు.
అన్నపానాఙ్గనాసఙ్గాద్ ఋతే నాస్తీహ కిఞ్చన । శుభం వస్త్వ్ అవిసంవాది మహాన్ కిమ్ అభివాఞ్ఛతు
ఇక్కడ అన్నం, పానం, స్త్రీల సాంగత్యం తప్ప మరొకటి లేదు; మరి నిజంగా శుభమైన, ఎప్పటికీ మోసం చేయని గొప్పదాన్ని మనిషి ఏమి కోరాలి?
తిర్యఞ్చః పశవో మూఢా యేన తుష్యన్త్య్ అసాధవః । భోగాదినా కథం తేన రతిమ్ ఆయాన్తి సాధవః
జంతువులు, మూర్ఖులు, దుష్టులు ఆనందించే ఆ భోగాదులు ద్వారా సజ్జనులు ఎలా ఆనందించగలరు?
భోగైః కృపణసర్వస్వైర్ ఆదిమధ్యాన్తపేలవైః । విశ్వాసం యాన్తి యే లోకే తైర్ అలం నరగర్దభైః
ఈ లోకంలో ఆరంభం, మధ్యం, అంతం అన్నీ నశ్వరమైన, తక్కువ స్థాయిలో ఉండే, దురదృష్టకరమైన అనుభవాల మీద నమ్మకం పెట్టుకునే వారు, నరకంలో గాడిదలతో కలిసి ఉండటానికి మాత్రమే యోగ్యులు.
ఇతః కేశా ఇతో రక్తమ్ ఇతీయం ప్రమదాతనుః । ఏతయా తోషమ్ ఆయాన్తి సారమేయా న మానవాః
ఇక్కడ జుట్టు ఉంది, అక్కడ రక్తం ఉంది — ఇదే ఒక స్త్రీ శరీరం. దీనిలో ఆనందం పొందేది కుక్కలు మాత్రమే, మనుషులు కాదు.
మృన్ మహీ దారు తరవో దేహో మాంసం దృషద్ గిరిః । అధో భూర్ అమ్బరం పృష్ఠే కిమ్ అపూర్వం సుఖాయ యత్
మట్టి అంటే భూమి, చెక్క అంటే వృక్షం, శరీరం అంటే మాంసం, రాయి అంటే కొండ. కింద నేల, పై ఆకాశం — ఇందులో కొత్తగా సంతోషం ఇచ్చేది ఏముంది?