కల్పమాత్రేణ కాలేన సహసా పేలవోదరే । అస్మిన్న్ అపి చ యో నాశస్ స వీరుధి మహాశనిః
ఒకే కాలంలో, కాలం పొట్టలో ఎంత బలహీనంగా ఉన్నా, ఇక్కడ జరిగే నాశనం మొక్కకు పెద్ద మిడుత పడినట్లుగా ఉంటుంది.
ఆత్మనో ఽంశస్య సర్వాదేర్ యత్ తృణాద్ అపి నోత్తమమ్ । తస్మిఞ్ జగత్త్రయే ప్రాప్తం కిం తద్ ఆత్మవతో భవేత్
ఆత్మ యొక్క చిన్న భాగం కూడా, గడ్డి తంతు కన్నా తక్కువదిగా ఏదీ ఉండదు. ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడికి, మూడు లోకాలు అందుబాటులో ఉన్నా, ఇంకేం పొందాలి?
ఇతశ్ శైలశతైర్ వ్యాప్తస్ తథేతో జలరాశిభిః । కియాన్ అస్యా భువో దేహో యేనోదారం ప్రపూరయేత్
ఈ భూమి ఎక్కడెక్కడో కొండలతో, ఇంకెక్కడెక్కడో సముద్రాలతో నిండిపోయినా, ఈ భూమి శరీరం ఎంత పెద్దదై ఉంటే ఆ విస్తారాన్ని నింపగలదు?
న తద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ సపాతాలహరాలయే । యన్ నామాత్మవతో జ్ఞస్య కిఞ్చిత్ కార్యకరం భవేత్
ఈ లోకంలో, పాతాళాలు, పర్వతాలతో కూడిన ప్రపంచంలో, ఆత్మను తెలుసుకున్నవాడికి ఉపయోగపడే ఏదీ లేదు.
ఏకతామ్ అనుయాతస్య వ్యోమవద్ వితతస్య చ । స్వస్థస్యాత్మవతో జ్ఞస్య స్థితస్యాత్మన్య్ అచేతసి
అన్నింటితో ఏకత్వాన్ని పొందినవాడు, ఆకాశంలా వ్యాపించినవాడు, తన మనస్సులో ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండేవాడు—
శరీరజాలనీహారధూసరా శూన్యకోటరా । శాన్తసఞ్చారసుభగా త్రిలోకీ విపులాటవీ
ఈ మూడు లోకాలు విశాలమైన అడవి లాంటివి, కాని శూన్యమైన గుహలాగా ఖాళీగా ఉన్నాయి. శరీరమనే మాయా పొగతో మసకబారిపోయి, ప్రశాంతంగా కదిలే అందాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
స్ఫారబ్రహ్మామలామ్భోధిఫేనాస్ సర్వే కులాచలాః । చిదాదిత్యమహాతేజోమృగతృష్ణా జగచ్ఛ్రియః
అన్ని మహా పర్వతాలు అనంతమైన బ్రహ్మం అనే నిర్మల సముద్రంపై ఏర్పడిన నురుగు లాంటివి. ఈ జగత్తు యొక్క వైభవాలు, చైతన్య సూర్యుడి కిరణాల్లో కనపడే మాయా మృగతృష్ణలాంటివి.
ఆత్మతత్త్వమహామ్భోధివీచయస్ సర్గరాజయః । అనుత్తమపదామ్భోదవృష్టయశ్ శాస్త్రదృష్టయః
ఆత్మ తత్వమనే మహాసముద్రపు అలలు సృష్టి రాజులు. పరమ పదమనే మేఘం నుంచి వచ్చే వానలు, శాస్త్రాలలో కనిపించే దృశ్యాలుగా ఉంటాయి.
చన్ద్రార్కతపనాలోకా ఘటకాష్ఠాదిసన్నిభాః । ప్రకాశనీయాశ్ చిద్దీపత్విషో భూతగణాస్ తథా
చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని వెలుగులు గడలు, దండలు లాంటివి. చైతన్య దీపపు కాంతులు, భూతగణాలన్నీ కూడా ప్రకాశింపబడాల్సినవే.
చిరమ్ అన్తర్హితాత్మానస్ సంసారవనచారిణః । కామభోగోలపగ్రాసా మృగా నరసురాసురాః
ఎన్నో కాలంగా లోకంలో తిరుగుతూ, తమను తాము మరచిపోయిన మనుషులు, దేవతలు, రాక్షసులు — వీరంతా కోరికల ఆనందాలకు ఆహారమై, అడవి జంతువుల్లా సంచరిస్తున్నారు.
అస్థిఖణ్డార్గలా మూర్ధపిధానాస్ స్నాయుశృఙ్ఖలాః । జగద్దేహా జగజ్జీవరత్నమాంససముద్గకాః
ఈ లోకంలోని శరీరాలు ఎముకలతో తలుపులు వేసినట్టుగా, తల మూతపెట్టినట్టుగా, నరములతో బంధించబడి ఉంటాయి. జీవులలో ఉన్న విలువైన రత్నాలు మాంసపు పొరల్లో దాగి ఉంటాయి.
వనబాలమృగీముగ్ధాః పరసఞ్చారితాస్ స్థితౌ । బాలబుద్ధివినోదాయ యోషితశ్ చర్మపుత్రికాః
అడవిలోని చిన్న జంతువుల్లా, ఇతరుల చేతిలో నడిపించబడుతూ, స్త్రీలు చర్మపు బొమ్మల్లా ఉండి, చిన్న పిల్లల మనస్సుకు వినోదంగా ఉంటారు.
ఏవంవిధోదారమనా మనాగ్ అపి మహామతిః । న జ్ఞశ్ చలతి భోగౌఘైర్ ముఖవాతైర్ ఇవాచలః
ఇంత విస్తృతమైన, ఉదారమైన మనస్సు ఉన్నవాడు, ఎంతటి ఆనందాల ప్రవాహం వచ్చినా, కొంచెం కూడా కదలడు; నోటిలోంచి వచ్చే గాలికి పర్వతం కదలని విధంగా.
తస్మిన్ కిల పదే రామ జ్ఞస్ తిష్ఠతి మహోన్నతౌ । యస్మాచ్ చన్ద్రార్కదేశో ఽపి నః పాతాలమ్ ఇవ స్థితః
ఓ రామా, ఆ మహోన్నతమైన స్థితిలో జ్ఞాని నిలకడగా ఉంటాడు. అతనికి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్న లోకాలు కూడా మనకు పాతాళం లాగానే తక్కువగా కనిపిస్తాయి.
ఇమాంల్ లోకాన్ అనాలోకాఞ్ జాతాలోకాస్ సువేదినః । సరీసృపాన్ వయమ్ ఇవ పశ్యన్త్య్ ఊఢాన్ భవార్ణవే
ఈ లోకాలను, కనిపించని లోకాలను బాగా తెలిసినవారు, భవసాగరంలో తేలుతూ ఉన్న జీవులను మనం పాములు, పురుగులు చూసినట్టు చూస్తారు.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । నాగరం నాగరీకాన్తం కుగ్రామలటభా ఇవ
ఈ జగత్తులోని ఏ స్థితీ కూడా తత్వజ్ఞుడికి ఆనందాన్ని ఇవ్వదు. అది నగరవాసికి లేదా అతని ప్రియమైనవారికి చెడు గ్రామంలోని మలినత లాగా అసహ్యంగా ఉంటుంది.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । అప్య్ అభ్యాశగతాస్ స్ఫారహృదయం ఖమ్ ఇవామ్బుదాః
ఈ జగత్తులోని ఏ స్థితీ కూడా తత్వజ్ఞుడిని ఆకట్టుకోదు. అవి దగ్గరలో ఉన్నా కూడా, మేఘాలు ఆకాశాన్ని కదిలించలేకపోయినట్టు అతని హృదయాన్ని తాకలేవు.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । మర్కట్య ఇవ నృత్యన్త్యో గౌరీలాస్యార్థినం హరమ్
ఈ లోకంలోని ఏ వస్తువులు లేదా సంఘటనలు కూడా సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అది గౌరీ నాట్యం కోరుకునే శివుడికి కోతుల ఆడపిల్లల నాట్యం ఇష్టపడనట్టే.
న కేచన జగద్భావాస్ తత్త్వజ్ఞం రఞ్జయన్త్య్ అమీ । ప్రాక్తనప్రతిబిమ్బశ్రీ రత్నం కుమ్భగతం యథా
ఈ లోకంలోని ఏ వస్తువులు కూడా సత్యాన్ని గ్రహించినవారికి ఆనందాన్ని ఇవ్వవు. అది అసలు రత్నాన్ని చూసినవారికి మడకలో కనిపించే ప్రతిబింబ రత్నం ఆకర్షణ కలిగించనట్టే.
చక్రార్పితోపమమ్ అసన్మయమ్ అమ్బుభఙ్గత్వఙ్గత్తరఙ్గకృతబిమ్బమ్ ఇవావలోక్య । లోకం తదీహితసుఖేషు రతిం న యాతి తజ్జ్ఞః కుశేవలలవేష్వ్ ఇవ రాజహంసః
ఈ లోకాన్ని నీటిమీద అలికడుపు ఏర్పడిన ప్రతిబింబంలా అసత్యమైనదిగా చూసినవాడు, లోకసుఖాలలో ఆనందాన్ని పొందడు. అది రాజహంసకు పుల్లెలో ఆనందం లేని విధంగా ఉంటుంది.
అత్రైవ వస్తున్య్ ఉచితే శృణు రాఘవ పూర్వజాః । కచేన గాథా యా గీతా బార్హస్పత్యేన పావనీః
ఈ విషయంపై, రాఘవా, బ్రహస్పతి కుమారుడు పురాతన కాలంలో పాడిన పవిత్రమైన గాథలను ఇప్పుడు విను.
కస్మింశ్చిన్ మేరుగహనే తిష్ఠన్ సురగురోస్ సుతః । కదాచిద్ అభ్యాసవశాద్ విశ్రాన్తిం ప్రాపద్ ఆత్మని
ఒకసారి, మేరు పర్వతంలోని ఒక గుహలో దేవతల గురువు కుమారుడు ఉండగా, సాధన శక్తితో తనలోనే విశ్రాంతిని పొందాడు.
సమ్యగ్జ్ఞానామృతాపూర్ణా మతిర్ నారమతాస్య సా । పఞ్చభూతమయే మ్లానే దృశ్యే ఽస్మిన్ పేలవాత్మని
నిజమైన జ్ఞానామృతంతో నిండిన అతని మనసు, ఐదు భూతాల కలయికతో ఉన్న ఈ బలహీనమైన శరీరంలోను, దాని ద్వారా కనిపించే మాయా లోకంలోను ఆనందాన్ని అనుభవించలేదు.
తేన నిర్విణ్ణ ఇవ స ఆత్మతత్త్వాద్ ఋతే పరమ్ । అపశ్యన్ సమువాచేదమ్ ఏకో గద్గదయా గిరా
అతడు ఆత్మతత్వం తప్ప ఇంకేమీ ఆకాంక్షించని వాడిలా, ఇతరమైనదేదీ చూడలేక, ఒంటరిగా కంపించు స్వరంతో ఇలా చెప్పాడు.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కిం గృహ్ణామి త్యజామి కిమ్ । ఆత్మనా పూరితం విశ్వం మహాకల్పామ్బునా యథా
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఏమి స్వీకరించాలి, ఏమి వదలాలి? ఈ విశ్వం ఆత్మతో నిండిపోయినది, మహాప్రళయపు నీటిలా.
దుఃఖమ్ ఆత్మా సుఖం చైవ ఖమ్ ఆశాస్ త్వమ్ అహం తథా । సర్వమ్ ఆత్మమయం జాతం కష్టం నష్టో ఽహమ్ ఆత్మనా
బాధ కూడా నేనే, ఆనందం కూడా నేనే, ఆకాశం కూడా నేనే, నేను కూడా అదే. ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా ఆత్మరూపమే. ఆ ఆత్మ వల్ల నేనే కనపడకుండా పోయాను, కష్టమంతా పోయింది.
సబాహ్యాభ్యన్తరం దేహేష్వ్ అధ ఊర్ధ్వం చ దిక్షు చ । ఇత ఆత్మా తథేహాత్మా నాస్త్య్ అనాత్మమయం క్వచిత్
ఈ శరీరాల్లో లోపల, బయట, క్రింద, పై, అన్ని దిక్కులలో ఆత్మే ఉంది. ఇక్కడా ఆత్మే, అక్కడా ఆత్మే, ఆత్మ కానిదేమీ ఎక్కడా లేదు.
సర్వత్రైవ స్థితో హ్య్ ఆత్మా సర్వమ్ ఆత్మని సంస్థితమ్ । సర్వమ్ ఏవేదమ్ ఆత్మైవమ్ ఆత్మన్య్ ఏవ నమామ్య్ అహమ్
ఆత్మ అన్నిచోట్లా ఉంది. అన్నీ ఆత్మలోనే నిలిచివున్నాయి. ఈ సమస్తమూ ఆత్మే. అందుకే, నా లోని ఆత్మకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
న తద్ అస్తి న యత్రాహం న తద్ అస్తి న యన్ మయి । కిమ్ అన్యద్ అభివాఞ్ఛామి కేవలం ప్రశమామ్య్ అహమ్
నేను లేని చోటేమీ లేదు. నాలో లేని దేదీ లేదు. ఇంకేం కావాలి? నేను నిశ్చలంగా ఉంటాను.
ఆత్మనాత్మని యేనాహం నమామ్య్ ఆపూరితాత్మనా । ఉపశామ్యామి తేనాన్తః క్వాన్యత్రాభిపతామ్య్ అహమ్
నేను నా ఆత్మతో, నా లోపల నిండిన ఆత్మతో నన్ను నేను నమస్కరిస్తాను. ఆ ధ్యానంతో నా మనసు ప్రశాంతమవుతుంది. ఇంకెక్కడికి వెళ్ళాలి నాకు?