జన్మావలివరత్రాయామ్ ఇన్ద్రియగ్రన్థయో దృఢాః । యే లగ్నాస్ తద్విమోక్షార్థం యే యతన్తే త ఉత్తమాః
పునఃపునః జన్మల బంధంలో, మన ఇంద్రియాల బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. ఆ బంధాల నుంచి విముక్తి కోసం శ్రమించే వారు నిజంగా మహనీయులు.
దలితం మానినీలోకైర్ మనో మకరకేతునా । కోమలం ఖురనిష్పేషైః కమలం కరిణా యథా
ఈ లోకంలోని గర్వంతో కూడిన, చంచలమైన మనుషుల వల్ల నా మనస్సు నలిగిపోయింది. అది ఏలాగంటే, ఏనుగు కాళ్లతో త్రొక్కబడిన నాజూకు కమలం ఎలా నలిగిపోతుందో అలా.
అద్య చేత్ స్వస్థయా బుద్ధ్యా మునీన్ద్ర న చికిత్స్యతే । భూయశ్ చిత్తచికిత్సాయాం కః కిలావసరః కుతః
మహా మునివరా! ఈ రోజు మనస్సును సరిగ్గా బుద్ధితో నయం చేయకపోతే, మళ్లీ మనస్సు చికిత్సకు అవకాశం ఎప్పుడూ వస్తుంది?
విషం విషయవైషమ్యం న విషం విషమ్ ఉచ్యతే । జన్మాన్తరఘ్నా విషయా ఏకదేహహరం విషమ్
విషం అనేది నిజంగా విషం కాదు; ఇంద్రియ విషయాల కలహమే అసలైన విషం. విషయం ఒక్క శరీరాన్ని మాత్రమే నాశనం చేస్తుంది, కానీ ఇంద్రియ విషయాలు అనేక జన్మలను నాశనం చేస్తాయి.
న సుఖాని న దుఃఖాని న మిత్రాణి న బన్ధవః । న జీవితం న మరణం బన్ధాయ జ్ఞస్య చేతసః
తెలివైనవారి మనసును ఆనందాలు గానీ, బాధలు గానీ, స్నేహితులు గానీ, బంధువులు గానీ, జీవితం గానీ, మరణం గానీ ఏదీ కట్టిపడవు.
తద్ భవామి యథా బ్రహ్మన్ పూర్వాపరవిదాం వర । వీతశోకభయాయాసో జ్ఞస్ తథోపదిశాశు మే
భూతభవిష్యత్తును తెలిసిన మహర్షీ, దయచేసి నాకు త్వరగా బోధించు. నేను కూడా ఆ జ్ఞానిని పోలి దుఃఖం, భయం, శ్రమలేని వాడిగా మారాలి.
వాసనాజాలవలితా దుఃఖకణ్టకసఙ్కటా । నిపాతోత్పాతబహలా భీమరూపాజ్ఞతాటవీ
అజ్ఞానపు అడవి వాసనల వలలో చిక్కుకుని, బాధల ముల్లులతో నిండిపోయి, ప్రమాదాలతో ఘనంగా, భయంకరమైన రూపంలో ఉంది.
క్రకచోగ్రవినిష్పేషం సోఢుం శక్తో ఽస్మ్య్ అహం మునే । సంసారవ్యవహారోత్థం నాశావిషమవైశసమ్
మహర్షీ, ఈ లోక వ్యవహారాల వల్ల కలిగే విషం, కష్టాలను, పదునైన రంపంతో నలిపినట్టు ఎంతటి బాధ వచ్చినా నేను భరించగలను.
ఇదం నాస్తీదమ్ అస్తీతి వ్యవహారిజనభ్రమః । ధునోతీదం చలం చేతో రజోరాశిమ్ ఇవానిలః
ఇది లేదు, ఇది ఉంది అని సామాన్యులు అనుకునే అపోహ ఈ చంచలమైన మనసును గాలి దుమ్ము మేడి చెల్లబెట్టినట్లు ఊడదీస్తుంది.
తృష్ణాతన్తులవప్రోతజీవసఞ్చయమౌక్తికమ్ । చిదచ్ఛాఙ్గతయా నిత్యం ప్రకటం చిత్తనాయకమ్
తృప్తి తంతువులతో నడిపించబడే జీవుల సమూహం, చైతన్యం ప్రతిబింబంగా మెరుస్తూ, మనస్సుకు ఎల్లప్పుడూ మార్గదర్శకంగా కనిపించే ముత్యంలాంటిది.
సంసారహారమ్ అరతిః కాలవ్యాలవిభూషణమ్ । త్రోటయామ్య్ అహమ్ అక్రూరాం వాగురామ్ ఇవ కేసరీ
కాలసర్పం హారంగా ధరించే ఈ సంసార బాధను, దయలేని వలను, నేను సింహంలా చీల్చి పారేస్తాను.
నీహారం హృదయాటవ్యాం మనస్తిమిరమ్ ఆశు మే । కేనచిజ్ జ్ఞానదీపేన భిన్ద్ధి తత్త్వవిదాం వర
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడా! నా హృదయవనంలో ఉన్న మబ్బును, మనస్సులోని చీకటిని, ఏదైనా జ్ఞానదీపంతో త్వరగా తొలగించు.
విద్యన్త ఏవేహ న తే మహాత్మన్ దురాధయో న క్షయమ్ ఆప్నువన్తి । యే సఙ్గమేనోత్తమమానసానాం నిశాతమాంసీవ నిశాకరేణ
ఓ మహాత్మా, ఉన్నతమైన మనస్సు కలవారిని ఇక్కడ ఎలాంటి కష్టాలు కూడా బాధించవు; ఎలాగైతే పదునైన మాంసాన్ని చంద్రుని కిరణాలు తగ్గించలేవో, అలాగే దురదృష్టాలు కూడా వారిని ఏమీ చేయలేవు.
ఆయుర్ వాయువిఘట్టితాబ్జపటలీలమ్బామ్బువద్ భఙ్గురం భోగా మేఘవితానమధ్యవిలసత్సౌదామినీచఞ్చలాః । లోలో యౌవనలాలనాజలరయశ్ చేత్య్ ఆకలయ్య ద్రుతం ముద్రైవాద్రిదృఢార్పితా నను మయా చిత్తే చిరం శాన్తయే
ప్రాణం గాలిలో ఊగిపడే తామర పువ్వుల గుత్తిలా బలహీనంగా ఉంటుంది; సుఖాలు మేఘాల మధ్య మెరుస్తూ కనిపించే మెరుపులా చంచలంగా ఉంటాయి; యవ్వనం, మమకారం, కోరికల అలలు అన్నీ కూడా నిలకడలేవు — ఇవన్నీ తెలుసుకొని, నా మనసును పర్వతంపై ముద్ర వేసినట్టు దృఢంగా నిలిపాను, శాశ్వతమైన శాంతికోసం.
ఏవమ్ అభ్యుత్థితానర్థసార్థసఙ్కటకోటరమ్ । జగద్ ఆలోక్య నిర్మగ్నం మనో మననకర్దమే
ఇలా ఎన్నో కష్టాలతో నిండిన ఈ లోకాన్ని చూస్తే, నా మనసు ఆందోళనల మట్టిలో మునిగిపోతుంది.
మనో మే భ్రమతీవేదం సమ్భ్రమశ్ చోపజాయతే । గాత్రాణి పరికమ్పన్తే పత్త్రాణీవ జరత్తరోః
నా మనసు అయోమయంలో తిరుగుతుంది, కలవరమూ కలుగుతోంది; నా అవయవాలు పాత వృక్షపు ఆకుల్లా వణికిపోతున్నాయి.
అనాప్తోత్తమసన్తోషచర్యోత్సఙ్గాకులా మతిః । శూన్యాస్పదా బిభేతీహ బాలేవాల్పబలేశ్వరా
పరమ సంతృప్తి సన్నిధానం లేకుండా నా మనస్సు కలవరపడుతోంది. ఇది శూన్యమైన చోట్లను చూసి, బలహీనమైన చిన్న రాజు భయపడినట్టు భయపడుతోంది.
వికల్పేభ్యో లుఠన్త్య్ ఏతాశ్ చాన్తఃకరణవృత్తయః । శ్వభ్రేభ్య ఇవ సారఙ్గ్యస్ తుచ్ఛాలమ్బవిడమ్బితాః
ఈ అంతఃకరణపు భావాలు అనేక సందేహాలలో చిక్కుకుని తిప్పబడుతున్నాయి. అవి ఖాళీ బావుల్లో మోసపోయే జింకల వలె మోసపోతున్నాయి.
అవివేకాస్పదభ్రష్టాః కష్టే రూఢా న సత్పదే । అన్ధకూపమ్ ఇవాపన్నా వరాకాశ్ చక్షురాదయః
వివేకం నుంచి దూరమై, కష్టాల్లోనే స్థిరపడిన నా ఇంద్రియాలు — చూపు మొదలైనవి — మంచిపథంలో కాకుండా, దురదృష్టవశాత్తు అంధకూపంలో పడిపోయినవారి లాగా ఉన్నాయి.
నావస్థితిమ్ ఉపాయాతి న చ యాతి యథేప్సితమ్ । చిన్తా జీవేశ్వరాయత్తా కాన్తేవాప్రియసద్మని
ఆందోళన స్థిరపడదు, మనసుకు నచ్చినట్టు పోదు. అది ప్రాణాధిపతికి ఆధీనంగా ఉంటుంది, ఇల్లు ఇష్టపడని ప్రియురాలు ఉన్నట్టు.
జర్జరీకృత్య వస్తూని త్యజన్తీ బిభ్రతీ తథా । మార్గశీర్షాన్తవల్లీవ ధృతిర్ విధురతాం గతా
వస్తువులను వాడేసి, వదిలేసినా, ఇంకా వాటిని మోస్తూ ఉండటం వల్ల నా ధైర్యం మార్గశీర్ష మాసం చివర్లోని లతలా బలహీనంగా, స్థిరంగా లేకుండా పోయింది.
అపహస్తితసర్వార్థమ్ అనవస్థితిర్ ఆస్థితా । గృహీత్వోత్సృజ్య చాత్మానమ్ అవస్థితిర్ అవస్థితా
ప్రపంచంలోని అన్ని విలువలు వదిలేసాను, స్థిరత్వం లేకుండా అయోమయంగా ఉన్నాను. నన్ను నేనే పట్టుకుని, మళ్లీ వదిలేసినట్టు, నా స్థితి కూడా స్థిరంగా లేదు.
చలితాచలితేనాన్తర్ అవష్టమ్భేన మే మతిః । దరిద్రాచ్ఛిన్నవృక్షస్య మూలేనేవ విడమ్బ్యతే
నా మనస్సు తనలోని ఆధారాన్ని ఒక్కసారి కదిలించిపోతూ, ఒక్కసారి నిలబెట్టిపెడుతూ, పేదరికంతో విరిగిపోయిన చెట్టు వేరుల్లా నన్ను హేళన చేస్తోంది.
చేతశ్ చఞ్చలమ్ ఆభోగి భువనాన్తర్విహారి చ । సమ్భ్రమం న జహాతీదం స్వవిమానమ్ ఇవామరః
నా మనస్సు చంచలంగా, ఇంద్రియ సుఖాల్లో మునిగి, లోకాల మధ్య సంచరిస్తూ, తన అయోమయాన్ని వదలకుండా, ఆకాశంలో విహరిస్తున్న దేవత తన విమానాన్ని వదలని విధంగా ఉంది.
అతో ఽతుచ్ఛమ్ అనాయాసమ్ అనుపాధి గతభ్రమమ్ । కిం తత్ స్థితిపదం సాధు యత్ర శఙ్కా న విద్యతే
ఏది అల్పమైనది కాదు, సులభంగా లభించేది, ఎలాంటి ఆధారమూ లేని, మాయా లేకుండా, ఎటువంటి సందేహమూ ఉండని స్థిరమైన స్థితి? దయచేసి ఆ స్థితి ఏమిటో చెప్పండి.
సర్వారమ్భసమారమ్భాస్ సుజనా జనకాదయః । వ్యవహారపరా ఏవ కథమ్ ఉత్తమతాం గతాః
జనకుడు మొదలైన సద్జనులు అన్ని విధాల పనుల్లో నిమగ్నమై ఉండేవారు. అలాంటి వారు ఎలా పరమావస్థను పొందగలిగారు?
లగ్నేనాపి కిలాఙ్గేషు బహునా బహుమానద । కథం సంసారపఙ్కేన పుమాన్ ఇహ న లిప్యతే
ఎంతో విషయాలలో బలంగా ఆసక్తి చూపుతూ, మర్యాదగా ప్రవర్తించినా, మనిషి ఈ సంసారపు చిక్కుల్లో ఎలా కలుషితుడు కాకుండా ఉండగలడు?
కాం దృష్టిం సముపాశ్రిత్య భవన్తో వీతకల్మషాః । మహాన్తో విచరన్తీహ జీవన్ముక్తా మహాశయాః
ఎలాంటి దృష్టిని ఆధారంగా చేసుకుని, ఈ మహాత్ములు, జీవన్ముక్తులు, పాపరహితులు, ఈ లోకంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్నారు?
లోభయన్తో భయాయైవ విషయా భోగభోగినః । భఙ్గురాకారవిభవాః కథమ్ ఆయాన్తి భవ్యతామ్
భోగపదార్థాలు మనలను ఆకర్షించేది భయంతోనే. వాటి స్వభావం స్థిరంగా ఉండదు, సంపద కూడా నిలకడగా ఉండదు. అలాంటివి ఎప్పుడూ శుభాన్ని ఎలా ఇస్తాయో చెప్పండి.
మోహమాతఙ్గమృదితా కలఙ్కకలితాన్తరా । పరం ప్రసాదమ్ ఆయాతి శేముషీసరసీ కథమ్
మనస్సు మాయ అనే ఏనుగు తొక్కిపారేసినప్పుడు, లోపల మచ్చలు పట్టినప్పుడు, బుద్ధి అనే సరస్సు ఎప్పుడూ నిర్మలంగా ఎలా మారగలదు?