కాన్తాగేయగిరాం రామ భాజనం తరుణో యథా । ప్రశ్నానామ్ ఉత్తమోక్తీనాం ప్రాప్తదృగ్ భాజనం తథా
రామా, ప్రియురాలి మధురమైన పాటలు యువకుడికి ఎంత అనుకూలమో, అలాగే లోతైన ప్రశ్నలకు ఉన్నతమైన జవాబులు తెలుసుకునేందుకు జ్ఞానం కలిగినవారికి కూడా అంతే అనుకూలంగా ఉంటాయి.
వ్యర్థా భవతి బాలేషు యథా రాగమయీ కథా । నిరర్థకాల్పబోధేషు తథోదారోదయా కథా
బాల్యస్థితిలో ఉన్నవారికి ప్రేమకథలు వృథా అయినట్టే, పరిపక్వత లేని వారికి గొప్ప బోధనలు కూడా ఫలప్రదంగా ఉండవు.
కస్మింశ్చిద్ ఏవ సమయే కిఞ్చిత్ పుంసో విరాజతే । ఫలమ్ ఆభాతి వృక్షస్య శరద్య్ ఏవ న మాధవే
ప్రతి మనిషిలో ఏదో ఒక సమయంలో ఏదో వెలుగుతుంటుంది; వృక్షానికి ఫలం శరదృతువులోనే కనబడుతుంది, వసంతంలో కాదు.
ఉపదేశగిరో వృద్ధే రఞ్జనా నిర్మలే పటే । లగన్త్య్ ఉదారవిజ్ఞానకథాశ్ చాధిగతాత్మని
బుద్ధిమంతులైనవారికి ఉపదేశపు మాటలు, నిర్మలమైన వస్త్రంపై రంగులు పడినట్టు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారిలో ఉన్నతమైన జ్ఞానకథలు బలంగా స్థిరపడతాయి.
ప్రశ్నస్యాస్యోత్తరం పూర్వం లేశతః కథితం మయా । న విస్తరేణ తేనైతన్ న జ్ఞాతం భవతా స్ఫుటమ్
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని నేను ముందే కొంతమేర చెప్పాను. కానీ విస్తృతంగా వివరించకపోవడం వల్ల, నీవు స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోలేకపోయావు.
యది త్వమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ అధిగచ్ఛసి తత్ స్వయమ్ । ఏతత్ ప్రశ్నోత్తరం సాధో జానాస్య్ అత్ర న సంశయః
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీవు నీ ఆత్మ ద్వారా ఆత్మను తెలుసుకుంటే, ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం నీవే తెలుసుకుంటావు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మయా సిద్ధాన్తకాలే తు ప్రాప్తబోధే త్వయి స్థితే । వక్తవ్యో విస్తరేణైష సాధో ప్రశ్నోత్తరక్రమః
నీవు జ్ఞానాన్ని సంపాదించినప్పుడు, అంతిమంగా నేను ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలను పూర్తిగా వివరించి చెబుతాను, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
జానాత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ కృత ఆత్మాత్మనైవ హి । ఆత్మైవ సమ్ప్రసన్నస్ సన్న్ ఆత్మానం ప్రతిపద్యతే
ఆత్మనే తాను తెలుసుకుంటుంది, ఎందుకంటే ఆత్మ తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది. ప్రశాంతమైన ఆత్మ తనను తానే పొందుతుంది.
మయైతత్ కథితం రామ కర్త్రకర్తృవిచారణమ్ । వాసనామయనాశాయ తజ్జ్ఞో నిర్వాసనో భవేత్
రామా, నేను నీకు కర్త, కార్యాల గురించి విచారణ వివరించాను. దీన్ని బాగా గ్రహించినవాడు వాసనల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.
బన్ధో హి వాసనాబన్ధో మోక్షస్ స్యాద్ వాసనాక్షయః । వాసనాస్ త్వం పరిత్యజ్య మోక్షార్థిత్వమ్ అపి త్యజ
బంధనం అనేది వాసనల బంధమే, మోక్షం అనేది వాసనల అంతమే. అందుకే, అన్ని వాసనలను, మోక్షం కోరికను కూడా వదిలేయి.
తామసీర్ వాసనాః పూర్వం త్యక్త్వా విషయవాసితాః । మైత్ర్యాదిభావనానామ్నీర్ గృహాణామలవాసనాః
ముందుగా, ఇంద్రియాల విషయాలపై ఆకర్షణ కలిగిన తామసిక వాసనలను వదిలేయి. ఆ తరువాత, మైత్రీ వంటి పవిత్రమైన వాసనలను స్వీకరించు.
తా అప్య్ అన్తః పరిత్యజ్య తాభిర్ వ్యవహరన్ బహిః । అన్తశ్ శాన్తసమస్తేహో భవ చిన్మాత్రవాసనః
వాటిని మనసులో పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, బయట వాటితో వ్యవహరిస్తూ, లోపల అన్ని కలవరం లేని స్థితిలో, కేవలం చైతన్య స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండు.
తామ్ అప్య్ అథ పరిత్యజ్య మనోబుద్ధిసమన్వితామ్ । శేషే స్థిరసమాధానో యేన త్యజసి తం త్యజ
ఆ తర్వాత, మనసు, బుద్ధితో కూడిన ఆ భావనను కూడా వదిలిపెట్టి, దృఢమైన సమాధి స్థితిలో నిలిచిపో. ఇంకా వదిలేయాల్సింది ఏదైనా ఉంటే, దాన్నీ వదిలేయి.
చిన్మనఃకలనాకాలప్రకాశతిమిరాదికమ్ । వాసనాం వాసితారం చ ప్రాణస్పన్దనపూర్వకమ్
చైతన్యం, మనస్సు కల్పనలు, అవగాహనలోని అంధకారం, వాసనలు, వాటి మూలాలు, ప్రాణం కదలికతో కూడినవి — ఇవన్నీ పూర్తిగా, మూలంతో సహా వదిలేయి.
సమూలమ్ అఖిలం త్యక్త్వా వ్యోమసోమ్యః ప్రశాన్తధీః । యస్ త్వం భవసి సద్బుద్ధే స భవాశ్వ్ అవిలమ్బితః
అన్నీ మూలంతో సహా వదిలేసి, ఆకాశంలా నిర్మలమైన మనస్సుతో నీవు ఉండిపో. ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఆలస్యం చేయకుండా అలాంటి స్థితిలో నిలిచిపో.
హృదయాత్ సమ్పరిత్యజ్య సర్వమ్ ఏవ మహామతిః । యస్ తిష్ఠతి గతవ్యగ్రం స ముక్తః పరమేశ్వరః
హృదయం నుంచి అన్నిటినీ పూర్తిగా వదిలేసి, ఎలాంటి కలవరం లేకుండా ఉండే గొప్ప మనసున్నవాడు నిజంగా విముక్తుడు, పరమేశ్వరుడు.
సమాధిమ్ అథ కర్మాణి మా కరోతు కరోతు వా । హృదయేనాస్తసర్వార్థో ముక్త ఏవోత్తమాశయః
అతడు ధ్యానంలో లీనమవ్వొచ్చు, లేక పనులు చేయొచ్చు, చేయకపోవచ్చు; కానీ హృదయంలో ఏదీ మిగలకుండా వదిలేసినవాడైతే, అతడు నిజంగా విముక్తుడు, శ్రేష్ఠమైన సంకల్పం కలవాడు.
నైష్కర్మ్యేణ న తస్యార్థో న తస్యార్థో ఽస్తి కర్మభిః । న సమాధానజప్యాభ్యాం యస్య నిర్వాసనం మనః
వాసనలు లేని మనస్సున్నవాడికి పనులు చేయడంలోనూ, చేయకపోవడంలోనూ, ధ్యానం లేదా జపంలోనూ ఏ ప్రయోజనం ఉండదు.
విచారితమ్ అలం శాస్త్రం చిరమ్ ఉద్గ్రాహితం మిథః । సన్త్యక్తవాసనాన్ మౌనాద్ ఋతే నాస్త్య్ ఉత్తమం పదమ్
శాస్త్రాలు ఎన్నోసార్లు పరిశీలించబడ్డాయి, చాలా కాలం చర్చించబడ్డాయి; కానీ వాసనలను మౌనంతో వదిలిపెట్టకుండా, పరమమైన స్థితి దొరకదు.
దృష్టం ద్రష్టవ్యమ్ అఖిలం భ్రాన్త్వాభ్రాన్తా దిశో దశ । జనాః కతిపయా ఏవ యథావస్త్వ్ అవలోకినః
ఈ పదహారు దిశల్లో తిరుగుతూ, చూడదగినదంతా చూసినా, నిజంగా ఉన్నదాన్ని గుర్తించేవారు కొద్దిమంది మాత్రమే.
యద్ యద్ ఆలోక్యతే కిఞ్చిద్ యత్ర యత్ర చ గమ్యతే । ఈప్సితానీప్సితాద్ అన్యన్ న తత్ర యతతే జనః
ఏదైనా చూసినా, ఎక్కడికైనా వెళ్లినా, మనిషి తనకు ఇష్టమైనదో, ఇష్టంలేనిదో తప్ప మరేదీ కోరడంలేదు.
యే కేచన సమారమ్భా యే జనస్య క్రియాక్రమాః । తే సర్వే దేహమాత్రార్థమ్ ఆత్మార్థం తు న కిఞ్చన
ప్రపంచంలో మనుషులు చేసే అన్ని పనులూ, ప్రయత్నాలూ ఈ శరీరానికే; నిజంగా ఆత్మ కోసం ఏదీ చేయరు.
పాతాలే బ్రహ్మలోకే చ స్వర్గే ఽథ వసుధాతలే । సన్తః కతిపయా ఏవ దృశ్యన్తే దృష్టదృష్టయః
పాతాళంలోనైనా, బ్రహ్మలోకంలోనైనా, స్వర్గంలోనైనా, భూమిమీదైనా, నిజమైన జ్ఞానం కలిగిన మహాత్ములు చాలా అరుదుగా కనిపిస్తారు.
ఇదం హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అసదుత్థితౌ । నిశ్చయౌ గలితౌ యస్య జ్ఞస్యాసావ్ అతిదుర్లభః
ఇది వదలాలి, ఇది స్వీకరించాలి అనే నిశ్చయాలు అసత్య భావనల్లో పోయినవాడిని, అటువంటి జ్ఞానిని కనుగొనడం చాలా అరుదు.
కరోతు భువనే రాజ్యం విశత్వ్ అనలమ్ అమ్బు వా । నాత్మలాభాద్ ఋతే జన్తుర్ విశ్రాన్తిమ్ అధిగచ్ఛతి
ఈ లోకాన్ని పాలించగలిగినా, అగ్నిలోనైనా, నీటిలోనైనా ప్రవేశించినా, ఆత్మను పొందకుండా ఏ జీవికి విశ్రాంతి లభించదు.
యే మహామతయస్ సన్తి శూరాస్ స్వేన్ద్రియశత్రుషు । జన్మజ్వరవినాశాయ త ఉపాస్యా మహాధియః
తమ ఇంద్రియాలను శత్రువులుగా భావించి వాటిపై విజయం సాధించే మహామతులు, జనన బాధను పోగొట్టే గొప్ప జ్ఞానులు, అటువంటి మహానుభావులను పూజించాలి.
సర్వత్ర పఞ్చభూతాని షష్ఠం కిఞ్చిన్ న విద్యతే । పాతాలే భూతలే వ్యోమ్ని రతిమ్ ఏతి క్వ ధీరధీః
ప్రతి చోటా ఐదు భూతాలే ఉన్నాయి, ఆరవది ఏమీలేదు. పాతాళంలోనైనా, భూమిపై అయినా, ఆకాశంలో అయినా, ధీరుని మనస్సు ఎక్కడ ఆనందాన్ని పొందగలదు?
యుక్త్యా సన్తరతో జ్ఞస్య సంసారో గోష్పదాకృతిః । దూరసన్త్యక్తయుక్తేస్ తు మహామత్తార్ణవోపమః
యుక్తితో లోకాన్ని దాటి వెళ్లే జ్ఞానికి ఈ సంసారం ఆవు కాలి ముద్రంత చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది. కానీ యుక్తిని వదిలేసినవాడికి ఇది మాయ అనే మహా సముద్రంలా అనిపిస్తుంది.
కదమ్బగోలకస్వచ్ఛం బ్రహ్మాణ్డం స్ఫారచేతసః । కిం ప్రయచ్ఛతి కిం భుఙ్క్తే ప్రాప్తే ఽస్మిన్ సకలే ఽపి సః
పెద్ద మనస్సు కలవాడికి ఈ బ్రహ్మాండం కదంబపండ్ల గుచ్చంలా నిర్మలంగా కనిపిస్తుంది. అంతా పొందినవాడు ఏమిచ్చి, ఏమి అనుభవిస్తాడు?
ఏతదర్థమ్ అబుద్ధీనాం యన్ మహాసమరక్రియాః । తన్ మన్యే రామ భిక్షార్థం ద్వన్ద్వలక్షక్షయావహమ్
రామా, జ్ఞానం లేని వాళ్లు చేసే యుద్ధాలు అన్నీ భిక్ష కోసం, ద్వంద్వ లక్షణాల నశనం కోసం జరుగుతున్నాయని నేను భావిస్తున్నాను.