అహం యత్ర కరోమీమం సమగ్రం జాగతం భ్రమమ్ । రాగద్వేషక్రమస్ తత్ర కుతో ఽన్యస్యాత్యసమ్భవాత్
ఈ మొత్తం మాయాజాలమైన లోకాన్ని నేనే సృష్టిస్తున్నానని భావించినప్పుడు, ఇంకొకరికి రాగద్వేషాలు ఎలా కలుగుతాయి? ఎందుకంటే, వేరొకరు అసలు లేరు.
యద్ అన్యేన శరీరం మే దగ్ధమ్ అన్యేన లాలితమ్ । స మదారమ్భ ఏవాతః కః ఖేదోల్లాసయోః క్రమః
నా శరీరాన్ని ఒకరు కాల్చినా, మరొకరు లాలించినా, అవన్నీ నా స్వంత చర్యలే. కాబట్టి బాధ, ఆనందాలకు ఎలాంటి క్రమం ఉంటుంది?
మత్సుఖాసుఖవిస్తారే జగజ్జాలక్షయోదయే । అహం కర్తేతి మత్వాన్తః కః ఖేదోల్లాసయోః క్రమః
నా సుఖదుఃఖాల వ్యాప్తిలో, ఈ జగత్తు ఉద్భవించి లయమవడంలో, 'నేనే కర్త' అని భావించినప్పుడు, లోపల బాధ, ఆనందాలకు ఎలాంటి క్రమం ఉంటుంది?
ఖేదోల్లాసవిలాసే తు స్వాత్మకర్తృతయైకయా । స్వయమ్ ఏవ లయం యాతే సమతైవావశిష్యతే
ఆత్మకర్తృత్వ భావంతో కలిగే అలసట, ఆనందం అనే ఆటలు తానే తానే ఆగిపోతే, చివరికి మిగిలేది సమత్వమే.
సమతా సర్వభావేషు యాసౌ సత్యా పరా స్థితిః । తస్యామ్ అవస్థితం చిత్తం న భూయో దుఃఖమ్ ఆప్నుయాత్
ప్రతి వస్తువుపట్ల సమభావం కలిగి ఉండటం నిజమైన, అత్యున్నత స్థితి. ఆ స్థితిలో మనస్సు నిలిచినప్పుడు ఇక బాధలు అనుభవించదు.
అథ వా సర్వకర్తృత్వమ్ అకర్తృత్వం చ రాఘవ । సర్వం త్యక్త్వా మనః పీత్వా యో ఽసి సో ఽసి స్థిరో భవ
లేదా రాఘవా, అన్ని కర్తృత్వ, అకర్తృత్వ భావాలను వదిలేసి, అన్నిటినీ త్యజించి, మనస్సును లోనికి తిప్పుకొని, నీవు నిజంగా ఎవరో అలా స్థిరంగా ఉండి పో.
అయం సో ఽహమ్ అయం నాహం కరోమీదమ్ ఇదం న తు । ఇతి భావానుసన్ధానమయీ దృష్టిర్ న తుష్టయే
‘ఇది నేనే, ఇది నేను కాదు; నేను ఇది చేస్తున్నాను, నేను ఇది చేయడం లేదు’ అనే ఆలోచనలతో ఉండే దృష్టి సంతృప్తికి దారి చూపదు.
సా కాలసూత్రపదవీ సా మహావీచివాగురా । సాసిపత్త్రవనశ్రేణీ యా దేహో ఽహమ్ ఇతి స్థితిః
ఈ శరీరమే నేను అనే భావన కాలసూత్రపు మార్గం, మహా తరంగాల ఉచ్చు, కత్తిపత్రల అడవుల వరుసలా ఉంటుంది.
సా త్యాజ్యా సర్వయత్నేన సర్వనాశే ఽప్య్ ఉపస్థితే । స్ప్రష్టవ్యా సా న భవ్యేన సశ్వమాంసేవ పుక్కసీ
ఆ భావనను అన్ని విధాలా, ఎంత కష్టమైనా, పూర్తిగా వదిలేయాలి; అది పుక్కసి మాంసాన్ని తాకినట్టు తాకకూడదు.
తయా సుదూరోజ్ఝితయా దృష్టౌ పాటలలేఖయా । ఉదేతి పరమా దృష్టిర్ జ్యోత్స్నేవ విగతామ్బుదా
ఆ భావనను దూరంగా పారవేసినప్పుడు, మన దృష్టిలో పటలరేఖ మాయమైనట్టు, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత చంద్రకాంతి వెలిగినట్టు, పరమ జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.
కర్తా నాస్మి న చాయమ్ అస్మి స ఇతి జ్ఞాత్వైవమ్ అన్తస్ స్ఫుటం కర్తైవాస్మి సమగ్రమ్ అస్మి తద్ ఇతి జ్ఞాత్వాథ వా నిశ్చయమ్ । కో ఽప్య్ ఏవాస్మి న కశ్చిద్ ఏవమ్ ఇతి వా నిర్ణీయ సర్వోత్తమం తిష్ఠ త్వం స్వపదే స్థితాః పదవిదో యత్రోత్తమాస్ సాధవః
నేను కర్తను కాదు, ఇది నేను కాదు, అది నేను కాదు అని అంతరంగంలో స్పష్టంగా తెలుసుకున్నా, లేదా నేను కర్తను, ఇదంతా నేనే అని నిశ్చయించుకున్నా, లేదా నేను ఎవరో, ఎవ్వరూ కాను అని నిర్ణయించుకున్నా, నువ్వు నీ అత్యున్నత స్థితిలో నిలబడాలి; అదే మార్గాన్ని తెలిసిన ఉత్తమ సద్గురు లా, నీ స్థితిలో స్థిరంగా ఉండాలి.
సత్యమ్ ఏతత్ త్వయా బ్రహ్మన్ యద్ ఉక్తం సూక్తిసున్దరమ్ । అకర్తైవ హి కర్తాత్మా భోక్తాభోక్తైవ భూతభృత్
బ్రహ్మన్, మీరు చెప్పింది నిజంగా సత్యమే, ఎంతో అందంగా చెప్పారు. ఆత్మ స్వయంగా ఏ పనీ చేయదు, అయినా అన్ని పనులకు మూలంగా ఉంటుంది. అనుభవించదూ, అయినా అనుభవించేవాడే. అన్ని జీవులకు ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
సర్వేశ్వరస్ సర్వమయశ్ చిన్మాత్రమ్ అమలం పదమ్ । స్వానుభూతివపుర్ దేవస్ సర్వభూతాన్తరస్థితః
అతడు సమస్తానికి అధిపతి, అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నవాడు, నిత్యశుద్ధమైన చైతన్యరూపుడు, మలినతలేని స్థితి. తన అనుభవమే అతని స్వరూపం, అన్ని జీవులలో అంతర్లీనంగా ఉన్న దేవుడు.
హృదయఙ్గమతాం యాతమ్ ఇదానీం బ్రహ్మ మే ప్రభో । త్వదుక్తిభిర్ యథా శీతం ధారాభిర్ భూభృతః పయః
ప్రభూ, మీరు చెప్పిన మాటల వల్ల ఇప్పుడు బ్రహ్మం నా హృదయాన్ని చేరింది. మీరు చెప్పిన మాటలు భూమిని చల్లబరిచే జలధారలవంటి శాంతిని నాలో నింపాయి.
ఔదాసీన్యాద్ అనిచ్ఛత్వాన్ న భుఙ్క్తే న కరోతి చ । సమగ్రాలోకకారిత్వాద్ భుఙ్క్తే దేవః కరోతి చ
ఉదాసీనత వల్ల, కోరికలు లేకపోవడం వల్ల, అతడు అనుభవించడు, ఏ పనీ చేయడు. అయినా, మొత్తం లోకానికి కారణమైన దేవుడు కావడంతో, అనుభవిస్తాడు కూడా, కార్యాలు కూడా చేస్తాడు.
కిం త్వ్ అయం భగవన్ స్ఫారస్ సంశయో మే హృది స్థితః । ఛిన్ద్ధి తం త్వం గిరా బ్రహ్మన్ దీధిత్యేన్దుర్ యథా తమః
భగవంతుడా, నా హృదయంలో ఒక బలమైన సందేహం మిగిలి ఉంది. దయచేసి ఆ సందేహాన్ని నీ మాటలతో తొలగించు, బ్రహ్మన్, ఎలాగైతే సూర్యుడు, చంద్రుడు చీకటిని పోగొడతారో అలా.
ఇదం సత్ తద్ ఇదం చాసద్ అయం సో ఽహమ్ అయం భవాన్ । అయమ్ ఏకో ద్వితీయో ఽయమ్ ఇత్యాదికలనామలమ్
ఇది నిజం, ఇది అబద్ధం; ఇది నేను, ఇది నువ్వు; ఇది ఒక్కటి, ఇది రెండవది — ఇలాంటి ఎన్నో తేడాలు మనసులో ఉత్పన్నమవుతుంటాయి.
ఏకస్మిన్ వితతే శాన్తే నీహార ఇవ భాస్కరే । ఇదమ్ప్రథమమ్ ఏవాచ్ఛే కథమ్ ఆత్మని సంస్థితమ్
ఒకటే అన్నింటినీ వ్యాపించిన శాంతమైన సత్యంలో, సూర్యకాంతిలో మబ్బుల్లా, ఈ 'ఇది' అనే భావన మొదటగా ఆత్మలో ఎలా స్థిరపడుతుంది?
సిద్ధాన్తకాల ఏవాస్య సత్ప్రశ్నస్యోత్తరస్థితిమ్ । కథయిష్యామి తే రామ జ్ఞాస్యస్య్ ఏనాం తదైవ చ
రామా, ఈ గొప్ప ప్రశ్నకు సమాధానం తుది సమయంలో నేను నీకు చెబుతాను. అప్పుడు నువ్వు దాన్ని తెలుసుకుంటావు.
మోక్షోపాయస్య సిద్ధాన్తసమయం ప్రాప్య రాఘవ । శ్రోతుం ప్రశ్నోత్తరాణ్య్ ఏతాన్య్ అలం యోగ్యో భవిష్యసి
రాఘవా, మోక్షానికి దారితీసే మార్గాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకున్న తర్వాత, ఈ ప్రశ్నలు-జవాబులు వినడానికి నీవు నిజంగా యోగ్యుడవవు.
కాన్తాగేయగిరాం రామ భాజనం తరుణో యథా । ప్రశ్నానామ్ ఉత్తమోక్తీనాం ప్రాప్తదృగ్ భాజనం తథా
రామా, ప్రియురాలి మధురమైన పాటలు యువకుడికి ఎంత అనుకూలమో, అలాగే లోతైన ప్రశ్నలకు ఉన్నతమైన జవాబులు తెలుసుకునేందుకు జ్ఞానం కలిగినవారికి కూడా అంతే అనుకూలంగా ఉంటాయి.
వ్యర్థా భవతి బాలేషు యథా రాగమయీ కథా । నిరర్థకాల్పబోధేషు తథోదారోదయా కథా
బాల్యస్థితిలో ఉన్నవారికి ప్రేమకథలు వృథా అయినట్టే, పరిపక్వత లేని వారికి గొప్ప బోధనలు కూడా ఫలప్రదంగా ఉండవు.
కస్మింశ్చిద్ ఏవ సమయే కిఞ్చిత్ పుంసో విరాజతే । ఫలమ్ ఆభాతి వృక్షస్య శరద్య్ ఏవ న మాధవే
ప్రతి మనిషిలో ఏదో ఒక సమయంలో ఏదో వెలుగుతుంటుంది; వృక్షానికి ఫలం శరదృతువులోనే కనబడుతుంది, వసంతంలో కాదు.
ఉపదేశగిరో వృద్ధే రఞ్జనా నిర్మలే పటే । లగన్త్య్ ఉదారవిజ్ఞానకథాశ్ చాధిగతాత్మని
బుద్ధిమంతులైనవారికి ఉపదేశపు మాటలు, నిర్మలమైన వస్త్రంపై రంగులు పడినట్టు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. ఆత్మను తెలుసుకున్నవారిలో ఉన్నతమైన జ్ఞానకథలు బలంగా స్థిరపడతాయి.
ప్రశ్నస్యాస్యోత్తరం పూర్వం లేశతః కథితం మయా । న విస్తరేణ తేనైతన్ న జ్ఞాతం భవతా స్ఫుటమ్
ఈ ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని నేను ముందే కొంతమేర చెప్పాను. కానీ విస్తృతంగా వివరించకపోవడం వల్ల, నీవు స్పష్టంగా అర్థం చేసుకోలేకపోయావు.
యది త్వమ్ ఆత్మనాత్మానమ్ అధిగచ్ఛసి తత్ స్వయమ్ । ఏతత్ ప్రశ్నోత్తరం సాధో జానాస్య్ అత్ర న సంశయః
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా! నీవు నీ ఆత్మ ద్వారా ఆత్మను తెలుసుకుంటే, ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం నీవే తెలుసుకుంటావు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
మయా సిద్ధాన్తకాలే తు ప్రాప్తబోధే త్వయి స్థితే । వక్తవ్యో విస్తరేణైష సాధో ప్రశ్నోత్తరక్రమః
నీవు జ్ఞానాన్ని సంపాదించినప్పుడు, అంతిమంగా నేను ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలను పూర్తిగా వివరించి చెబుతాను, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా!
జానాత్య్ ఆత్మానమ్ ఆత్మైవ కృత ఆత్మాత్మనైవ హి । ఆత్మైవ సమ్ప్రసన్నస్ సన్న్ ఆత్మానం ప్రతిపద్యతే
ఆత్మనే తాను తెలుసుకుంటుంది, ఎందుకంటే ఆత్మ తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది. ప్రశాంతమైన ఆత్మ తనను తానే పొందుతుంది.
మయైతత్ కథితం రామ కర్త్రకర్తృవిచారణమ్ । వాసనామయనాశాయ తజ్జ్ఞో నిర్వాసనో భవేత్
రామా, నేను నీకు కర్త, కార్యాల గురించి విచారణ వివరించాను. దీన్ని బాగా గ్రహించినవాడు వాసనల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.
బన్ధో హి వాసనాబన్ధో మోక్షస్ స్యాద్ వాసనాక్షయః । వాసనాస్ త్వం పరిత్యజ్య మోక్షార్థిత్వమ్ అపి త్యజ
బంధనం అనేది వాసనల బంధమే, మోక్షం అనేది వాసనల అంతమే. అందుకే, అన్ని వాసనలను, మోక్షం కోరికను కూడా వదిలేయి.