యతః కుతశ్చిద్ ఏవేదం సమ్పన్నమ్ ఇవ లక్ష్యతే । అర్జునానిలవద్ వారిపూరావర్తవద్ ఆతతమ్
ఇది ఎక్కడో ఒకచోట నుంచి ఉద్భవించినట్టు కనిపిస్తుంది. ఇది మట్టిపుటను లాగ గాలివాటంలో, లేదా నీటిలో ఏర్పడే చక్రంలా, లేదా ఎక్కడికక్కడ వ్యాపించిపోయే గాలిలా విస్తరించి ఉంటుంది.
ఇతి చేద్ భవతా రామ నైపుణ్యేనావధారితమ్ । ప్రమాణపరిశుద్ధేన చేతసా చ విచారితమ్
రామా! నీవు దీనిని నిపుణతతో నిర్ణయించి, సరైన జ్ఞానంతో పవిత్రమైన మనసుతో విచారించి తెలుసుకున్నావంటే,
తదాతి భావనా సాధో పదార్థం ప్రతి నార్హతి । అలాతచక్రే స్వప్నే చ భ్రమే వా కేవ భావనా
అప్పుడు, ఓ మేలైనవాడా! వాస్తవ పదార్థంపై ఊహకు ఎలాంటి స్థానం ఉండదు. అగ్నికర్రతో గీయబడిన వలయం, కలలో, లేదా మాయలో ఊహకు ఏమి పని?
అకస్మాద్ ఆగతో జన్తుస్ సౌహార్దస్య న భాజనమ్ । భ్రమభూతం జగజ్జాలమ్ ఆస్థాయాశ్ చ న భాజనమ్
ఒక జీవి అకస్మాత్తుగా వచ్చి ఉంటే, అతడు స్నేహానికి యోగ్యుడు కాదు. అలాగే, ఈ మాయాజాలమైన ప్రపంచంలో చిక్కుకుని ఉన్నవాడు కూడా స్నేహానికి పాత్రుడు కాడు.
ఉష్ణేన్దౌ శీతలే భానౌ మృగతృష్ణాజలే తథా । యథా న భావయస్య్ ఆస్థామ్ ఏవం మా భావయ స్థితౌ
ఎలా చంద్రునిలో వేడి ఉందని నువ్వు నమ్మవు, సూర్యునిలో చల్లదనముందని నమ్మవు, మృగతృష్ణలో నీళ్లు ఉన్నాయని నమ్మవు, అలాగే ఈ లోకంలో స్థిరత్వం ఉందని నమ్మవద్దు.
సఙ్కల్పపురుషం స్వప్నజనం ద్వీన్దుత్వవిభ్రమమ్ । యథా పశ్యసి పశ్య త్వం భావజాతమ్ ఇదం తథా
నీవు కలలో కనిపించే మనుషులను, మనస్సులో ఊహించుకునే వ్యక్తిని, లేదా రెండు చంద్రులు కనిపిస్తున్నట్టు మాయను ఎలా చూస్తావో, ఇదే విధంగా ఊహలో పుట్టిన ఈ ప్రపంచాన్ని కూడా చూడాలి.
అన్తర్ ఆస్థాం పరిత్యజ్య భావశ్రీభావనామయీమ్ । యో ఽసి సో ఽసి జగత్య్ అస్మింల్ లీలయా విహరానఘ
మనసులో ఉండే ఊహాభిమానాన్ని వదిలిపెట్టి, నీవు ఎవరో అదేగా ఈ లోకంలో నిర్బంధం లేకుండా ఆనందంగా విహరించు, పాపరహితుడా.
అకర్తృత్వపదస్థస్య కర్తృత్వమ్ అపి కుర్వతః । సర్వభావాన్తరస్థస్య సర్వాతీతస్య చాత్మనః
అకర్తృత్వంలో నిలిచిన ఆత్మ, పనులు చేస్తున్నా, అన్ని స్థితుల్లో ఉండి, వాటిని దాటి ఉన్నా, దానికి చేయడమన్న భావన ఉండదు.
ఇయం సన్నిధిమాత్రేణ నియతిః ప్రవిజృమ్భతే । దీపసన్నిధిమాత్రేణ నిరిచ్ఛేవ ప్రకాశతా
దీపం దగ్గర ఉండగానే వెలుగు కనిపించునట్లు, కేవలం సమీపంలో ఉన్నదానివల్లే ఈ క్రమం ఏర్పడుతుంది.
అభ్రసన్నిధిమాత్రేణ కుటజాని యథా స్వయమ్ । ఆత్మసన్నిధిమాత్రేణ త్రిజగన్తి తథా స్వయమ్
మేఘాలు దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు కుళాయ పువ్వులు తామే వికసించునట్లు, ఆత్మ సమీపంలో ఉన్నదానివల్ల మూడూ లోకాలు తామే ఉనికిలో ఉంటాయి.
సర్వేచ్ఛారహితే భానౌ యథా వ్యోమని తిష్ఠతి । జాయతే వ్యవహారశ్రీస్ సతి దేవే తథా క్రియా
సూర్యుడు ఏ ఆశ లేక ఆకాశంలో ఉన్నట్టు, దేవుడు ఉన్నప్పుడు క్రియలు తానే జరుగుతాయి.
నిరిచ్ఛే సంస్థితే రత్నే యథాలోకః ప్రవర్తతే । సత్తామాత్రేణ దేవేన తథైవాయం జగద్గణః
ఎలాగైతే ఒక రత్నం ఉంచితే దాని వెలుగు తానే వెలుగుతుంది, అలాగే పరమాత్మ యొక్క సత్తతోనే ఈ ప్రపంచాలన్నీ ఉనికిలోకి వస్తున్నాయి.
అత ఆత్మని కర్తృత్వమ్ అకర్తృత్వం చ సంస్థితమ్ । నిరిచ్ఛత్వాద్ అకర్తాసౌ కర్తా సన్నిధిమాత్రతః
అందువల్ల ఆత్మలో చేయువాడనేది, చేయనివాడనేది రెండూ ఉన్నాయి. ఏదైనా కోరిక లేకుండా ఉండడం వలన అది చేయనివాడే అయినా, దాని ఉనికితోనే చేయువాడవుతుంది.
సర్వేన్ద్రియాభ్యతీతత్వాత్ కర్తా భోక్తా న భూతపః । ఇన్ద్రియాన్తర్గతత్వాత్ తు కర్తా భోక్తా స ఏవ హి
అన్ని ఇంద్రియాలకు అతీతంగా ఉన్నప్పుడు అది చేయువాడు, అనుభవించేవాడు, లేదా భూతాలకూ కారణం కాదు. కానీ ఇంద్రియాల్లో కలిసినప్పుడు మాత్రం అదే చేయువాడూ, అనుభవించేవాడూ అవుతుంది.
ద్వే ఏవాత్మని విద్యేతే కర్తృతాకర్తృతే ఽనఘ । యయైవ పశ్యసి శ్రేయస్ తామ్ ఆశ్రిత్య స్థిరో భవ
ఓ పాపరహితుడా! ఆత్మలో చేయువాడనేది, చేయనివాడనేది ఈ రెండు స్థితులే ఉన్నాయి. నీవు ఏది శ్రేయస్సుకు దారితీస్తుందని భావిస్తావో, దానిని ఆశ్రయించి స్థిరంగా ఉండు.
సర్వత్రాహమ్ అకర్తేతి దృఢభావనయానయా । ప్రవాహాపతితం కార్యం కుర్వన్న్ అపి న లిప్యసే
ప్రతి చోటా నేను ఏ పని చేయనివాడిననే దృఢమైన భావనతో, పరిస్థితుల వల్ల జరిగే పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నీవు వాటికి అంటుకోకుండా ఉంటావు.
సర్వత్రాహమ్ అకర్తేతి సంవిదా భోగకామనా । యాతి నీరసతాం జన్తోర్ అప్రవృత్తేస్ స్వచేతసః
ప్రతి చోటా నేను ఏ పని చేయనివాడిననే జ్ఞానంతో, అనుభూతి కోరిక వచ్చినా, మనసు దానిలో లీనమవకపోతే, ఆ కోరికకు రుచి ఉండదు.
యత్రాహం కిఞ్చిద్ ఏవేహ న కరోమీతి నిశ్చయః । భోగౌఘకామనాం తత్ర కః కరోతు జహాతు వా
ఇక్కడ నేను ఏదీ చేయడం లేదనే నిశ్చయం ఉన్న చోట, అనుభవాల కోరికను ఎవరు అనుసరిస్తారు? లేదా వదిలేస్తారు?
తస్మాన్ నిత్యమ్ అకర్తాహమ్ ఇతి భావనయేద్ధయా । పరమామృతనామ్నీ సా సమతైవావశిష్యతే
కాబట్టి, ఎప్పుడూ నేను ఏ పని చేయనివాడిననే భావనను కలిగి ఉండాలి. అలా చేస్తే, అమృతానికి సమానమైన పరమ సమత్వమే మిగిలిపోతుంది.
అథ సర్వం కరోమీతి మహాకర్తృతయానయా । యదీచ్ఛసి స్థితిం రామ తత్ తామ్ అప్య్ ఉత్తమాం విదుః
రామా, నీవు 'నేనే అన్నీ చేస్తున్నాను' అనే భావనతో, మహా కర్తగా ఉండాలని కోరుకుంటే, ఆ స్థితిని కూడా అత్యుత్తమమైనదిగా తెలుసుకో.
అహం యత్ర కరోమీమం సమగ్రం జాగతం భ్రమమ్ । రాగద్వేషక్రమస్ తత్ర కుతో ఽన్యస్యాత్యసమ్భవాత్
ఈ మొత్తం మాయాజాలమైన లోకాన్ని నేనే సృష్టిస్తున్నానని భావించినప్పుడు, ఇంకొకరికి రాగద్వేషాలు ఎలా కలుగుతాయి? ఎందుకంటే, వేరొకరు అసలు లేరు.
యద్ అన్యేన శరీరం మే దగ్ధమ్ అన్యేన లాలితమ్ । స మదారమ్భ ఏవాతః కః ఖేదోల్లాసయోః క్రమః
నా శరీరాన్ని ఒకరు కాల్చినా, మరొకరు లాలించినా, అవన్నీ నా స్వంత చర్యలే. కాబట్టి బాధ, ఆనందాలకు ఎలాంటి క్రమం ఉంటుంది?
మత్సుఖాసుఖవిస్తారే జగజ్జాలక్షయోదయే । అహం కర్తేతి మత్వాన్తః కః ఖేదోల్లాసయోః క్రమః
నా సుఖదుఃఖాల వ్యాప్తిలో, ఈ జగత్తు ఉద్భవించి లయమవడంలో, 'నేనే కర్త' అని భావించినప్పుడు, లోపల బాధ, ఆనందాలకు ఎలాంటి క్రమం ఉంటుంది?
ఖేదోల్లాసవిలాసే తు స్వాత్మకర్తృతయైకయా । స్వయమ్ ఏవ లయం యాతే సమతైవావశిష్యతే
ఆత్మకర్తృత్వ భావంతో కలిగే అలసట, ఆనందం అనే ఆటలు తానే తానే ఆగిపోతే, చివరికి మిగిలేది సమత్వమే.
సమతా సర్వభావేషు యాసౌ సత్యా పరా స్థితిః । తస్యామ్ అవస్థితం చిత్తం న భూయో దుఃఖమ్ ఆప్నుయాత్
ప్రతి వస్తువుపట్ల సమభావం కలిగి ఉండటం నిజమైన, అత్యున్నత స్థితి. ఆ స్థితిలో మనస్సు నిలిచినప్పుడు ఇక బాధలు అనుభవించదు.
అథ వా సర్వకర్తృత్వమ్ అకర్తృత్వం చ రాఘవ । సర్వం త్యక్త్వా మనః పీత్వా యో ఽసి సో ఽసి స్థిరో భవ
లేదా రాఘవా, అన్ని కర్తృత్వ, అకర్తృత్వ భావాలను వదిలేసి, అన్నిటినీ త్యజించి, మనస్సును లోనికి తిప్పుకొని, నీవు నిజంగా ఎవరో అలా స్థిరంగా ఉండి పో.
అయం సో ఽహమ్ అయం నాహం కరోమీదమ్ ఇదం న తు । ఇతి భావానుసన్ధానమయీ దృష్టిర్ న తుష్టయే
‘ఇది నేనే, ఇది నేను కాదు; నేను ఇది చేస్తున్నాను, నేను ఇది చేయడం లేదు’ అనే ఆలోచనలతో ఉండే దృష్టి సంతృప్తికి దారి చూపదు.
సా కాలసూత్రపదవీ సా మహావీచివాగురా । సాసిపత్త్రవనశ్రేణీ యా దేహో ఽహమ్ ఇతి స్థితిః
ఈ శరీరమే నేను అనే భావన కాలసూత్రపు మార్గం, మహా తరంగాల ఉచ్చు, కత్తిపత్రల అడవుల వరుసలా ఉంటుంది.
సా త్యాజ్యా సర్వయత్నేన సర్వనాశే ఽప్య్ ఉపస్థితే । స్ప్రష్టవ్యా సా న భవ్యేన సశ్వమాంసేవ పుక్కసీ
ఆ భావనను అన్ని విధాలా, ఎంత కష్టమైనా, పూర్తిగా వదిలేయాలి; అది పుక్కసి మాంసాన్ని తాకినట్టు తాకకూడదు.
తయా సుదూరోజ్ఝితయా దృష్టౌ పాటలలేఖయా । ఉదేతి పరమా దృష్టిర్ జ్యోత్స్నేవ విగతామ్బుదా
ఆ భావనను దూరంగా పారవేసినప్పుడు, మన దృష్టిలో పటలరేఖ మాయమైనట్టు, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత చంద్రకాంతి వెలిగినట్టు, పరమ జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.