బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన న కిఞ్చిద్ అపి విద్యతే । పత్త్రం తత్ర తరోర్ యత్ర నోష్యతే వా న భుజ్యతే
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఆ చెట్టులో ఒక్క ఆకైనా మిగలదు కాదు; ప్రతి ఆకు ఏదో ఒకటి తినబడుతుంది, లేక ఆనందించబడుతుంది.
పత్త్రే పత్త్రే మృగాస్ సుప్తా విశ్రాన్తాస్ సుఘనే ఘనే । కచ్ఛే కచ్ఛే ఖగా లీనాస్ తస్య భూరుహభూపతేః
ఆ వృక్షరాజు మీద ప్రతి ఆకుపై మృగాలు నిద్రపోతూ, ముద్దైన నీడలో విశ్రాంతిగా ఉన్నాయి. ప్రతి గుట్టలో పక్షులు దాగుకుని, సంతోషంగా ఉన్నాయి.
ఏవంగుణవిశిష్టం తం మమాలోకయతస్ తరుమ్ । మహోత్సవేన సదృశీ సా బభూవ తమస్వతీ
అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్న ఆ చెట్టును నేను చూస్తున్నప్పుడు, నా ఆనందం పెద్ద పండుగలా మారింది.
తతః కథాభిర్ అన్యాభిస్ స తస్య తనయో మయా । విజ్ఞానాలోకరమ్యాభిర్ నీతో బోధం పరం పునః
ఆ తరువాత, జ్ఞానప్రకాశంతో మధురంగా ఉన్న ఇతర కథల ద్వారా, నేను అతని కుమారుడిని మళ్లీ పరమ జ్ఞానానికి చేర్చాను.
ఆవయోస్ తత్ర చిత్రాభిః కథాభిర్ ఇతరేతరమ్ । శర్వరీ సా వ్యతీయాయ ముహూర్త ఇవ కాన్తయోః
అక్కడ మనిద్దరం ఒకరికొకరం అద్భుతమైన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ రాత్రి ప్రేమికులకు క్షణంలా వేగంగా గడిచిపోయింది.
ప్రాతః ప్రతనుతాం యాతే ద్యుఘర్మజలజాలకే । ఖకాననాఙ్కురోద్గారే తారకానికరే శనైః
ఉదయం సమీపించగా, రాత్రి తుమ్మెదల తడిపోతు తగ్గిపోతుండగా, ఆకాశంలో పక్షులు మెల్లగా కదలడం మొదలయ్యే సరికి, నక్షత్రాలు ఒక్కొక్కటిగా కనుమరుగయ్యాయి.
ఆకదమ్బనభోభాగమ్ అనుయాతం సుతాన్వితమ్ । అహం విసర్జ్య దాశూరం హరాచలనదీం గతః
అప్పుడు నేను నా పిల్లలతో కలిసి, ఆకాశమార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, దాశూర అనే పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి, హరపర్వతం వద్ద నదీ తీరానికి వెళ్ళాను.
తత్రాభిమతమ్ ఆసాద్య స్నానమ్ ఏత్య నభస్తలమ్ । ప్రవిశ్య ఖం మునీనాం చ మధ్యం స్వస్థమ్ అవస్థితః
అక్కడ నాకు కావలసిన స్నానం చేసి, మళ్లీ ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, మునుల మధ్యలో ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాను.
దాశూరాఖ్యాయికైషా తే కథితా రఘునన్దన । జగతః ప్రతిబిమ్బాభా సత్యాకారాప్య్ అసన్మయీ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఈ 'దాశూర' కథను నీకు చెప్పాను. ఇది ప్రపంచానికి ప్రతిబింబంలా కనిపించినా, నిజమైనదిగా అనిపించినా, వాస్తవానికి అది అస్తిత్వం లేనిది.
దాశూరాఖ్యాయికైవేయమ్ ఇత్య్ ఏతత్ కథితం మయా । తుభ్యం రాఘవ ఘోరాఘజగద్రూపనిరూపణే
ఓ రాఘవా, ఈ దాశూర కథను నేను నీకు చెప్పాను. దీనిద్వారా ఈ లోకం ఎంత భయంకరంగా, మాయగా ఉందో నీకు వివరించాను.
తస్మాద్ అవాస్తవీం త్యక్త్వా వాస్తవీమ్ అపి రఞ్జనామ్ । దాశూరసిద్ధాన్తధియా సదోదారో భవాత్మవాన్
కాబట్టి, అసత్యమైనదానినీ, నిజమైనదానిలో ఆకర్షణ కలిగించే భాగానినీ వదిలిపెట్టి, దాశూర సిద్ధాంతాన్ని గుర్తు పెట్టుకుని, ఎప్పుడూ విశాల హృదయంతో, స్థిరమైన మనసుతో ఉండాలి.
అనేన గచ్ఛామరసున్దరత్వం కదమ్బదాశూరకథారథేన । ఆసాదయిష్యస్య్ అచిరాత్ పురం తద్ భవిష్యసీశో భువనేషు యేన
ఈ కదంబ-దాశూర కథారథాన్ని ఆశ్రయించి, నీవు త్వరలోనే భవిష్యత్తులోని లోకాలన్నింటికీ అధిపతిగా అయ్యే ఆ పురాన్ని చేరుకుంటావు.
నాస్తీదమ్ ఇతి నిర్ణీయ సర్వతస్ త్యజ రఞ్జనామ్ । యన్ నాస్తి తత్ ప్రతి కిల కైవాస్థేహ విచారిణామ్
ఇది లేదు అని నిశ్చయించుకుని, అన్ని చోట్ల ఆకర్షణను వదిలిపెట్టు. ఎందుకంటే, లేనిదానికి విచారించే వారికి ఈ లోకంలో స్థానం ఉండదు.
దృశ్యమానమ్ అథేదం చేద్ అస్తి తత్ తవ కిం గతమ్ । తిష్ఠత్వ్ ఆత్మని బధ్నాసి త్వం కిలాత్ర కిమ్ ఆత్మతామ్
ఈ కనిపించే ప్రపంచం నిజంగా ఉందనుకుంటే, నీకు ఏమి పోయింది? అది నీలోనే ఉండనివ్వు. మరి, నువ్వు దీనిని నీ ఆత్మగా భావించి, ఎందుకు ఇక్కడ నిన్ను నువ్వే బంధించుకుంటున్నావు?
అథ చేద్ అస్తి నాస్తీదమ్ ఇతి నిశ్చయవాన్ అసి । తథాపి భావనాసఙ్గః కథం యుక్తశ్ చలాచలే
ఈ ప్రపంచం అసలు లేదని నీవు నిశ్చయంగా భావిస్తే కూడా, స్థిరమైనదానికైనా, చంచలమైనదానికైనా, ఆలోచనలతో అనురాగం ఎలా కొనసాగుతుంది?
నేదమ్ అస్తి జగద్ రామ న చ నాస్తి మహామతే । కేవలం స్వోత్థమ్ ఏవేత్థమాభానమ్ ఇదమ్ ఈదృశమ్
ఈ లోకం ఉందని కూడా కాదు, లేదని కూడా కాదు, ఓ రామా! ఓ మహామతి! ఇది నీవు తానే సృష్టించుకున్న ఒక భ్రమ మాత్రమే, ఇలా కనిపిస్తున్నదంతే.
నేదం కర్తృకృతం కిఞ్చిన్ న చాకర్తృకృతక్రమమ్ । స్వయమ్ ఆభాసతే చేదం కర్త్రకర్తృపదం గతమ్
ఈ లోకంలో ఏదీ చేసేవాడి చేత చేయబడింది కాదు, చేయనివాడి చేత జరిగిందీ కాదు. ఇది తానే ప్రకాశిస్తూ, చేయువాడు-చేయబడినదీ అన్న భావనల్ని దాటి నిలుస్తుంది.
అకర్తృకం జగజ్జాలం భవత్వ్ అథ సకర్తృకమ్ । మా త్వమ్ ఏతేన సమ్బన్ధం భావయానఘ చేతసి
ఈ ప్రపంచం ఎవరి చేతకైనా, లేక ఎవరి చేతకాకపోయినా ఉండొచ్చు. కానీ, నీవు నీ పవిత్రమైన మనసుతో దీని గురించి ఏ విధంగా అయినా సంబంధం పెట్టుకోకూడదు.
సర్వేన్ద్రియవిహీనాత్మా కర్తేహ స జడోపమః । అకర్త్ర్ ఏవ తదా మన్యే కాకతాలీయవజ్ జగత్
ప్రతి ఇంద్రియమూ లేని ఆత్మ, ఇక్కడ చేసే పనుల్లో జడవస్తువులా ఉంటుంది. నేను దాన్ని కర్మ చేయనివాడిగా భావిస్తున్నాను; ఈ లోకాన్ని యాదృచ్ఛికంగా కలిసొచ్చినదిగా చూస్తున్నాను.
కాకతాలీయయోగేన జాతం యత్ కిఞ్చిద్ ఏవ యత్ । తస్మిన్ భావానుసన్ధానం బాలో బధ్నాతి నేతరః
ఏదైనా యాదృచ్ఛికంగా కలిసొచ్చినప్పుడు, దానిపై మనసు పెట్టి బంధించేది బాలుడే తప్ప, జ్ఞానులు కాదు.
న కదాచిద్ ఇదం శాన్తం జగద్ రామ న చ క్షయి । అజస్రం దృశ్యమానత్వాద్ భావిత్వాచ్ చ పునః పునః
ఓ రామా, ఈ లోకం ఎప్పుడూ శాంతంగా ఉండదు, ఎప్పుడూ నశించదు కూడా. ఇది ఎప్పటికప్పుడు కనిపిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ ఊహించబడుతూ ఉంటుంది.
న కదాచిద్ ఇదం చాస్తి జగద్ రామ న చాక్షయి । అజస్రం క్షీయమాణత్వాన్ నాశిత్వాచ్ చానుమానతః
రామా, ఈ లోకం ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు, అలాగే శాశ్వతమూ కాదు. ఎందుకంటే ఇది ఎప్పటికీ తగ్గిపోతూ, నశించిపోతూ ఉంటుంది కనుక, ఇది నిత్యమైనది కాదని మనం గ్రహించాలి.
సర్వేన్ద్రియపదాతీతో యదా కర్తేహ విజ్వరః । కుర్వాణస్ స తదా ఖేదం న కదాచన గచ్ఛతి
ఇక్కడ చేసే వాడు అన్ని ఇంద్రియాలను దాటి, మనస్సులో కలవరంలేకుండా ఉంటే, ఏ పని చేసినా అతనికి అలసట అనిపించదు.
తేనేయం నియతిః ప్రౌఢా భావాభావదశామయీ । ఈదృశ్య్ ఏవ స్థిరా దీర్ఘా చిత్తోత్థాపి న నశ్యతి
కాబట్టి, ఈ నియతి స్థిరంగా, భవము-అభావముల స్థితుల ఆధారంగా ఏర్పడింది. ఇలాంటి మనస్సు నుంచి వచ్చిన స్థితి నిలకడగా, దీర్ఘకాలంగా ఉంటుంది; అది నశించదు.
అపర్యన్తస్య కాలస్య కశ్చిద్ అంశశ్ శరచ్ఛతమ్ । తావన్మాత్రమహాయుర్ యః కిమ్ ఆస్థాం సో ఽనుధావతి
అంతులేని కాలంలో శరదృతువుల వంద సంవత్సరాలు ఒక చిన్న భాగమే. అలాంటి దీర్ఘాయుష్సును ఆశ్రయిస్తూ పరుగెత్తేవాడు చివరికి ఏమి సాధిస్తాడు?
స్థిరాశ్ చేజ్ జాగతా భావాస్ తత్ తదాస్థా న శోభతే । కథమ్ అన్యోఽన్యసంశ్లేషో జడచేతనయోః కిల
ఈ లోకంలోని విషయాలు స్థిరంగా ఉంటే వాటిపట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉండటం శోభించదు. జడమైన వాటికీ, చైతన్యంతో ఉన్న మనుష్యునికీ నిజంగా ఏ విధమైన కలయిక ఉండగలదూ?
అస్థిరాశ్ చేజ్ జగద్భావాస్ తద్ అప్య్ ఆస్థా న శోభతే । పయఃఫేనాస్థిరాస్యాన్తే దుఃఖమ్ ఏషా దదాతి తే
ఈ లోకంలోని విషయాలు స్థిరంగా లేకపోయినా వాటిపట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉండటం కూడా శోభించదు. నీటిపైన ఏర్పడే నురుగు లాంటివి చివరికి నీవు బాధపడేలా చేస్తాయి.
ఆస్థాబన్ధో మహాబాహో జగద్భావత్వదాత్మనోః । న స్థిరాస్థిరయోః ఫేనశైలయోర్ ఇవ రాజతే
ఓ మహాబాహూ, ఆత్మకి, లోకంలోని విషయాలకు మధ్య ఆసక్తి బంధం స్థిరమైనదైనా, స్థిరంగా లేనిదైనా, నురుగు కొండల మధ్య బంధం లేనట్లు, వెలుగుగా ఉండదు.
సర్వకర్తాప్య్ అకర్తేవ కరోత్య్ ఆత్మా న కిఞ్చన । తిష్ఠత్య్ అలమ్ ఉదాసీన ఆలోకం ప్రతి దీపవత్
ఆత్మ అన్నీ చేయగలిగినదైనా, ఏమీ చేయనట్టు ఉంటుంది. అది పూర్తిగా నిర్లిప్తంగా, దీపం చుట్టూ వెలుగు పంచినట్లు, ఉండిపోతుంది.
కుర్వన్ న కిఞ్చిత్ కురుతే దినకార్యమ్ ఇవాంశుమాన్ । గచ్ఛన్ న గచ్ఛతి స్వస్థస్ స్వాస్పదస్థో రవిర్ యథా
ఏదైనా పని చేస్తున్నా, అతడు నిజంగా ఏమీ చేయడు. ఇది సూర్యుడు రోజంతా తన పని చేసినట్టు. కదులుతున్నట్టు కనిపించినా, అతడు ఎక్కడా కదలడు. సూర్యుడు తన స్థానం విడిచిపెట్టకుండా ఉండేలా, అతడూ తన స్థితిలోనే ఉంటాడు.