సమవిషమదశావిపాకభిన్నాస్ త్రిభువనభూతపరమ్పరాఫలౌఘాః । సమయపవనపాతితాః పతన్తి ప్రతిదినమ్ ఆతతసంసృతిద్రుమేభ్యః
ఈ మూడు లోకాల జీవుల పరంపరలో పుట్టే ఫలితాల ప్రవాహాలు, సుఖం–దుఃఖంగా వేర్వేరుగా పండిపడి, కాలగాలికి తాళలేక, ఎప్పటికీ సాగిపోతున్న సంసారవృక్షాల నుంచి ప్రతిరోజూ కూలిపోతుంటాయి.
ఇతి మేధోపదావాగ్నిదగ్ధే మహతి చేతసి । ప్రస్ఫురన్తి న భోగాశా మృగతృష్ణాస్ సరస్స్వ్ ఇవ
ఇలా, వివేకాగ్ని మనసును కాల్చినప్పుడు, అనుభవాల కోరికలు ఎక్కడా పుట్టవు; నిజమైన సరస్సులో మృగత్రిష్ణలు కనిపించని విధంగా.
ప్రత్యహం చాతికటుతామ్ ఏతి సంసారసంసృతిః । కాలపాకవశోల్లాసిరసా నిమ్బలతా యథా
ప్రతి రోజు ఈ Samsāra జీవన చక్రం మరింత చేదుగా మారుతోంది. ఇది కాలం గడిచే కొద్దీ మరింత చేదుగా మారే వేప చెట్టు రుచి లాంటిది.
వృద్ధిమ్ ఆయాతి దౌర్జన్యం సౌజన్యం యాతి తానవమ్ । కరఞ్జకర్కశే రాజన్ ప్రత్యహం జనచేతసి
ఓ రాజా, ప్రతి రోజు ప్రజల మనసుల్లో కఠినత ఎక్కువవుతోంది, మంచితనం తగ్గిపోతోంది. ఇది గరుకైన కరంజ చెట్ల పొదలో జరిగేదిలా ఉంది.
భజ్యతే భువి మర్యాదా ఝగిత్య్ ఏవ దిశం ప్రతి । శుష్కేవ మాషశిమికా టాఙ్కారకఠినారవమ్
భూమిపై నియమాలు ఒక్కసారిగా అన్ని దిశలలో పగిలిపోతున్నాయి. ఇవి ఎండిన మినుములు గట్టిగా పగిలే శబ్దంలా ఉన్నాయి.
రాజ్యేభ్యో భోగపూగేభ్యశ్ చిన్తావన్తో మహీశ్వరాః । నిరస్తచిన్తాకలికా వరమ్ ఏకాన్తశీలతా
రాజ్యాలు, అనేక ఆనందాలు ఉన్నా రాజులు మనసులో ఎన్నో ఆందోళనలతో ఉంటారు. ఆందోళనలే లేని ఒంటరిగా ఉండే స్వభావం ఎంతో మేలైనది.
నానన్దాయ మమోద్యానం న సుఖాయ మమ శ్రియః । న హర్షాయ మమార్థాశా శామ్యామి మనసా సహ
నా తోట నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వదు, నా ధనం నాకు సంతోషాన్ని కలిగించదు, సంపాదించాలనే కోరికలు నాకు హర్షాన్ని పుట్టించవు—నేను నా మనసుతో కలిసి నిశ్చలంగా ఉన్నాను.
అనిత్యశ్ చాసుఖో లోకస్ తృష్ణా తాత దురుద్వహా । చాపలోపహతం చేతః కథం యాస్యామి నిర్వృతిమ్
ఈ లోకం శాశ్వతమైనది కాదు, సుఖమూ లేదు; తాపత్రయం భరించలేనిది, ప్రియమైనవాడా. మనసు చంచలతతో బాధపడుతుంటే, నేను ఎప్పుడు శాంతిని పొందగలను?
నాభినన్దామి మరణం నాభినన్దామి జీవితమ్ । యథా తిష్ఠామి తిష్ఠామి తథైవ విగతజ్వరమ్
నాకు మరణం ఇష్టమేమీ కాదు, జీవితం కూడా ఇష్టమేమీ కాదు. నేను ఎలా ఉన్నానో అలా ఉన్నాను—ఏ ఆశలు లేకుండా, బాధలు లేకుండా.
కిం మే రాజ్యేన కిం భోగైః కిమ్ అర్థేన కిమ్ ఈహితైః । అహఙ్కారవశాద్ ఏతత్ స ఏవ గలితో మమ
రాజ్యం నాకు ఎందుకు? భోగాలు, ధనం, ఆశలు నాకు ఎందుకు? ఇవన్నీ అహంకార ప్రభావంలో ఉండేవి, ఇప్పుడు అది నాలో తగ్గిపోయింది.
జన్మావలివరత్రాయామ్ ఇన్ద్రియగ్రన్థయో దృఢాః । యే లగ్నాస్ తద్విమోక్షార్థం యే యతన్తే త ఉత్తమాః
పునఃపునః జన్మల బంధంలో, మన ఇంద్రియాల బంధాలు బలంగా ఉంటాయి. ఆ బంధాల నుంచి విముక్తి కోసం శ్రమించే వారు నిజంగా మహనీయులు.
దలితం మానినీలోకైర్ మనో మకరకేతునా । కోమలం ఖురనిష్పేషైః కమలం కరిణా యథా
ఈ లోకంలోని గర్వంతో కూడిన, చంచలమైన మనుషుల వల్ల నా మనస్సు నలిగిపోయింది. అది ఏలాగంటే, ఏనుగు కాళ్లతో త్రొక్కబడిన నాజూకు కమలం ఎలా నలిగిపోతుందో అలా.
అద్య చేత్ స్వస్థయా బుద్ధ్యా మునీన్ద్ర న చికిత్స్యతే । భూయశ్ చిత్తచికిత్సాయాం కః కిలావసరః కుతః
మహా మునివరా! ఈ రోజు మనస్సును సరిగ్గా బుద్ధితో నయం చేయకపోతే, మళ్లీ మనస్సు చికిత్సకు అవకాశం ఎప్పుడూ వస్తుంది?
విషం విషయవైషమ్యం న విషం విషమ్ ఉచ్యతే । జన్మాన్తరఘ్నా విషయా ఏకదేహహరం విషమ్
విషం అనేది నిజంగా విషం కాదు; ఇంద్రియ విషయాల కలహమే అసలైన విషం. విషయం ఒక్క శరీరాన్ని మాత్రమే నాశనం చేస్తుంది, కానీ ఇంద్రియ విషయాలు అనేక జన్మలను నాశనం చేస్తాయి.
న సుఖాని న దుఃఖాని న మిత్రాణి న బన్ధవః । న జీవితం న మరణం బన్ధాయ జ్ఞస్య చేతసః
తెలివైనవారి మనసును ఆనందాలు గానీ, బాధలు గానీ, స్నేహితులు గానీ, బంధువులు గానీ, జీవితం గానీ, మరణం గానీ ఏదీ కట్టిపడవు.
తద్ భవామి యథా బ్రహ్మన్ పూర్వాపరవిదాం వర । వీతశోకభయాయాసో జ్ఞస్ తథోపదిశాశు మే
భూతభవిష్యత్తును తెలిసిన మహర్షీ, దయచేసి నాకు త్వరగా బోధించు. నేను కూడా ఆ జ్ఞానిని పోలి దుఃఖం, భయం, శ్రమలేని వాడిగా మారాలి.
వాసనాజాలవలితా దుఃఖకణ్టకసఙ్కటా । నిపాతోత్పాతబహలా భీమరూపాజ్ఞతాటవీ
అజ్ఞానపు అడవి వాసనల వలలో చిక్కుకుని, బాధల ముల్లులతో నిండిపోయి, ప్రమాదాలతో ఘనంగా, భయంకరమైన రూపంలో ఉంది.
క్రకచోగ్రవినిష్పేషం సోఢుం శక్తో ఽస్మ్య్ అహం మునే । సంసారవ్యవహారోత్థం నాశావిషమవైశసమ్
మహర్షీ, ఈ లోక వ్యవహారాల వల్ల కలిగే విషం, కష్టాలను, పదునైన రంపంతో నలిపినట్టు ఎంతటి బాధ వచ్చినా నేను భరించగలను.
ఇదం నాస్తీదమ్ అస్తీతి వ్యవహారిజనభ్రమః । ధునోతీదం చలం చేతో రజోరాశిమ్ ఇవానిలః
ఇది లేదు, ఇది ఉంది అని సామాన్యులు అనుకునే అపోహ ఈ చంచలమైన మనసును గాలి దుమ్ము మేడి చెల్లబెట్టినట్లు ఊడదీస్తుంది.
తృష్ణాతన్తులవప్రోతజీవసఞ్చయమౌక్తికమ్ । చిదచ్ఛాఙ్గతయా నిత్యం ప్రకటం చిత్తనాయకమ్
తృప్తి తంతువులతో నడిపించబడే జీవుల సమూహం, చైతన్యం ప్రతిబింబంగా మెరుస్తూ, మనస్సుకు ఎల్లప్పుడూ మార్గదర్శకంగా కనిపించే ముత్యంలాంటిది.
సంసారహారమ్ అరతిః కాలవ్యాలవిభూషణమ్ । త్రోటయామ్య్ అహమ్ అక్రూరాం వాగురామ్ ఇవ కేసరీ
కాలసర్పం హారంగా ధరించే ఈ సంసార బాధను, దయలేని వలను, నేను సింహంలా చీల్చి పారేస్తాను.
నీహారం హృదయాటవ్యాం మనస్తిమిరమ్ ఆశు మే । కేనచిజ్ జ్ఞానదీపేన భిన్ద్ధి తత్త్వవిదాం వర
తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడా! నా హృదయవనంలో ఉన్న మబ్బును, మనస్సులోని చీకటిని, ఏదైనా జ్ఞానదీపంతో త్వరగా తొలగించు.
విద్యన్త ఏవేహ న తే మహాత్మన్ దురాధయో న క్షయమ్ ఆప్నువన్తి । యే సఙ్గమేనోత్తమమానసానాం నిశాతమాంసీవ నిశాకరేణ
ఓ మహాత్మా, ఉన్నతమైన మనస్సు కలవారిని ఇక్కడ ఎలాంటి కష్టాలు కూడా బాధించవు; ఎలాగైతే పదునైన మాంసాన్ని చంద్రుని కిరణాలు తగ్గించలేవో, అలాగే దురదృష్టాలు కూడా వారిని ఏమీ చేయలేవు.
ఆయుర్ వాయువిఘట్టితాబ్జపటలీలమ్బామ్బువద్ భఙ్గురం భోగా మేఘవితానమధ్యవిలసత్సౌదామినీచఞ్చలాః । లోలో యౌవనలాలనాజలరయశ్ చేత్య్ ఆకలయ్య ద్రుతం ముద్రైవాద్రిదృఢార్పితా నను మయా చిత్తే చిరం శాన్తయే
ప్రాణం గాలిలో ఊగిపడే తామర పువ్వుల గుత్తిలా బలహీనంగా ఉంటుంది; సుఖాలు మేఘాల మధ్య మెరుస్తూ కనిపించే మెరుపులా చంచలంగా ఉంటాయి; యవ్వనం, మమకారం, కోరికల అలలు అన్నీ కూడా నిలకడలేవు — ఇవన్నీ తెలుసుకొని, నా మనసును పర్వతంపై ముద్ర వేసినట్టు దృఢంగా నిలిపాను, శాశ్వతమైన శాంతికోసం.
ఏవమ్ అభ్యుత్థితానర్థసార్థసఙ్కటకోటరమ్ । జగద్ ఆలోక్య నిర్మగ్నం మనో మననకర్దమే
ఇలా ఎన్నో కష్టాలతో నిండిన ఈ లోకాన్ని చూస్తే, నా మనసు ఆందోళనల మట్టిలో మునిగిపోతుంది.
మనో మే భ్రమతీవేదం సమ్భ్రమశ్ చోపజాయతే । గాత్రాణి పరికమ్పన్తే పత్త్రాణీవ జరత్తరోః
నా మనసు అయోమయంలో తిరుగుతుంది, కలవరమూ కలుగుతోంది; నా అవయవాలు పాత వృక్షపు ఆకుల్లా వణికిపోతున్నాయి.
అనాప్తోత్తమసన్తోషచర్యోత్సఙ్గాకులా మతిః । శూన్యాస్పదా బిభేతీహ బాలేవాల్పబలేశ్వరా
పరమ సంతృప్తి సన్నిధానం లేకుండా నా మనస్సు కలవరపడుతోంది. ఇది శూన్యమైన చోట్లను చూసి, బలహీనమైన చిన్న రాజు భయపడినట్టు భయపడుతోంది.
వికల్పేభ్యో లుఠన్త్య్ ఏతాశ్ చాన్తఃకరణవృత్తయః । శ్వభ్రేభ్య ఇవ సారఙ్గ్యస్ తుచ్ఛాలమ్బవిడమ్బితాః
ఈ అంతఃకరణపు భావాలు అనేక సందేహాలలో చిక్కుకుని తిప్పబడుతున్నాయి. అవి ఖాళీ బావుల్లో మోసపోయే జింకల వలె మోసపోతున్నాయి.
అవివేకాస్పదభ్రష్టాః కష్టే రూఢా న సత్పదే । అన్ధకూపమ్ ఇవాపన్నా వరాకాశ్ చక్షురాదయః
వివేకం నుంచి దూరమై, కష్టాల్లోనే స్థిరపడిన నా ఇంద్రియాలు — చూపు మొదలైనవి — మంచిపథంలో కాకుండా, దురదృష్టవశాత్తు అంధకూపంలో పడిపోయినవారి లాగా ఉన్నాయి.
నావస్థితిమ్ ఉపాయాతి న చ యాతి యథేప్సితమ్ । చిన్తా జీవేశ్వరాయత్తా కాన్తేవాప్రియసద్మని
ఆందోళన స్థిరపడదు, మనసుకు నచ్చినట్టు పోదు. అది ప్రాణాధిపతికి ఆధీనంగా ఉంటుంది, ఇల్లు ఇష్టపడని ప్రియురాలు ఉన్నట్టు.