నవపుష్పలతాదోలాలీలయాలసలాసినా । ఆపాదమస్తకప్రాన్తం ససమస్తలతాలయమ్
కొత్తగా పూసిన లతల ఊయలలో అలసత్వంగా ఆనందంగా వాలిపోయి, తల నుండి పాదాల వరకు ఆ ఇంటి అంతా లతలతో అలంకరించబడి ఉంది,
వృన్దేన వనదేవీనాం కోకిలాలాపశాలినా । సన్దిగ్ధమఞ్జరీజాలమ్ అలినేత్రేణ హాసినా
అక్కడ అడవి దేవతల సమూహాలు, కోకిలల గానంతో కూడి, తేనెటీగల వలె చిరునవ్వుతో తమ కళ్లతో, స్పష్టంగా కనిపించని మంజుల గుచ్చాలను ఆసక్తిగా చూస్తున్నారు,
అవశ్యాయోపశమితరతిఖేదైర్ మదాలసైః । పుష్పధూలిసమారబ్ధైర్ ఆలబ్ధైర్ నిబిడం మిథః
ప్రేమ అలసటను మృదువైన మబ్బు తేమతో శాంతింపజేసి, పుష్పధూళి గాలి నిండుగా కలిసిపోయి, ఆహ్లాదంగా పరస్పరం మమేకమవుతున్న ఆ స్థలం,
పుష్పాన్తరాన్తఃపురగైః కిమ్ అపి ప్రణయోచితమ్ । ధ్వనద్భిర్ అభితస్ స్వచ్ఛం మత్తాలియుగలైర్ వృతమ్
పువ్వుల లోపల, అక్కడ ఏదో మధురమైన ఆట జరుగుతుంటే, చుట్టూ మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల జంటలు స్వచ్చమైన గుంగురుమని శబ్దంతో ఆ ప్రాంతాన్ని నిండుస్తున్నాయి.
కాననోపాన్తనగరీఘుఙ్ఘుమాకర్ణనేచ్ఛయా । క్షణమ్ ఉత్కర్ణమ్ ఆశాన్తచారుచర్వణటాఙ్కృతైః
అటవీ ప్రాంతంలోని ఊరి దూరపు గుంగురుము వినాలని ఆశతో, ఆ జంతువులు కొంతసేపు చెవి పైకి ఎత్తి, తేనెలు తింటూ ఆ మధురధ్వని వినడంలో మునిగిపోతారు.
క్షణం దలాశ్రివిశ్రాన్తముగ్ధముగ్ధశిరస్తయా । పశ్యద్భిర్ ఇన్ద్వంశుకచజ్జలామ్ అర్ణవమేఖలామ్
కొంతసేపు, ఆకుల అంచున తలవాల్చి విశ్రాంతిగా ఉన్న ఆ జంతువులు, సముద్రపు అలలపై వెదజల్లిన వెన్నెలను మెరిసే మెడలాగా తిలకిస్తూ ఆనందిస్తారు.
వనస్థలీనాం తనయైర్ నయైర్ మూర్తిమ్ ఇవాస్థితైః । సుప్తైః పత్త్రపుటేష్వ్ అన్తర్ మృగైశ్ శారలతాన్తరమ్
అక్కడ అడవి పొదల కుమార్తెలు, సౌందర్యానికి రూపంగా నిలబడి, ఆకుల మడల్లో నిద్రపోతున్న జింకలు, మృదువైన గడ్డి మధ్య విశ్రాంతి తీసుకుంటూ కనిపిస్తారు.
నీడశ్వసత్సువిశ్వస్తసుప్తసార్భకపక్షిణమ్ । పాకచ్యుతఫలోపాన్తవృత్తలమ్బికమణ్డలమ్
ఆ పక్కలలో పక్షులు తమ పిల్లలతో కలసి నిశ్చింతగా, నమ్మకంగా నిద్రపోతూ ఉంటాయి. పక్కనే పండిన పండ్లు నేలపై పడిపోయి కనిపిస్తాయి.
సన్దిగ్ధమూకభ్రమరం గుచ్ఛేష్వ్ అబ్జాక్షసూత్రకైః । శ్యామలీకృతపర్యన్తం నీలైః పల్లవమణ్డలైః
ఆ కాయల మధ్యలో, మాటలేని తేనెటీగలు సందేహంగా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ చెట్టు చివరలు నీలిరంగు కొత్త ఆకుల గుచ్చులతో, కమలాలాంటి దండలవల్ల, చీకటి ముసురుగా కనిపిస్తాయి.
సుగన్ధితాశేషవనం పుష్పమేఘీకృతామ్బుదమ్ । ధూలీకదమ్బశబలం ఫలార్థివలితం తలే
ఆటవీ అంతా పరిమళంతో నిండిపోయి ఉంది. పైగా, మేఘాలు పూల మబ్బుల్లా మారిపోయాయి. అడుగున నేలపై ధూళి చుక్కలు చల్లబడినట్టు కనిపిస్తున్నాయి. పండ్ల కోసం వెతికేవారు ఆ చెట్టు క్రింద వంగిపోతూ ఉంటారు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన న కిఞ్చిద్ అపి విద్యతే । పత్త్రం తత్ర తరోర్ యత్ర నోష్యతే వా న భుజ్యతే
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఆ చెట్టులో ఒక్క ఆకైనా మిగలదు కాదు; ప్రతి ఆకు ఏదో ఒకటి తినబడుతుంది, లేక ఆనందించబడుతుంది.
పత్త్రే పత్త్రే మృగాస్ సుప్తా విశ్రాన్తాస్ సుఘనే ఘనే । కచ్ఛే కచ్ఛే ఖగా లీనాస్ తస్య భూరుహభూపతేః
ఆ వృక్షరాజు మీద ప్రతి ఆకుపై మృగాలు నిద్రపోతూ, ముద్దైన నీడలో విశ్రాంతిగా ఉన్నాయి. ప్రతి గుట్టలో పక్షులు దాగుకుని, సంతోషంగా ఉన్నాయి.
ఏవంగుణవిశిష్టం తం మమాలోకయతస్ తరుమ్ । మహోత్సవేన సదృశీ సా బభూవ తమస్వతీ
అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్న ఆ చెట్టును నేను చూస్తున్నప్పుడు, నా ఆనందం పెద్ద పండుగలా మారింది.
తతః కథాభిర్ అన్యాభిస్ స తస్య తనయో మయా । విజ్ఞానాలోకరమ్యాభిర్ నీతో బోధం పరం పునః
ఆ తరువాత, జ్ఞానప్రకాశంతో మధురంగా ఉన్న ఇతర కథల ద్వారా, నేను అతని కుమారుడిని మళ్లీ పరమ జ్ఞానానికి చేర్చాను.
ఆవయోస్ తత్ర చిత్రాభిః కథాభిర్ ఇతరేతరమ్ । శర్వరీ సా వ్యతీయాయ ముహూర్త ఇవ కాన్తయోః
అక్కడ మనిద్దరం ఒకరికొకరం అద్భుతమైన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ రాత్రి ప్రేమికులకు క్షణంలా వేగంగా గడిచిపోయింది.
ప్రాతః ప్రతనుతాం యాతే ద్యుఘర్మజలజాలకే । ఖకాననాఙ్కురోద్గారే తారకానికరే శనైః
ఉదయం సమీపించగా, రాత్రి తుమ్మెదల తడిపోతు తగ్గిపోతుండగా, ఆకాశంలో పక్షులు మెల్లగా కదలడం మొదలయ్యే సరికి, నక్షత్రాలు ఒక్కొక్కటిగా కనుమరుగయ్యాయి.
ఆకదమ్బనభోభాగమ్ అనుయాతం సుతాన్వితమ్ । అహం విసర్జ్య దాశూరం హరాచలనదీం గతః
అప్పుడు నేను నా పిల్లలతో కలిసి, ఆకాశమార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, దాశూర అనే పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి, హరపర్వతం వద్ద నదీ తీరానికి వెళ్ళాను.
తత్రాభిమతమ్ ఆసాద్య స్నానమ్ ఏత్య నభస్తలమ్ । ప్రవిశ్య ఖం మునీనాం చ మధ్యం స్వస్థమ్ అవస్థితః
అక్కడ నాకు కావలసిన స్నానం చేసి, మళ్లీ ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, మునుల మధ్యలో ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాను.
దాశూరాఖ్యాయికైషా తే కథితా రఘునన్దన । జగతః ప్రతిబిమ్బాభా సత్యాకారాప్య్ అసన్మయీ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఈ 'దాశూర' కథను నీకు చెప్పాను. ఇది ప్రపంచానికి ప్రతిబింబంలా కనిపించినా, నిజమైనదిగా అనిపించినా, వాస్తవానికి అది అస్తిత్వం లేనిది.
దాశూరాఖ్యాయికైవేయమ్ ఇత్య్ ఏతత్ కథితం మయా । తుభ్యం రాఘవ ఘోరాఘజగద్రూపనిరూపణే
ఓ రాఘవా, ఈ దాశూర కథను నేను నీకు చెప్పాను. దీనిద్వారా ఈ లోకం ఎంత భయంకరంగా, మాయగా ఉందో నీకు వివరించాను.
తస్మాద్ అవాస్తవీం త్యక్త్వా వాస్తవీమ్ అపి రఞ్జనామ్ । దాశూరసిద్ధాన్తధియా సదోదారో భవాత్మవాన్
కాబట్టి, అసత్యమైనదానినీ, నిజమైనదానిలో ఆకర్షణ కలిగించే భాగానినీ వదిలిపెట్టి, దాశూర సిద్ధాంతాన్ని గుర్తు పెట్టుకుని, ఎప్పుడూ విశాల హృదయంతో, స్థిరమైన మనసుతో ఉండాలి.
అనేన గచ్ఛామరసున్దరత్వం కదమ్బదాశూరకథారథేన । ఆసాదయిష్యస్య్ అచిరాత్ పురం తద్ భవిష్యసీశో భువనేషు యేన
ఈ కదంబ-దాశూర కథారథాన్ని ఆశ్రయించి, నీవు త్వరలోనే భవిష్యత్తులోని లోకాలన్నింటికీ అధిపతిగా అయ్యే ఆ పురాన్ని చేరుకుంటావు.
నాస్తీదమ్ ఇతి నిర్ణీయ సర్వతస్ త్యజ రఞ్జనామ్ । యన్ నాస్తి తత్ ప్రతి కిల కైవాస్థేహ విచారిణామ్
ఇది లేదు అని నిశ్చయించుకుని, అన్ని చోట్ల ఆకర్షణను వదిలిపెట్టు. ఎందుకంటే, లేనిదానికి విచారించే వారికి ఈ లోకంలో స్థానం ఉండదు.
దృశ్యమానమ్ అథేదం చేద్ అస్తి తత్ తవ కిం గతమ్ । తిష్ఠత్వ్ ఆత్మని బధ్నాసి త్వం కిలాత్ర కిమ్ ఆత్మతామ్
ఈ కనిపించే ప్రపంచం నిజంగా ఉందనుకుంటే, నీకు ఏమి పోయింది? అది నీలోనే ఉండనివ్వు. మరి, నువ్వు దీనిని నీ ఆత్మగా భావించి, ఎందుకు ఇక్కడ నిన్ను నువ్వే బంధించుకుంటున్నావు?
అథ చేద్ అస్తి నాస్తీదమ్ ఇతి నిశ్చయవాన్ అసి । తథాపి భావనాసఙ్గః కథం యుక్తశ్ చలాచలే
ఈ ప్రపంచం అసలు లేదని నీవు నిశ్చయంగా భావిస్తే కూడా, స్థిరమైనదానికైనా, చంచలమైనదానికైనా, ఆలోచనలతో అనురాగం ఎలా కొనసాగుతుంది?
నేదమ్ అస్తి జగద్ రామ న చ నాస్తి మహామతే । కేవలం స్వోత్థమ్ ఏవేత్థమాభానమ్ ఇదమ్ ఈదృశమ్
ఈ లోకం ఉందని కూడా కాదు, లేదని కూడా కాదు, ఓ రామా! ఓ మహామతి! ఇది నీవు తానే సృష్టించుకున్న ఒక భ్రమ మాత్రమే, ఇలా కనిపిస్తున్నదంతే.
నేదం కర్తృకృతం కిఞ్చిన్ న చాకర్తృకృతక్రమమ్ । స్వయమ్ ఆభాసతే చేదం కర్త్రకర్తృపదం గతమ్
ఈ లోకంలో ఏదీ చేసేవాడి చేత చేయబడింది కాదు, చేయనివాడి చేత జరిగిందీ కాదు. ఇది తానే ప్రకాశిస్తూ, చేయువాడు-చేయబడినదీ అన్న భావనల్ని దాటి నిలుస్తుంది.
అకర్తృకం జగజ్జాలం భవత్వ్ అథ సకర్తృకమ్ । మా త్వమ్ ఏతేన సమ్బన్ధం భావయానఘ చేతసి
ఈ ప్రపంచం ఎవరి చేతకైనా, లేక ఎవరి చేతకాకపోయినా ఉండొచ్చు. కానీ, నీవు నీ పవిత్రమైన మనసుతో దీని గురించి ఏ విధంగా అయినా సంబంధం పెట్టుకోకూడదు.
సర్వేన్ద్రియవిహీనాత్మా కర్తేహ స జడోపమః । అకర్త్ర్ ఏవ తదా మన్యే కాకతాలీయవజ్ జగత్
ప్రతి ఇంద్రియమూ లేని ఆత్మ, ఇక్కడ చేసే పనుల్లో జడవస్తువులా ఉంటుంది. నేను దాన్ని కర్మ చేయనివాడిగా భావిస్తున్నాను; ఈ లోకాన్ని యాదృచ్ఛికంగా కలిసొచ్చినదిగా చూస్తున్నాను.
కాకతాలీయయోగేన జాతం యత్ కిఞ్చిద్ ఏవ యత్ । తస్మిన్ భావానుసన్ధానం బాలో బధ్నాతి నేతరః
ఏదైనా యాదృచ్ఛికంగా కలిసొచ్చినప్పుడు, దానిపై మనసు పెట్టి బంధించేది బాలుడే తప్ప, జ్ఞానులు కాదు.