లతాకోటితటభ్రాన్తైశ్ చమరైర్ ఇన్దుసున్దరైః । శుభ్రాభ్రఖణ్డనికరైశ్ శరన్నభ ఇవావృతమ్
లతల చివరల చుట్టూ తిరిగే, చంద్రబింబంలా మెరిసే చామరాలతో, తెల్లటి మేఘపు ముద్దలతో ఆ చెట్టు చుట్టూ శరదృతువులోని ఆకాశంలా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
ప్రాలేయకణపద్ధత్యా ముక్తావల్యాభ్యలఙ్కృతమ్ । సర్వావయవమ్ ఏవాచ్ఛపుష్పపూరైః ప్రపూరితమ్
హిమకణాల వరుసల వలె ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడి, ప్రతి అవయవం నిర్మలమైన పువ్వుల సమూహాలతో నిండిపోయి ఉంది.
స్వరేణుచన్దనాలేపైస్ సమాలబ్ధమ్ అఖణ్డితమ్ । స్వచ్ఛదాభోగవిపులరక్తామ్బరపరిష్కృతమ్
పుష్పరేణువుతో, గంధపుతో పూర్తిగా పూసి, అందంలో ఎలాంటి లోపం లేకుండా, విశాలమైన స్పష్టమైన ఎరుపు వస్త్రాలతో అలంకరించబడింది.
వివాహాయేవ వేషేణ పుష్పభారాదిహారిణా । లతాఙ్గనానుషక్తేన నాగరేణ కృతోద్యమమ్
పెళ్లి వేడుకకు సిద్ధమైనట్టు దుస్తులు ధరించి, పువ్వుల భారంతో ఆకర్షణీయంగా, వల్లి స్త్రీతో కలిసి, నగరవాసి ఏర్పాట్లు చేస్తున్నట్టు ఉంది.
సునిబద్ధజటాకారలతామణ్డలమణ్డితమ్ । మఞ్జరీభిః పతాకాభిర్ యుక్తం పురమ్ ఇవోత్సవే
బాగా కట్టిన జటాల వలె వలసల మాలలతో అలంకరించబడి, మంజరీలు, పతాకలతో కూడి, పండుగలో ఉన్న నగరంలా కనిపిస్తోంది.
మృగకణ్డూయనధ్వస్తపుష్పధూలివిధూసరమ్ । ప్రోత్సారితోపాన్తవనం వృక్షమల్లమ్ ఇవోత్థితమ్
మృగాలు గోకరచిన పువ్వుల ధూళి చుట్టూ పడి, పక్కన ఉన్న వనాలు దూరంగా పోయినట్టు, ఆ చెట్టు మిగతా చెట్ల మధ్యలో బలవంతుడిలా నిలబడి ఉంది.
బర్హిభిః కుసుమోద్వాన్తపరాగపరిపాటలైః । నిక్షేపక్షిప్తసన్ధ్యాభ్రబాలసాలమ్ ఇవాచలైః
నెమళ్లు పువ్వుల పరాగాన్ని చెల్లచెదురుగా చల్లగా, ఆ చెట్టు సాయంకాల మేఘాల మధ్య కొండపైని చిన్న సాల చెట్టుల్లా కనిపిస్తోంది.
ప్రవాలారుణహస్తేన శీతలచ్ఛాయశాయినా । మధునా ఘూర్ణమానేన ప్రాలేయోత్పులకత్విషా
కొత్త ఎర్ర కాయలు చేతుల్లా విరబూసి, చల్లని నీడలో విశ్రాంతిగా పడి, మధురతతో ఊగుతూ, మంచుతనంతో మెరిసిపోతుంది.
నీరన్ధ్రపుష్పపూరేణ ఘూర్ణితేన వనానిలైః । నిద్రాలుకుట్మలదృశా స్తబకస్తనధారిణా
పుష్పాలు గట్టిగా గుచ్చినట్టు, అరణ్య గాలి ఊపిరితో ఊగిపోతూ, నిద్ర మత్తులో అరచూపుతో, పుష్పగుచ్ఛాలు వక్షోజాల్లా ధరించి ఉంది.
పుష్పజాలరజఃపుఞ్జకుఙ్కుమారుణవాససా । లతావితాననిలయవాతాయననిషఙ్గిణా
పుష్పాల గుచ్చాల నుంచి పుట్టిన కుంకుమ రంగు ధూళితో ఎర్రబడిన వస్త్రాలు ధరించి, కొమ్మల మధ్యలోని ఆకుల నీడలో ఉన్న గవాక్షాల ద్వారా వెలుగు ప్రసరిస్తున్న ఆ గృహం,
నవపుష్పలతాదోలాలీలయాలసలాసినా । ఆపాదమస్తకప్రాన్తం ససమస్తలతాలయమ్
కొత్తగా పూసిన లతల ఊయలలో అలసత్వంగా ఆనందంగా వాలిపోయి, తల నుండి పాదాల వరకు ఆ ఇంటి అంతా లతలతో అలంకరించబడి ఉంది,
వృన్దేన వనదేవీనాం కోకిలాలాపశాలినా । సన్దిగ్ధమఞ్జరీజాలమ్ అలినేత్రేణ హాసినా
అక్కడ అడవి దేవతల సమూహాలు, కోకిలల గానంతో కూడి, తేనెటీగల వలె చిరునవ్వుతో తమ కళ్లతో, స్పష్టంగా కనిపించని మంజుల గుచ్చాలను ఆసక్తిగా చూస్తున్నారు,
అవశ్యాయోపశమితరతిఖేదైర్ మదాలసైః । పుష్పధూలిసమారబ్ధైర్ ఆలబ్ధైర్ నిబిడం మిథః
ప్రేమ అలసటను మృదువైన మబ్బు తేమతో శాంతింపజేసి, పుష్పధూళి గాలి నిండుగా కలిసిపోయి, ఆహ్లాదంగా పరస్పరం మమేకమవుతున్న ఆ స్థలం,
పుష్పాన్తరాన్తఃపురగైః కిమ్ అపి ప్రణయోచితమ్ । ధ్వనద్భిర్ అభితస్ స్వచ్ఛం మత్తాలియుగలైర్ వృతమ్
పువ్వుల లోపల, అక్కడ ఏదో మధురమైన ఆట జరుగుతుంటే, చుట్టూ మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల జంటలు స్వచ్చమైన గుంగురుమని శబ్దంతో ఆ ప్రాంతాన్ని నిండుస్తున్నాయి.
కాననోపాన్తనగరీఘుఙ్ఘుమాకర్ణనేచ్ఛయా । క్షణమ్ ఉత్కర్ణమ్ ఆశాన్తచారుచర్వణటాఙ్కృతైః
అటవీ ప్రాంతంలోని ఊరి దూరపు గుంగురుము వినాలని ఆశతో, ఆ జంతువులు కొంతసేపు చెవి పైకి ఎత్తి, తేనెలు తింటూ ఆ మధురధ్వని వినడంలో మునిగిపోతారు.
క్షణం దలాశ్రివిశ్రాన్తముగ్ధముగ్ధశిరస్తయా । పశ్యద్భిర్ ఇన్ద్వంశుకచజ్జలామ్ అర్ణవమేఖలామ్
కొంతసేపు, ఆకుల అంచున తలవాల్చి విశ్రాంతిగా ఉన్న ఆ జంతువులు, సముద్రపు అలలపై వెదజల్లిన వెన్నెలను మెరిసే మెడలాగా తిలకిస్తూ ఆనందిస్తారు.
వనస్థలీనాం తనయైర్ నయైర్ మూర్తిమ్ ఇవాస్థితైః । సుప్తైః పత్త్రపుటేష్వ్ అన్తర్ మృగైశ్ శారలతాన్తరమ్
అక్కడ అడవి పొదల కుమార్తెలు, సౌందర్యానికి రూపంగా నిలబడి, ఆకుల మడల్లో నిద్రపోతున్న జింకలు, మృదువైన గడ్డి మధ్య విశ్రాంతి తీసుకుంటూ కనిపిస్తారు.
నీడశ్వసత్సువిశ్వస్తసుప్తసార్భకపక్షిణమ్ । పాకచ్యుతఫలోపాన్తవృత్తలమ్బికమణ్డలమ్
ఆ పక్కలలో పక్షులు తమ పిల్లలతో కలసి నిశ్చింతగా, నమ్మకంగా నిద్రపోతూ ఉంటాయి. పక్కనే పండిన పండ్లు నేలపై పడిపోయి కనిపిస్తాయి.
సన్దిగ్ధమూకభ్రమరం గుచ్ఛేష్వ్ అబ్జాక్షసూత్రకైః । శ్యామలీకృతపర్యన్తం నీలైః పల్లవమణ్డలైః
ఆ కాయల మధ్యలో, మాటలేని తేనెటీగలు సందేహంగా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ చెట్టు చివరలు నీలిరంగు కొత్త ఆకుల గుచ్చులతో, కమలాలాంటి దండలవల్ల, చీకటి ముసురుగా కనిపిస్తాయి.
సుగన్ధితాశేషవనం పుష్పమేఘీకృతామ్బుదమ్ । ధూలీకదమ్బశబలం ఫలార్థివలితం తలే
ఆటవీ అంతా పరిమళంతో నిండిపోయి ఉంది. పైగా, మేఘాలు పూల మబ్బుల్లా మారిపోయాయి. అడుగున నేలపై ధూళి చుక్కలు చల్లబడినట్టు కనిపిస్తున్నాయి. పండ్ల కోసం వెతికేవారు ఆ చెట్టు క్రింద వంగిపోతూ ఉంటారు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన న కిఞ్చిద్ అపి విద్యతే । పత్త్రం తత్ర తరోర్ యత్ర నోష్యతే వా న భుజ్యతే
ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? ఆ చెట్టులో ఒక్క ఆకైనా మిగలదు కాదు; ప్రతి ఆకు ఏదో ఒకటి తినబడుతుంది, లేక ఆనందించబడుతుంది.
పత్త్రే పత్త్రే మృగాస్ సుప్తా విశ్రాన్తాస్ సుఘనే ఘనే । కచ్ఛే కచ్ఛే ఖగా లీనాస్ తస్య భూరుహభూపతేః
ఆ వృక్షరాజు మీద ప్రతి ఆకుపై మృగాలు నిద్రపోతూ, ముద్దైన నీడలో విశ్రాంతిగా ఉన్నాయి. ప్రతి గుట్టలో పక్షులు దాగుకుని, సంతోషంగా ఉన్నాయి.
ఏవంగుణవిశిష్టం తం మమాలోకయతస్ తరుమ్ । మహోత్సవేన సదృశీ సా బభూవ తమస్వతీ
అలాంటి గొప్ప లక్షణాలు ఉన్న ఆ చెట్టును నేను చూస్తున్నప్పుడు, నా ఆనందం పెద్ద పండుగలా మారింది.
తతః కథాభిర్ అన్యాభిస్ స తస్య తనయో మయా । విజ్ఞానాలోకరమ్యాభిర్ నీతో బోధం పరం పునః
ఆ తరువాత, జ్ఞానప్రకాశంతో మధురంగా ఉన్న ఇతర కథల ద్వారా, నేను అతని కుమారుడిని మళ్లీ పరమ జ్ఞానానికి చేర్చాను.
ఆవయోస్ తత్ర చిత్రాభిః కథాభిర్ ఇతరేతరమ్ । శర్వరీ సా వ్యతీయాయ ముహూర్త ఇవ కాన్తయోః
అక్కడ మనిద్దరం ఒకరికొకరం అద్భుతమైన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ రాత్రి ప్రేమికులకు క్షణంలా వేగంగా గడిచిపోయింది.
ప్రాతః ప్రతనుతాం యాతే ద్యుఘర్మజలజాలకే । ఖకాననాఙ్కురోద్గారే తారకానికరే శనైః
ఉదయం సమీపించగా, రాత్రి తుమ్మెదల తడిపోతు తగ్గిపోతుండగా, ఆకాశంలో పక్షులు మెల్లగా కదలడం మొదలయ్యే సరికి, నక్షత్రాలు ఒక్కొక్కటిగా కనుమరుగయ్యాయి.
ఆకదమ్బనభోభాగమ్ అనుయాతం సుతాన్వితమ్ । అహం విసర్జ్య దాశూరం హరాచలనదీం గతః
అప్పుడు నేను నా పిల్లలతో కలిసి, ఆకాశమార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, దాశూర అనే పట్టణాన్ని విడిచిపెట్టి, హరపర్వతం వద్ద నదీ తీరానికి వెళ్ళాను.
తత్రాభిమతమ్ ఆసాద్య స్నానమ్ ఏత్య నభస్తలమ్ । ప్రవిశ్య ఖం మునీనాం చ మధ్యం స్వస్థమ్ అవస్థితః
అక్కడ నాకు కావలసిన స్నానం చేసి, మళ్లీ ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి, మునుల మధ్యలో ప్రశాంతంగా ఉండిపోయాను.
దాశూరాఖ్యాయికైషా తే కథితా రఘునన్దన । జగతః ప్రతిబిమ్బాభా సత్యాకారాప్య్ అసన్మయీ
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, ఈ 'దాశూర' కథను నీకు చెప్పాను. ఇది ప్రపంచానికి ప్రతిబింబంలా కనిపించినా, నిజమైనదిగా అనిపించినా, వాస్తవానికి అది అస్తిత్వం లేనిది.
దాశూరాఖ్యాయికైవేయమ్ ఇత్య్ ఏతత్ కథితం మయా । తుభ్యం రాఘవ ఘోరాఘజగద్రూపనిరూపణే
ఓ రాఘవా, ఈ దాశూర కథను నేను నీకు చెప్పాను. దీనిద్వారా ఈ లోకం ఎంత భయంకరంగా, మాయగా ఉందో నీకు వివరించాను.