నేదం తవ న చాస్య త్వం భ్రాన్తిం పుత్ర పరిత్యజ । అసత్యే సత్యవద్ దృష్టే భావనాం మా న్యవీవిశః
ఇది నీది కాదు, నువ్వు దీనివాడవు కూడా కాదు. ఈ మాయను వదిలేయు నా కుమారా. అసత్యాన్ని నిజమై కనిపించినా, దానిపై మనసు పెట్టకు.
మమ గురువిభవోజ్జ్వలా విలాసా ఇతి తవ మాస్తు వృథైవ విభ్రమో ఽన్తః । త్వయి సతి వితతాశ్ చ తే విలాసా విలసతి సర్వమ్ ఇదం తదాత్మతత్త్వమ్
నా గురువు మహిమ వల్లే నా వైభోగాలు వెలుగుతాయని నీలో అనవసరమైన అయోమయం ఉండకూడదు. నువ్వు ఉన్నప్పుడు నీ వైభోగాలు విస్తరిస్తాయి; ఈ సర్వం నీ స్వరూపమే ప్రకాశిస్తుంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య తదా తత్ర రాత్రావ్ ఆలపనం తయోః । అహం రఘుకులాకాశశశాఙ్క రఘునన్దన
అలా ఆ రాత్రి వారి సంభాషణను విన్న తర్వాత, నేను రఘువంశంలో చంద్రుడిగా, ఓ రఘునందనా...
పతితః ఖాత్ కదమ్బాగ్రే పత్త్రపుష్పలతాకులే । తూష్ణీం నిర్వృష్టిమూకాత్మా శృఙ్గాగ్ర ఇవ తోయదః
ఒక గడ్డిలో, కదంబ చెట్టు కొమ్మ చివర, ఆకులు, పువ్వులు, లతల మధ్య పడిపోయి, మౌనంగా, వాన రాని మేఘంలా, కొండ శిఖరంపై నిశ్చలంగా ఉన్నట్టు ఉండిపోయాను.
అపశ్యం తత్ర దాశూరం శూరం ఇన్ద్రియనిగ్రహే । పరేణ తపసా యుక్తం తేజసేవ హుతాశనమ్
అక్కడ నేను దాశూరుని చూశాను. అతడు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడంలో పరాక్రమవంతుడు, గొప్ప తపస్సుతో నిండినవాడు, ప్రకాశవంతమైన అగ్నిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తేజోభిర్ దేహనిష్క్రాన్తైః కాఞ్చనీకృతభూరుహైః । తాపయన్తం ప్రదేశం తం భువనం భాస్కరం యథా
అతని శరీరం నుంచి వెలువడిన కాంతిరశ్ములు చుట్టుపక్కల మొగ్గలను బంగారు రంగులోకి మార్చాయి. ఆ ప్రాంతాన్ని సూర్యుడు లోకాన్ని వేడిచేసినట్టు అతడు తాపాన్ని పంచుతున్నాడు.
మామ్ అథాలోక్య సమ్ప్రాప్తం దాశూరో ఽర్ఘ్యసపర్యయా । వితీర్ణవిష్టరం పత్త్రే పరయా పర్యపూజయత్
తర్వాత నేను అక్కడికి వచ్చినట్టు చూసి, దాశూరు ఎంతో గౌరవంతో నీళ్ళు సమర్పించి, ఆకులతో ఆసనం పరచి, పరమ భక్తితో నన్ను పూజించాడు.
తతః కుర్వన్ కథాస్ తేన సహ దాశూరభాస్వతా । తాస్ తత్తనయసమ్బద్ధాస్ సంసారోత్తారణక్షమాః
ఆ తరువాత, ఆ దాశూరుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, అతనితో కలిసి మేము అతని వంశానికి సంబంధించిన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ కథలు ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి సహాయపడేలా ఉండేవి.
దృష్టవాంస్ తమ్ అహం వృక్షం కోరకోత్కటకోటరమ్ । స్మితేనేవ స్ఫుటరదం శ్వసనస్ఫురితచ్ఛదమ్
ఆ చెట్టును నేను చూశాను. దాని లోపల కుళాయిలలో ముక్కలు గుచ్చుకున్న మొగ్గలు మెరిసిపోతూ, గాలిలో దాని కొమ్మలు ఊగుతూ, చెట్టు చీలికల మధ్య చిరునవ్వు మెరుస్తున్నట్టు కనిపించింది.
దాశూరస్యేచ్ఛయా సర్వైర్ అపతద్భిర్ మృగద్విజైః । సేవ్యమానం వనమ్ ఇవ లతామణ్డపమణ్డితమ్
దాశూరుని కోరికతో, అక్కడ పడిపోయిన అన్ని జంతువులు, పక్షులు ఆ చెట్టును చుట్టుముట్టి, అది లతలతో అలంకరించబడిన ఒక అరణ్యపు మండపంలా కనిపించింది.
లతాకోటితటభ్రాన్తైశ్ చమరైర్ ఇన్దుసున్దరైః । శుభ్రాభ్రఖణ్డనికరైశ్ శరన్నభ ఇవావృతమ్
లతల చివరల చుట్టూ తిరిగే, చంద్రబింబంలా మెరిసే చామరాలతో, తెల్లటి మేఘపు ముద్దలతో ఆ చెట్టు చుట్టూ శరదృతువులోని ఆకాశంలా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
ప్రాలేయకణపద్ధత్యా ముక్తావల్యాభ్యలఙ్కృతమ్ । సర్వావయవమ్ ఏవాచ్ఛపుష్పపూరైః ప్రపూరితమ్
హిమకణాల వరుసల వలె ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడి, ప్రతి అవయవం నిర్మలమైన పువ్వుల సమూహాలతో నిండిపోయి ఉంది.
స్వరేణుచన్దనాలేపైస్ సమాలబ్ధమ్ అఖణ్డితమ్ । స్వచ్ఛదాభోగవిపులరక్తామ్బరపరిష్కృతమ్
పుష్పరేణువుతో, గంధపుతో పూర్తిగా పూసి, అందంలో ఎలాంటి లోపం లేకుండా, విశాలమైన స్పష్టమైన ఎరుపు వస్త్రాలతో అలంకరించబడింది.
వివాహాయేవ వేషేణ పుష్పభారాదిహారిణా । లతాఙ్గనానుషక్తేన నాగరేణ కృతోద్యమమ్
పెళ్లి వేడుకకు సిద్ధమైనట్టు దుస్తులు ధరించి, పువ్వుల భారంతో ఆకర్షణీయంగా, వల్లి స్త్రీతో కలిసి, నగరవాసి ఏర్పాట్లు చేస్తున్నట్టు ఉంది.
సునిబద్ధజటాకారలతామణ్డలమణ్డితమ్ । మఞ్జరీభిః పతాకాభిర్ యుక్తం పురమ్ ఇవోత్సవే
బాగా కట్టిన జటాల వలె వలసల మాలలతో అలంకరించబడి, మంజరీలు, పతాకలతో కూడి, పండుగలో ఉన్న నగరంలా కనిపిస్తోంది.
మృగకణ్డూయనధ్వస్తపుష్పధూలివిధూసరమ్ । ప్రోత్సారితోపాన్తవనం వృక్షమల్లమ్ ఇవోత్థితమ్
మృగాలు గోకరచిన పువ్వుల ధూళి చుట్టూ పడి, పక్కన ఉన్న వనాలు దూరంగా పోయినట్టు, ఆ చెట్టు మిగతా చెట్ల మధ్యలో బలవంతుడిలా నిలబడి ఉంది.
బర్హిభిః కుసుమోద్వాన్తపరాగపరిపాటలైః । నిక్షేపక్షిప్తసన్ధ్యాభ్రబాలసాలమ్ ఇవాచలైః
నెమళ్లు పువ్వుల పరాగాన్ని చెల్లచెదురుగా చల్లగా, ఆ చెట్టు సాయంకాల మేఘాల మధ్య కొండపైని చిన్న సాల చెట్టుల్లా కనిపిస్తోంది.
ప్రవాలారుణహస్తేన శీతలచ్ఛాయశాయినా । మధునా ఘూర్ణమానేన ప్రాలేయోత్పులకత్విషా
కొత్త ఎర్ర కాయలు చేతుల్లా విరబూసి, చల్లని నీడలో విశ్రాంతిగా పడి, మధురతతో ఊగుతూ, మంచుతనంతో మెరిసిపోతుంది.
నీరన్ధ్రపుష్పపూరేణ ఘూర్ణితేన వనానిలైః । నిద్రాలుకుట్మలదృశా స్తబకస్తనధారిణా
పుష్పాలు గట్టిగా గుచ్చినట్టు, అరణ్య గాలి ఊపిరితో ఊగిపోతూ, నిద్ర మత్తులో అరచూపుతో, పుష్పగుచ్ఛాలు వక్షోజాల్లా ధరించి ఉంది.
పుష్పజాలరజఃపుఞ్జకుఙ్కుమారుణవాససా । లతావితాననిలయవాతాయననిషఙ్గిణా
పుష్పాల గుచ్చాల నుంచి పుట్టిన కుంకుమ రంగు ధూళితో ఎర్రబడిన వస్త్రాలు ధరించి, కొమ్మల మధ్యలోని ఆకుల నీడలో ఉన్న గవాక్షాల ద్వారా వెలుగు ప్రసరిస్తున్న ఆ గృహం,
నవపుష్పలతాదోలాలీలయాలసలాసినా । ఆపాదమస్తకప్రాన్తం ససమస్తలతాలయమ్
కొత్తగా పూసిన లతల ఊయలలో అలసత్వంగా ఆనందంగా వాలిపోయి, తల నుండి పాదాల వరకు ఆ ఇంటి అంతా లతలతో అలంకరించబడి ఉంది,
వృన్దేన వనదేవీనాం కోకిలాలాపశాలినా । సన్దిగ్ధమఞ్జరీజాలమ్ అలినేత్రేణ హాసినా
అక్కడ అడవి దేవతల సమూహాలు, కోకిలల గానంతో కూడి, తేనెటీగల వలె చిరునవ్వుతో తమ కళ్లతో, స్పష్టంగా కనిపించని మంజుల గుచ్చాలను ఆసక్తిగా చూస్తున్నారు,
అవశ్యాయోపశమితరతిఖేదైర్ మదాలసైః । పుష్పధూలిసమారబ్ధైర్ ఆలబ్ధైర్ నిబిడం మిథః
ప్రేమ అలసటను మృదువైన మబ్బు తేమతో శాంతింపజేసి, పుష్పధూళి గాలి నిండుగా కలిసిపోయి, ఆహ్లాదంగా పరస్పరం మమేకమవుతున్న ఆ స్థలం,
పుష్పాన్తరాన్తఃపురగైః కిమ్ అపి ప్రణయోచితమ్ । ధ్వనద్భిర్ అభితస్ స్వచ్ఛం మత్తాలియుగలైర్ వృతమ్
పువ్వుల లోపల, అక్కడ ఏదో మధురమైన ఆట జరుగుతుంటే, చుట్టూ మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల జంటలు స్వచ్చమైన గుంగురుమని శబ్దంతో ఆ ప్రాంతాన్ని నిండుస్తున్నాయి.
కాననోపాన్తనగరీఘుఙ్ఘుమాకర్ణనేచ్ఛయా । క్షణమ్ ఉత్కర్ణమ్ ఆశాన్తచారుచర్వణటాఙ్కృతైః
అటవీ ప్రాంతంలోని ఊరి దూరపు గుంగురుము వినాలని ఆశతో, ఆ జంతువులు కొంతసేపు చెవి పైకి ఎత్తి, తేనెలు తింటూ ఆ మధురధ్వని వినడంలో మునిగిపోతారు.
క్షణం దలాశ్రివిశ్రాన్తముగ్ధముగ్ధశిరస్తయా । పశ్యద్భిర్ ఇన్ద్వంశుకచజ్జలామ్ అర్ణవమేఖలామ్
కొంతసేపు, ఆకుల అంచున తలవాల్చి విశ్రాంతిగా ఉన్న ఆ జంతువులు, సముద్రపు అలలపై వెదజల్లిన వెన్నెలను మెరిసే మెడలాగా తిలకిస్తూ ఆనందిస్తారు.
వనస్థలీనాం తనయైర్ నయైర్ మూర్తిమ్ ఇవాస్థితైః । సుప్తైః పత్త్రపుటేష్వ్ అన్తర్ మృగైశ్ శారలతాన్తరమ్
అక్కడ అడవి పొదల కుమార్తెలు, సౌందర్యానికి రూపంగా నిలబడి, ఆకుల మడల్లో నిద్రపోతున్న జింకలు, మృదువైన గడ్డి మధ్య విశ్రాంతి తీసుకుంటూ కనిపిస్తారు.
నీడశ్వసత్సువిశ్వస్తసుప్తసార్భకపక్షిణమ్ । పాకచ్యుతఫలోపాన్తవృత్తలమ్బికమణ్డలమ్
ఆ పక్కలలో పక్షులు తమ పిల్లలతో కలసి నిశ్చింతగా, నమ్మకంగా నిద్రపోతూ ఉంటాయి. పక్కనే పండిన పండ్లు నేలపై పడిపోయి కనిపిస్తాయి.
సన్దిగ్ధమూకభ్రమరం గుచ్ఛేష్వ్ అబ్జాక్షసూత్రకైః । శ్యామలీకృతపర్యన్తం నీలైః పల్లవమణ్డలైః
ఆ కాయల మధ్యలో, మాటలేని తేనెటీగలు సందేహంగా తిరుగుతూ ఉంటాయి. ఆ చెట్టు చివరలు నీలిరంగు కొత్త ఆకుల గుచ్చులతో, కమలాలాంటి దండలవల్ల, చీకటి ముసురుగా కనిపిస్తాయి.
సుగన్ధితాశేషవనం పుష్పమేఘీకృతామ్బుదమ్ । ధూలీకదమ్బశబలం ఫలార్థివలితం తలే
ఆటవీ అంతా పరిమళంతో నిండిపోయి ఉంది. పైగా, మేఘాలు పూల మబ్బుల్లా మారిపోయాయి. అడుగున నేలపై ధూళి చుక్కలు చల్లబడినట్టు కనిపిస్తున్నాయి. పండ్ల కోసం వెతికేవారు ఆ చెట్టు క్రింద వంగిపోతూ ఉంటారు.