జగత్ప్రకటనాకారాః ప్రదీప్తాః క్షణభఙ్గురాః । భ్రమదా జడసంస్థానాస్ సఙ్కల్పాస్ తడిదగ్నయః
ప్రపంచాన్ని ప్రదర్శించే ఆలోచనలు ఒక్క క్షణమే వెలుగుతాయి, వెంటనే మాయమవుతాయి; ఇవి స్థిరంగా లేవు, జడంగా ఉంటాయి, మెరుపు మంటలవంటి స్వభావం కలవవి.
యదైవాసన్న్ అయం పుత్ర తదైవాశు చికిత్సితుమ్ । శక్యతే నాత్ర సన్దేహో నాసత్ సద్ భవతి క్వచిత్
బిడ్డా, ఇది దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు వెంటనే చికిత్స చేయవచ్చు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అసత్యం ఎప్పుడూ నిజంగా మారదు.
సన్ స్థితో యది సఙ్కల్పో దుశ్చికిత్సస్ తతో భవేత్ । కిం త్వ్ అసద్భూత ఏవైష సుచికిత్సస్ తదా భృశమ్
ఒక ఆలోచన నిజమని బలంగా నిలిచిపోతే దాన్ని పోగొట్టడం చాలా కష్టం. కానీ అది నిజంగా అసత్యమైతే, దాన్ని సులభంగా తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమం చేత్ సంసారమలమ్ అఙ్గారకార్ష్ణ్యవత్ । తద్ ఏతత్క్షాలనే సాధో కః ప్రవర్తేత దుర్మతిః
ఈ సంసార మలము సహజంగా, బొగ్గు నలుపు లాగానే ఉంటే, దాన్ని తొలగించడానికి ఎవరు ప్రయత్నించేవారు, ఓ జ్ఞానీ!
కిం త్వ్ ఏతత్ తణ్డులే శూకతుషకమ్బుకవత్ స్థితమ్ । యదా తదా ప్రయత్నేన పౌరుషేణ వినశ్యతి
కానీ ఇది అన్నంలో గింజ, పొట్టు, తువ్వు లాగా ఉంటుంది. కాబట్టి మనశక్తితో, ప్రయత్నంతో దీనిని తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమమ్ అపి ప్రాప్తం భృశం కృత్రిమతాం సుత । సుఖోచ్ఛేద్యతయా జ్ఞస్య సంసారమలమ్ ఆతతమ్
కుదురుగా లభించినదైనా, కుమారా, జ్ఞానికి అది కృత్రిమంగా అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, సంసార మలంతో ఆనందం నిలకడగా ఉండదు.
తణ్డులస్య యథా చర్మ యథా తామ్రస్య కాలిమా । నశ్యతి క్రియయా పుత్ర పురుషస్య తథా మలమ్
ఎలా బియ్యానికి పొట్టు, రాగికి మచ్చ చర్య వల్ల పోతాయో, అట్లే మనిషికి ఉన్న మలమూ ప్రయత్నంతో తొలగిపోతుంది కుమారా.
జీవస్య తణ్డులస్యేవ మలం సహజమ్ అప్య్ అలమ్ । నశ్యత్య్ ఏవ న సన్దేహస్ తస్మాద్ ఉద్యమవాన్ భవ
జీవికి ఉన్న మలము బియ్యానికి ఉన్న పొట్టు లాంటిది, సహజమైనదే అయినా, అది తప్పక పోతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే నీవు శ్రమించు.
అసత్కల్పైర్ వికల్పైర్ యస్ సంసారో జనితో ముధా । స్తోకేనాసౌ లయం యాతి క్వాసద్ వస్తు కిల స్థిరమ్
అసత్యమైన ఊహలతో ఈ సంసారం వృథాగా పుట్టింది. అది క్రమంగా కలిసిపోతుంది. అసత్యమైన దాంట్లో ఏమాత్రం నిలకడైనది ఉందీ?
అసత్తామ్ ఏతి సంసారస్ స్వాం వ్యవస్థాం విచిన్వతః । దీపాలోకాద్ ఇవాన్ధత్వం ద్వీన్దుత్వం స్వీక్షితాద్ ఇవ
సంసారం తన స్వభావాన్ని పరిశీలించే వారికి అది వాస్తవమని అనిపించదు. ఇది దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి పోయినట్లూ, ఏకత్వాన్ని గ్రహించినప్పుడు ద్వంద్వం కనపడకపోవడంలా ఉంటుంది.
నేదం తవ న చాస్య త్వం భ్రాన్తిం పుత్ర పరిత్యజ । అసత్యే సత్యవద్ దృష్టే భావనాం మా న్యవీవిశః
ఇది నీది కాదు, నువ్వు దీనివాడవు కూడా కాదు. ఈ మాయను వదిలేయు నా కుమారా. అసత్యాన్ని నిజమై కనిపించినా, దానిపై మనసు పెట్టకు.
మమ గురువిభవోజ్జ్వలా విలాసా ఇతి తవ మాస్తు వృథైవ విభ్రమో ఽన్తః । త్వయి సతి వితతాశ్ చ తే విలాసా విలసతి సర్వమ్ ఇదం తదాత్మతత్త్వమ్
నా గురువు మహిమ వల్లే నా వైభోగాలు వెలుగుతాయని నీలో అనవసరమైన అయోమయం ఉండకూడదు. నువ్వు ఉన్నప్పుడు నీ వైభోగాలు విస్తరిస్తాయి; ఈ సర్వం నీ స్వరూపమే ప్రకాశిస్తుంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య తదా తత్ర రాత్రావ్ ఆలపనం తయోః । అహం రఘుకులాకాశశశాఙ్క రఘునన్దన
అలా ఆ రాత్రి వారి సంభాషణను విన్న తర్వాత, నేను రఘువంశంలో చంద్రుడిగా, ఓ రఘునందనా...
పతితః ఖాత్ కదమ్బాగ్రే పత్త్రపుష్పలతాకులే । తూష్ణీం నిర్వృష్టిమూకాత్మా శృఙ్గాగ్ర ఇవ తోయదః
ఒక గడ్డిలో, కదంబ చెట్టు కొమ్మ చివర, ఆకులు, పువ్వులు, లతల మధ్య పడిపోయి, మౌనంగా, వాన రాని మేఘంలా, కొండ శిఖరంపై నిశ్చలంగా ఉన్నట్టు ఉండిపోయాను.
అపశ్యం తత్ర దాశూరం శూరం ఇన్ద్రియనిగ్రహే । పరేణ తపసా యుక్తం తేజసేవ హుతాశనమ్
అక్కడ నేను దాశూరుని చూశాను. అతడు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడంలో పరాక్రమవంతుడు, గొప్ప తపస్సుతో నిండినవాడు, ప్రకాశవంతమైన అగ్నిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తేజోభిర్ దేహనిష్క్రాన్తైః కాఞ్చనీకృతభూరుహైః । తాపయన్తం ప్రదేశం తం భువనం భాస్కరం యథా
అతని శరీరం నుంచి వెలువడిన కాంతిరశ్ములు చుట్టుపక్కల మొగ్గలను బంగారు రంగులోకి మార్చాయి. ఆ ప్రాంతాన్ని సూర్యుడు లోకాన్ని వేడిచేసినట్టు అతడు తాపాన్ని పంచుతున్నాడు.
మామ్ అథాలోక్య సమ్ప్రాప్తం దాశూరో ఽర్ఘ్యసపర్యయా । వితీర్ణవిష్టరం పత్త్రే పరయా పర్యపూజయత్
తర్వాత నేను అక్కడికి వచ్చినట్టు చూసి, దాశూరు ఎంతో గౌరవంతో నీళ్ళు సమర్పించి, ఆకులతో ఆసనం పరచి, పరమ భక్తితో నన్ను పూజించాడు.
తతః కుర్వన్ కథాస్ తేన సహ దాశూరభాస్వతా । తాస్ తత్తనయసమ్బద్ధాస్ సంసారోత్తారణక్షమాః
ఆ తరువాత, ఆ దాశూరుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, అతనితో కలిసి మేము అతని వంశానికి సంబంధించిన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ కథలు ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి సహాయపడేలా ఉండేవి.
దృష్టవాంస్ తమ్ అహం వృక్షం కోరకోత్కటకోటరమ్ । స్మితేనేవ స్ఫుటరదం శ్వసనస్ఫురితచ్ఛదమ్
ఆ చెట్టును నేను చూశాను. దాని లోపల కుళాయిలలో ముక్కలు గుచ్చుకున్న మొగ్గలు మెరిసిపోతూ, గాలిలో దాని కొమ్మలు ఊగుతూ, చెట్టు చీలికల మధ్య చిరునవ్వు మెరుస్తున్నట్టు కనిపించింది.
దాశూరస్యేచ్ఛయా సర్వైర్ అపతద్భిర్ మృగద్విజైః । సేవ్యమానం వనమ్ ఇవ లతామణ్డపమణ్డితమ్
దాశూరుని కోరికతో, అక్కడ పడిపోయిన అన్ని జంతువులు, పక్షులు ఆ చెట్టును చుట్టుముట్టి, అది లతలతో అలంకరించబడిన ఒక అరణ్యపు మండపంలా కనిపించింది.
లతాకోటితటభ్రాన్తైశ్ చమరైర్ ఇన్దుసున్దరైః । శుభ్రాభ్రఖణ్డనికరైశ్ శరన్నభ ఇవావృతమ్
లతల చివరల చుట్టూ తిరిగే, చంద్రబింబంలా మెరిసే చామరాలతో, తెల్లటి మేఘపు ముద్దలతో ఆ చెట్టు చుట్టూ శరదృతువులోని ఆకాశంలా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
ప్రాలేయకణపద్ధత్యా ముక్తావల్యాభ్యలఙ్కృతమ్ । సర్వావయవమ్ ఏవాచ్ఛపుష్పపూరైః ప్రపూరితమ్
హిమకణాల వరుసల వలె ముత్యాల హారాలతో అలంకరించబడి, ప్రతి అవయవం నిర్మలమైన పువ్వుల సమూహాలతో నిండిపోయి ఉంది.
స్వరేణుచన్దనాలేపైస్ సమాలబ్ధమ్ అఖణ్డితమ్ । స్వచ్ఛదాభోగవిపులరక్తామ్బరపరిష్కృతమ్
పుష్పరేణువుతో, గంధపుతో పూర్తిగా పూసి, అందంలో ఎలాంటి లోపం లేకుండా, విశాలమైన స్పష్టమైన ఎరుపు వస్త్రాలతో అలంకరించబడింది.
వివాహాయేవ వేషేణ పుష్పభారాదిహారిణా । లతాఙ్గనానుషక్తేన నాగరేణ కృతోద్యమమ్
పెళ్లి వేడుకకు సిద్ధమైనట్టు దుస్తులు ధరించి, పువ్వుల భారంతో ఆకర్షణీయంగా, వల్లి స్త్రీతో కలిసి, నగరవాసి ఏర్పాట్లు చేస్తున్నట్టు ఉంది.
సునిబద్ధజటాకారలతామణ్డలమణ్డితమ్ । మఞ్జరీభిః పతాకాభిర్ యుక్తం పురమ్ ఇవోత్సవే
బాగా కట్టిన జటాల వలె వలసల మాలలతో అలంకరించబడి, మంజరీలు, పతాకలతో కూడి, పండుగలో ఉన్న నగరంలా కనిపిస్తోంది.
మృగకణ్డూయనధ్వస్తపుష్పధూలివిధూసరమ్ । ప్రోత్సారితోపాన్తవనం వృక్షమల్లమ్ ఇవోత్థితమ్
మృగాలు గోకరచిన పువ్వుల ధూళి చుట్టూ పడి, పక్కన ఉన్న వనాలు దూరంగా పోయినట్టు, ఆ చెట్టు మిగతా చెట్ల మధ్యలో బలవంతుడిలా నిలబడి ఉంది.
బర్హిభిః కుసుమోద్వాన్తపరాగపరిపాటలైః । నిక్షేపక్షిప్తసన్ధ్యాభ్రబాలసాలమ్ ఇవాచలైః
నెమళ్లు పువ్వుల పరాగాన్ని చెల్లచెదురుగా చల్లగా, ఆ చెట్టు సాయంకాల మేఘాల మధ్య కొండపైని చిన్న సాల చెట్టుల్లా కనిపిస్తోంది.
ప్రవాలారుణహస్తేన శీతలచ్ఛాయశాయినా । మధునా ఘూర్ణమానేన ప్రాలేయోత్పులకత్విషా
కొత్త ఎర్ర కాయలు చేతుల్లా విరబూసి, చల్లని నీడలో విశ్రాంతిగా పడి, మధురతతో ఊగుతూ, మంచుతనంతో మెరిసిపోతుంది.
నీరన్ధ్రపుష్పపూరేణ ఘూర్ణితేన వనానిలైః । నిద్రాలుకుట్మలదృశా స్తబకస్తనధారిణా
పుష్పాలు గట్టిగా గుచ్చినట్టు, అరణ్య గాలి ఊపిరితో ఊగిపోతూ, నిద్ర మత్తులో అరచూపుతో, పుష్పగుచ్ఛాలు వక్షోజాల్లా ధరించి ఉంది.
పుష్పజాలరజఃపుఞ్జకుఙ్కుమారుణవాససా । లతావితాననిలయవాతాయననిషఙ్గిణా
పుష్పాల గుచ్చాల నుంచి పుట్టిన కుంకుమ రంగు ధూళితో ఎర్రబడిన వస్త్రాలు ధరించి, కొమ్మల మధ్యలోని ఆకుల నీడలో ఉన్న గవాక్షాల ద్వారా వెలుగు ప్రసరిస్తున్న ఆ గృహం,