యథైవేదం నభశ్ శూన్యం జగచ్ ఛూన్యం తథైవ హి । అసన్మయవికల్పోత్థే ఉభే ఏతే తతే యతః
ఎలా ఈ ఆకాశం ఖాళీగా ఉందో, అలాగే ఈ లోకమూ ఖాళీగానే ఉంది. రెండూ అసత్యమైన ఊహల వల్లే పుట్టాయి, అందుకే రెండూ ఒకటే.
అసిద్ధం సర్వమ్ ఏవైతద్ యద్ అసిద్ధేన సాధితమ్ । సఙ్కల్పేన జగత్ తస్మాద్ భావనా క్వావతిష్ఠతామ్
ఇది అంతా నెరవేరని వాటి వల్లే ఏర్పడింది, ఎందుకంటే కల్పనతోనే ఈ జగత్తు నిలిచింది. కాబట్టి ఆ ఊహ ఎక్కడ ఆగిపోతే అక్కడే ఉండనివ్వు.
సత్యాస్థాయామ్ అసత్యాం తు కింనిష్ఠా వాసనా భవేత్ । వాసనాక్షయతస్ సిద్ధిస్ తతః ప్రాప్యం న శిష్యతే
నిజం లేని చోట మనసు వాసనలు ఏమీ నిలవలేవు. ఆ వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు పరిపూర్ణత సిద్ధిస్తుంది, ఇక సాధించాల్సింది ఏమీ ఉండదు.
తస్మాద్ అసద్ ఇదం సర్వం ద్రష్టవ్యం హేలయేద్ధయా । న తు భావనయా తేన సుఖదుఃఖైర్ న లిప్యతే
కాబట్టి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యంగా, నిర్లక్ష్యంగా చూడాలి; ఊహతో కాదు. అలా చేస్తే, మనకు సుఖమూ దుఃఖమూ అంటవు.
అవస్త్వ్ ఇతీదం నిర్ణీయ నేహాస్థా సమ్ప్రవర్తతే । ఆస్థాక్షయే న జాయేతే హర్షామర్షౌ భవాభవౌ
ఇది అసత్యమని నిర్ణయించినవాడికి ఇక్కడ ఆసక్తి పుట్టదు. ఆసక్తి పోయినప్పుడు ఆనందమూ కోపమూ, జననమూ మరణమూ కలుగవు.
మనో మిథ్యా కరోతీదం సుఖదుఃఖాభ్రవిభ్రమమ్ । మనో జీవస్ స్ఫురత్య్ ఉచ్చైర్ మానసం నగరం జగత్
మనస్సే సుఖదుఃఖాల కలవరాన్ని తప్పుడు భావనతో సృష్టిస్తుంది. మనస్సే జీవిగా ప్రకాశిస్తుంది. ఈ జగత్తు మొత్తం మనస్సు ఊహించిన నగరం లాంటిది.
భవిష్యద్ వర్తమానం చ భూతం చ పరివర్తయత్ । వాసనావశతో లోకే స్ఫురచ్ఛక్తి మనస్ స్థితమ్
ఈ లోకంలో వాసనల ప్రభావంతో, మనస్సు ఉన్న శక్తి వల్ల భవిష్యత్తు, వర్తమానం, గతం అన్నీ తిరుగుతూ ఉంటాయి.
కరోతి స్వాశయేనేమాం వ్యవస్థాం మలినశ్ చలః । ఆత్మనస్ సదృశీం లోలాం జీవో హృద్వనమర్కటః
తన స్వభావంతో మలినమైన ఆత్మ, హృదయమనే అడవిలో చంచలమైన కోతి లాగ, తానే తాను పోలిన స్థితిని సృష్టించుకుంటుంది.
దీర్ఘమ్ ఆకారమ్ ఆదాయ నిమేషాద్ యాన్తి హ్రస్వతామ్ । గ్రహీతుం చ న యుజ్యన్తే సఙ్కల్పా జడవీచయః
ఈ ఆలోచనలు ఒక్కసారిగా పొడవుగా మారి, వెంటనే చిన్నవిగా అయిపోతాయి; అవి మాంద్యంగా, జడంగా ఉండి, ఏదీ పట్టుకోలేవు.
మనాగ్దృష్టా వివర్ధన్తే దహన్తి సపరిచ్ఛదమ్ । తృణమాత్రేణ దీప్యన్తే సఙ్కల్పా వహ్నిశేషవత్
ఆలోచనలు కొంచెం కనిపించినా పెరిగి, చుట్టూ ఉన్నదంతా కాల్చేస్తాయి; ఒక గడ్డి తంతితో మంట ఎగసిపడినట్టు, చిన్న ఉద్రేకంతోనే ఇవి మండిపోతాయి.
జగత్ప్రకటనాకారాః ప్రదీప్తాః క్షణభఙ్గురాః । భ్రమదా జడసంస్థానాస్ సఙ్కల్పాస్ తడిదగ్నయః
ప్రపంచాన్ని ప్రదర్శించే ఆలోచనలు ఒక్క క్షణమే వెలుగుతాయి, వెంటనే మాయమవుతాయి; ఇవి స్థిరంగా లేవు, జడంగా ఉంటాయి, మెరుపు మంటలవంటి స్వభావం కలవవి.
యదైవాసన్న్ అయం పుత్ర తదైవాశు చికిత్సితుమ్ । శక్యతే నాత్ర సన్దేహో నాసత్ సద్ భవతి క్వచిత్
బిడ్డా, ఇది దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు వెంటనే చికిత్స చేయవచ్చు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అసత్యం ఎప్పుడూ నిజంగా మారదు.
సన్ స్థితో యది సఙ్కల్పో దుశ్చికిత్సస్ తతో భవేత్ । కిం త్వ్ అసద్భూత ఏవైష సుచికిత్సస్ తదా భృశమ్
ఒక ఆలోచన నిజమని బలంగా నిలిచిపోతే దాన్ని పోగొట్టడం చాలా కష్టం. కానీ అది నిజంగా అసత్యమైతే, దాన్ని సులభంగా తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమం చేత్ సంసారమలమ్ అఙ్గారకార్ష్ణ్యవత్ । తద్ ఏతత్క్షాలనే సాధో కః ప్రవర్తేత దుర్మతిః
ఈ సంసార మలము సహజంగా, బొగ్గు నలుపు లాగానే ఉంటే, దాన్ని తొలగించడానికి ఎవరు ప్రయత్నించేవారు, ఓ జ్ఞానీ!
కిం త్వ్ ఏతత్ తణ్డులే శూకతుషకమ్బుకవత్ స్థితమ్ । యదా తదా ప్రయత్నేన పౌరుషేణ వినశ్యతి
కానీ ఇది అన్నంలో గింజ, పొట్టు, తువ్వు లాగా ఉంటుంది. కాబట్టి మనశక్తితో, ప్రయత్నంతో దీనిని తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమమ్ అపి ప్రాప్తం భృశం కృత్రిమతాం సుత । సుఖోచ్ఛేద్యతయా జ్ఞస్య సంసారమలమ్ ఆతతమ్
కుదురుగా లభించినదైనా, కుమారా, జ్ఞానికి అది కృత్రిమంగా అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, సంసార మలంతో ఆనందం నిలకడగా ఉండదు.
తణ్డులస్య యథా చర్మ యథా తామ్రస్య కాలిమా । నశ్యతి క్రియయా పుత్ర పురుషస్య తథా మలమ్
ఎలా బియ్యానికి పొట్టు, రాగికి మచ్చ చర్య వల్ల పోతాయో, అట్లే మనిషికి ఉన్న మలమూ ప్రయత్నంతో తొలగిపోతుంది కుమారా.
జీవస్య తణ్డులస్యేవ మలం సహజమ్ అప్య్ అలమ్ । నశ్యత్య్ ఏవ న సన్దేహస్ తస్మాద్ ఉద్యమవాన్ భవ
జీవికి ఉన్న మలము బియ్యానికి ఉన్న పొట్టు లాంటిది, సహజమైనదే అయినా, అది తప్పక పోతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే నీవు శ్రమించు.
అసత్కల్పైర్ వికల్పైర్ యస్ సంసారో జనితో ముధా । స్తోకేనాసౌ లయం యాతి క్వాసద్ వస్తు కిల స్థిరమ్
అసత్యమైన ఊహలతో ఈ సంసారం వృథాగా పుట్టింది. అది క్రమంగా కలిసిపోతుంది. అసత్యమైన దాంట్లో ఏమాత్రం నిలకడైనది ఉందీ?
అసత్తామ్ ఏతి సంసారస్ స్వాం వ్యవస్థాం విచిన్వతః । దీపాలోకాద్ ఇవాన్ధత్వం ద్వీన్దుత్వం స్వీక్షితాద్ ఇవ
సంసారం తన స్వభావాన్ని పరిశీలించే వారికి అది వాస్తవమని అనిపించదు. ఇది దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి పోయినట్లూ, ఏకత్వాన్ని గ్రహించినప్పుడు ద్వంద్వం కనపడకపోవడంలా ఉంటుంది.
నేదం తవ న చాస్య త్వం భ్రాన్తిం పుత్ర పరిత్యజ । అసత్యే సత్యవద్ దృష్టే భావనాం మా న్యవీవిశః
ఇది నీది కాదు, నువ్వు దీనివాడవు కూడా కాదు. ఈ మాయను వదిలేయు నా కుమారా. అసత్యాన్ని నిజమై కనిపించినా, దానిపై మనసు పెట్టకు.
మమ గురువిభవోజ్జ్వలా విలాసా ఇతి తవ మాస్తు వృథైవ విభ్రమో ఽన్తః । త్వయి సతి వితతాశ్ చ తే విలాసా విలసతి సర్వమ్ ఇదం తదాత్మతత్త్వమ్
నా గురువు మహిమ వల్లే నా వైభోగాలు వెలుగుతాయని నీలో అనవసరమైన అయోమయం ఉండకూడదు. నువ్వు ఉన్నప్పుడు నీ వైభోగాలు విస్తరిస్తాయి; ఈ సర్వం నీ స్వరూపమే ప్రకాశిస్తుంది.
ఇత్య్ ఆకర్ణ్య తదా తత్ర రాత్రావ్ ఆలపనం తయోః । అహం రఘుకులాకాశశశాఙ్క రఘునన్దన
అలా ఆ రాత్రి వారి సంభాషణను విన్న తర్వాత, నేను రఘువంశంలో చంద్రుడిగా, ఓ రఘునందనా...
పతితః ఖాత్ కదమ్బాగ్రే పత్త్రపుష్పలతాకులే । తూష్ణీం నిర్వృష్టిమూకాత్మా శృఙ్గాగ్ర ఇవ తోయదః
ఒక గడ్డిలో, కదంబ చెట్టు కొమ్మ చివర, ఆకులు, పువ్వులు, లతల మధ్య పడిపోయి, మౌనంగా, వాన రాని మేఘంలా, కొండ శిఖరంపై నిశ్చలంగా ఉన్నట్టు ఉండిపోయాను.
అపశ్యం తత్ర దాశూరం శూరం ఇన్ద్రియనిగ్రహే । పరేణ తపసా యుక్తం తేజసేవ హుతాశనమ్
అక్కడ నేను దాశూరుని చూశాను. అతడు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడంలో పరాక్రమవంతుడు, గొప్ప తపస్సుతో నిండినవాడు, ప్రకాశవంతమైన అగ్నిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
తేజోభిర్ దేహనిష్క్రాన్తైః కాఞ్చనీకృతభూరుహైః । తాపయన్తం ప్రదేశం తం భువనం భాస్కరం యథా
అతని శరీరం నుంచి వెలువడిన కాంతిరశ్ములు చుట్టుపక్కల మొగ్గలను బంగారు రంగులోకి మార్చాయి. ఆ ప్రాంతాన్ని సూర్యుడు లోకాన్ని వేడిచేసినట్టు అతడు తాపాన్ని పంచుతున్నాడు.
మామ్ అథాలోక్య సమ్ప్రాప్తం దాశూరో ఽర్ఘ్యసపర్యయా । వితీర్ణవిష్టరం పత్త్రే పరయా పర్యపూజయత్
తర్వాత నేను అక్కడికి వచ్చినట్టు చూసి, దాశూరు ఎంతో గౌరవంతో నీళ్ళు సమర్పించి, ఆకులతో ఆసనం పరచి, పరమ భక్తితో నన్ను పూజించాడు.
తతః కుర్వన్ కథాస్ తేన సహ దాశూరభాస్వతా । తాస్ తత్తనయసమ్బద్ధాస్ సంసారోత్తారణక్షమాః
ఆ తరువాత, ఆ దాశూరుడు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, అతనితో కలిసి మేము అతని వంశానికి సంబంధించిన కథలు చెప్పుకుంటూ, ఆ కథలు ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోవడానికి సహాయపడేలా ఉండేవి.
దృష్టవాంస్ తమ్ అహం వృక్షం కోరకోత్కటకోటరమ్ । స్మితేనేవ స్ఫుటరదం శ్వసనస్ఫురితచ్ఛదమ్
ఆ చెట్టును నేను చూశాను. దాని లోపల కుళాయిలలో ముక్కలు గుచ్చుకున్న మొగ్గలు మెరిసిపోతూ, గాలిలో దాని కొమ్మలు ఊగుతూ, చెట్టు చీలికల మధ్య చిరునవ్వు మెరుస్తున్నట్టు కనిపించింది.
దాశూరస్యేచ్ఛయా సర్వైర్ అపతద్భిర్ మృగద్విజైః । సేవ్యమానం వనమ్ ఇవ లతామణ్డపమణ్డితమ్
దాశూరుని కోరికతో, అక్కడ పడిపోయిన అన్ని జంతువులు, పక్షులు ఆ చెట్టును చుట్టుముట్టి, అది లతలతో అలంకరించబడిన ఒక అరణ్యపు మండపంలా కనిపించింది.