మా సఙ్కల్పయ సఙ్కల్పం భావం భావయ మా స్థితౌ । ఏతావతైవ భావేన భవ్యో భవసి భూతయే
ఊహను ఊహించకు, ఏ స్థితిలోనూ మనసు నిలిపే ప్రయత్నం చేయకు. ఈ జ్ఞానంతోనే, కావలసినది కావడానికి నీవు సిద్ధమవుతావు.
సఙ్కల్పనాశనే యత్నో న భూయాంస్ తవ గచ్ఛతి । భావనాభావమాత్రేణ సఙ్కల్పః క్షీయతే హృది
నీ ఊహలను నశింపజేయడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా, అది ఎక్కువ దూరం పోదు. మనసులో ఊహలు లేకపోతే, అవే హృదయంలో కరిగిపోతాయి.
సుమనఃకుసుమామర్దే కిఞ్చిద్ వ్యతికరో భవేత్ । సుసాధే ఽభావమాత్రేణ న తు సఙ్కల్పనాశనే
మంచి పువ్వును మృదువుగా నలిపినప్పుడు కొంత కలహం కలగొచ్చు. కానీ, ఏదీ లేకపోతే అది సులభంగా జరుగుతుంది. ఊహలను నశింపజేయడంలో మాత్రం అది అంత సులభం కాదు.
పుష్పాక్రాన్తౌ కరస్పన్దయత్నః పుత్రోపయుజ్యతే । తద్ అప్య్ ఉపకరోత్య్ అస్మిన్ న సఙ్కల్పపరిక్షయే
పువ్వును పీడించడంలో చేతి ప్రయత్నం పిల్లవాడికి సరిపోతుంది. అది కొంత ఉపయోగపడుతుంది కూడా. కానీ ఊహలను పూర్తిగా తొలగించడంలో మాత్రం అది సహాయపడదు.
సఙ్కల్పో యేన హన్తవ్యస్ తేన భావవిపర్యయాత్ । అప్య్ అర్ధేన నిమేషేణ లీలయైవ విహన్యతే
ఏ భావాన్ని నశింపజేయాలనుకుంటే, దానికి విరుద్ధమైన భావంతో, అతి తక్కువ సమయంలోనైనా, సులభంగా ఊహలను పూర్తిగా తొలగించవచ్చు.
భావమాత్రోపశమనే స్వాత్మని స్వస్థమ్ ఆస్థితే । సాధ్యతే యద్ అసాధ్యం తత్ కస్య స్యాత్ కిమ్ ఇవామతేః
భావాల ఆగిపోవడమే మనసు ప్రశాంతమై, తనలోనే స్థిరంగా ఉండగలిగినవాడు ఏది సాధించలేడో చెప్పండి? ఎవరికైనా అసాధ్యమైనది ఏదైనా ఉందా?
సఙ్కల్పేనైవ సఙ్కల్పం మనసా స్వమనో మునే । భిత్త్వా స్వాత్మని తిష్ఠ త్వం కిమ్ ఏతావతి దుష్కరమ్
ఓ మునీశ్వరా! ఊహతోనే ఊహను, నీ మనసుతోనే నీ మనసును దాటి, నీవు నీలోనే నిల్చోవాలి. ఇందులో అంత కష్టమేముంది?
ఉపశాన్తే హి సఙ్కల్పే ఉపశాన్తమ్ ఇదం భవేత్ । సంసారదుఃఖమ్ అతులం మూలాద్ అపి మహామతే
ఊహలు నిశ్శబ్దమైతే, ఈ లోకమంతా ప్రశాంతమవుతుంది. ఓ మహామతి! సంసారంలో ఉండే అపరిమితమైన బాధ కూడా మూలంతో సహా శాంతమవుతుంది.
సఙ్కల్పో హి మనో జీవశ్ చిత్తం ధీర్ అథ వాసనా । నామ్నైవాన్యత్వమ్ అప్య్ ఏషాం నార్థేనార్థవిదాం వర
ఊహ, మనసు, జీవుడు, చిత్తం, బుద్ధి, వాసన—ఇవి పేర్లలో మాత్రమే వేరుగా కనిపిస్తాయి గానీ, అసలు విషయానికి వస్తే అన్నీ ఒకటే, ఓ తత్వాన్ని తెలిసినవాడా!
సఙ్కల్పాంశాద్ ఋతే నేహ కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి కుత్రచిత్ । తమ్ ఏవ హృదయాచ్ ఛిన్ద్ధి కిమ్ అన్యత్ పరిశోచసి
మనసులో కల్పనలు తప్ప, ఇక్కడ ఎక్కడా ఏదీ లేదు. ఆ కల్పనల మూలాన్ని నీ హృదయంలోనుంచి పూర్తిగా తొలగించు. ఇంకేమి బాధపడుతున్నావు?
యథైవేదం నభశ్ శూన్యం జగచ్ ఛూన్యం తథైవ హి । అసన్మయవికల్పోత్థే ఉభే ఏతే తతే యతః
ఎలా ఈ ఆకాశం ఖాళీగా ఉందో, అలాగే ఈ లోకమూ ఖాళీగానే ఉంది. రెండూ అసత్యమైన ఊహల వల్లే పుట్టాయి, అందుకే రెండూ ఒకటే.
అసిద్ధం సర్వమ్ ఏవైతద్ యద్ అసిద్ధేన సాధితమ్ । సఙ్కల్పేన జగత్ తస్మాద్ భావనా క్వావతిష్ఠతామ్
ఇది అంతా నెరవేరని వాటి వల్లే ఏర్పడింది, ఎందుకంటే కల్పనతోనే ఈ జగత్తు నిలిచింది. కాబట్టి ఆ ఊహ ఎక్కడ ఆగిపోతే అక్కడే ఉండనివ్వు.
సత్యాస్థాయామ్ అసత్యాం తు కింనిష్ఠా వాసనా భవేత్ । వాసనాక్షయతస్ సిద్ధిస్ తతః ప్రాప్యం న శిష్యతే
నిజం లేని చోట మనసు వాసనలు ఏమీ నిలవలేవు. ఆ వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు పరిపూర్ణత సిద్ధిస్తుంది, ఇక సాధించాల్సింది ఏమీ ఉండదు.
తస్మాద్ అసద్ ఇదం సర్వం ద్రష్టవ్యం హేలయేద్ధయా । న తు భావనయా తేన సుఖదుఃఖైర్ న లిప్యతే
కాబట్టి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యంగా, నిర్లక్ష్యంగా చూడాలి; ఊహతో కాదు. అలా చేస్తే, మనకు సుఖమూ దుఃఖమూ అంటవు.
అవస్త్వ్ ఇతీదం నిర్ణీయ నేహాస్థా సమ్ప్రవర్తతే । ఆస్థాక్షయే న జాయేతే హర్షామర్షౌ భవాభవౌ
ఇది అసత్యమని నిర్ణయించినవాడికి ఇక్కడ ఆసక్తి పుట్టదు. ఆసక్తి పోయినప్పుడు ఆనందమూ కోపమూ, జననమూ మరణమూ కలుగవు.
మనో మిథ్యా కరోతీదం సుఖదుఃఖాభ్రవిభ్రమమ్ । మనో జీవస్ స్ఫురత్య్ ఉచ్చైర్ మానసం నగరం జగత్
మనస్సే సుఖదుఃఖాల కలవరాన్ని తప్పుడు భావనతో సృష్టిస్తుంది. మనస్సే జీవిగా ప్రకాశిస్తుంది. ఈ జగత్తు మొత్తం మనస్సు ఊహించిన నగరం లాంటిది.
భవిష్యద్ వర్తమానం చ భూతం చ పరివర్తయత్ । వాసనావశతో లోకే స్ఫురచ్ఛక్తి మనస్ స్థితమ్
ఈ లోకంలో వాసనల ప్రభావంతో, మనస్సు ఉన్న శక్తి వల్ల భవిష్యత్తు, వర్తమానం, గతం అన్నీ తిరుగుతూ ఉంటాయి.
కరోతి స్వాశయేనేమాం వ్యవస్థాం మలినశ్ చలః । ఆత్మనస్ సదృశీం లోలాం జీవో హృద్వనమర్కటః
తన స్వభావంతో మలినమైన ఆత్మ, హృదయమనే అడవిలో చంచలమైన కోతి లాగ, తానే తాను పోలిన స్థితిని సృష్టించుకుంటుంది.
దీర్ఘమ్ ఆకారమ్ ఆదాయ నిమేషాద్ యాన్తి హ్రస్వతామ్ । గ్రహీతుం చ న యుజ్యన్తే సఙ్కల్పా జడవీచయః
ఈ ఆలోచనలు ఒక్కసారిగా పొడవుగా మారి, వెంటనే చిన్నవిగా అయిపోతాయి; అవి మాంద్యంగా, జడంగా ఉండి, ఏదీ పట్టుకోలేవు.
మనాగ్దృష్టా వివర్ధన్తే దహన్తి సపరిచ్ఛదమ్ । తృణమాత్రేణ దీప్యన్తే సఙ్కల్పా వహ్నిశేషవత్
ఆలోచనలు కొంచెం కనిపించినా పెరిగి, చుట్టూ ఉన్నదంతా కాల్చేస్తాయి; ఒక గడ్డి తంతితో మంట ఎగసిపడినట్టు, చిన్న ఉద్రేకంతోనే ఇవి మండిపోతాయి.
జగత్ప్రకటనాకారాః ప్రదీప్తాః క్షణభఙ్గురాః । భ్రమదా జడసంస్థానాస్ సఙ్కల్పాస్ తడిదగ్నయః
ప్రపంచాన్ని ప్రదర్శించే ఆలోచనలు ఒక్క క్షణమే వెలుగుతాయి, వెంటనే మాయమవుతాయి; ఇవి స్థిరంగా లేవు, జడంగా ఉంటాయి, మెరుపు మంటలవంటి స్వభావం కలవవి.
యదైవాసన్న్ అయం పుత్ర తదైవాశు చికిత్సితుమ్ । శక్యతే నాత్ర సన్దేహో నాసత్ సద్ భవతి క్వచిత్
బిడ్డా, ఇది దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు వెంటనే చికిత్స చేయవచ్చు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అసత్యం ఎప్పుడూ నిజంగా మారదు.
సన్ స్థితో యది సఙ్కల్పో దుశ్చికిత్సస్ తతో భవేత్ । కిం త్వ్ అసద్భూత ఏవైష సుచికిత్సస్ తదా భృశమ్
ఒక ఆలోచన నిజమని బలంగా నిలిచిపోతే దాన్ని పోగొట్టడం చాలా కష్టం. కానీ అది నిజంగా అసత్యమైతే, దాన్ని సులభంగా తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమం చేత్ సంసారమలమ్ అఙ్గారకార్ష్ణ్యవత్ । తద్ ఏతత్క్షాలనే సాధో కః ప్రవర్తేత దుర్మతిః
ఈ సంసార మలము సహజంగా, బొగ్గు నలుపు లాగానే ఉంటే, దాన్ని తొలగించడానికి ఎవరు ప్రయత్నించేవారు, ఓ జ్ఞానీ!
కిం త్వ్ ఏతత్ తణ్డులే శూకతుషకమ్బుకవత్ స్థితమ్ । యదా తదా ప్రయత్నేన పౌరుషేణ వినశ్యతి
కానీ ఇది అన్నంలో గింజ, పొట్టు, తువ్వు లాగా ఉంటుంది. కాబట్టి మనశక్తితో, ప్రయత్నంతో దీనిని తొలగించవచ్చు.
అకృత్రిమమ్ అపి ప్రాప్తం భృశం కృత్రిమతాం సుత । సుఖోచ్ఛేద్యతయా జ్ఞస్య సంసారమలమ్ ఆతతమ్
కుదురుగా లభించినదైనా, కుమారా, జ్ఞానికి అది కృత్రిమంగా అనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, సంసార మలంతో ఆనందం నిలకడగా ఉండదు.
తణ్డులస్య యథా చర్మ యథా తామ్రస్య కాలిమా । నశ్యతి క్రియయా పుత్ర పురుషస్య తథా మలమ్
ఎలా బియ్యానికి పొట్టు, రాగికి మచ్చ చర్య వల్ల పోతాయో, అట్లే మనిషికి ఉన్న మలమూ ప్రయత్నంతో తొలగిపోతుంది కుమారా.
జీవస్య తణ్డులస్యేవ మలం సహజమ్ అప్య్ అలమ్ । నశ్యత్య్ ఏవ న సన్దేహస్ తస్మాద్ ఉద్యమవాన్ భవ
జీవికి ఉన్న మలము బియ్యానికి ఉన్న పొట్టు లాంటిది, సహజమైనదే అయినా, అది తప్పక పోతుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే నీవు శ్రమించు.
అసత్కల్పైర్ వికల్పైర్ యస్ సంసారో జనితో ముధా । స్తోకేనాసౌ లయం యాతి క్వాసద్ వస్తు కిల స్థిరమ్
అసత్యమైన ఊహలతో ఈ సంసారం వృథాగా పుట్టింది. అది క్రమంగా కలిసిపోతుంది. అసత్యమైన దాంట్లో ఏమాత్రం నిలకడైనది ఉందీ?
అసత్తామ్ ఏతి సంసారస్ స్వాం వ్యవస్థాం విచిన్వతః । దీపాలోకాద్ ఇవాన్ధత్వం ద్వీన్దుత్వం స్వీక్షితాద్ ఇవ
సంసారం తన స్వభావాన్ని పరిశీలించే వారికి అది వాస్తవమని అనిపించదు. ఇది దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి పోయినట్లూ, ఏకత్వాన్ని గ్రహించినప్పుడు ద్వంద్వం కనపడకపోవడంలా ఉంటుంది.