అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య సత్తాసామాన్యరూపిణః । చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వం యత్ తత్ సఙ్కల్పాఙ్కురం విదుః
అనంతమైన ఆత్మతత్వంలో, శుద్ధమైన సత్త్వ స్వరూపంలో, మనస్సు వస్తువుల వైపు మొగ్గు చూపడం సంకల్పానికి మొగ్గగా పరిగణించాలి.
లేశతః ప్రాప్తసత్తాకస్ స ఏవ ఘనతాం గతః । యాతి చిత్తం ఖమ్ ఆపూర్య దృఢజాడ్యాయ మేఘవత్
అది కొంతవరకు ఉనికిని పొందినప్పుడు, దట్టంగా మారుతుంది; అప్పుడు మనస్సు ఆకాశాన్ని నింపుతూ, మేఘంలా గట్టిగా, జడంగా మారిపోతుంది.
భావయన్తీ చితిశ్ చేత్యం వ్యతిరిక్తమ్ ఇవాత్మనః । సఙ్కల్పతామ్ ఇహాయాతి బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
చైతన్యం వస్తువును తానుంచి వేరుగా భావించినప్పుడు, అది ఇక్కడ సంకల్పంగా మారుతుంది. ఇది విత్తనం మొలకెత్తినట్లే.
సఙ్కల్పనం హి సఙ్కల్పస్ స్వయమ్ ఏష ప్రజాయతే । వర్ధతే స్వత ఏవాశు దుఃఖాయ న సుఖాయ తు
కల్పన అనేది మన ఊహించడమే. ఇది సహజంగానే ఉద్భవించి, తానే తాను త్వరగా పెరిగిపోతుంది. ఇది మనకు సుఖాన్ని కాదు, బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రం హి భవాఞ్ జలమాత్రం యథార్ణవః । ఋతే సఙ్కల్పతో ఽన్యా తే నాస్తి సంసారితా ఋతా
నువ్వు కేవలం ఒక కల్పన మాత్రమే, సముద్రం నీటిలా. కల్పన లేకుండా నీకు సంసారం అనే విషయం నిజంగా లేదు.
కాకతాలీయయోగేన సఞ్జాతో ఽసి ముధైవ హి । మృగతృష్ణాద్విచన్ద్రత్వవద్ అసత్యం చ వర్ధసే
కాకి తాటి కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా నీవు పుట్టావు, అది వృధా. మృగతృష్ణలో నీరు కదలికలాంటిది, నీవు అసత్యంలోనే పెరుగుతున్నావు.
నిగీర్ణమాతులాంశస్య కనకప్రత్యయో యథా । స్వయమ్ అభ్యేత్య్ అసత్యో ఽన్తస్ సఙ్కల్పస్ తే తథా భవేత్
ఎవరైనా పచ్చని పండు మింగితే అది బంగారం అనుకునే భావన ఎలా కలుగుతుందో, అలాగే నీలో అసత్యమైన కల్పన కూడా సహజంగానే ఉద్భవిస్తుంది.
అసత్యమ్ ఏవ జాతస్ త్వమ్ అసత్యమ్ అభివర్ధసే । అస్మిఞ్ జాతే చ విజ్ఞానే అసత్యస్ సన్ విలీయసే
నిజమయినది కానిది నుండే నీవు పుట్టావు, అదే అబద్ధంలో పెరుగుతున్నావు. నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, నీవు అబద్ధమైనవాడివిగా లయమైపోతావు.
అయం సో ఽహమ్ ఇమే భావాస్ సుఖదుఃఖమయా మమ । వ్యర్థమ్ ఏవేతి సాస్థస్ త్వం తేనాన్తః పరితప్యసే
ఇదే నేను, ఇవే నా అనుభవాలు, ఇవన్నీ సుఖదుఃఖాలతో నిండినవే అని వృథాగా ఆలోచిస్తూ, నీవు లోపల బాధపడుతున్నావు.
అసన్న్ ఏవాస్య్ అజాతో ఽసి కుతో జన్మ కిలాసతః । వ్యర్థమ్ ఏవావమూఢో ఽసి సఙ్కల్పవశతస్ స్వతః
నీవు అసలు పుట్టలేదు, నీవు లేవు కూడా. లేనిది నుంచి పుట్టడం ఎలా సాధ్యం? నీవు వృథాగా మాయలో పడిపోయి, నీ ఊహల వల్లే మోసపోతున్నావు.
మా సఙ్కల్పయ సఙ్కల్పం భావం భావయ మా స్థితౌ । ఏతావతైవ భావేన భవ్యో భవసి భూతయే
ఊహను ఊహించకు, ఏ స్థితిలోనూ మనసు నిలిపే ప్రయత్నం చేయకు. ఈ జ్ఞానంతోనే, కావలసినది కావడానికి నీవు సిద్ధమవుతావు.
సఙ్కల్పనాశనే యత్నో న భూయాంస్ తవ గచ్ఛతి । భావనాభావమాత్రేణ సఙ్కల్పః క్షీయతే హృది
నీ ఊహలను నశింపజేయడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా, అది ఎక్కువ దూరం పోదు. మనసులో ఊహలు లేకపోతే, అవే హృదయంలో కరిగిపోతాయి.
సుమనఃకుసుమామర్దే కిఞ్చిద్ వ్యతికరో భవేత్ । సుసాధే ఽభావమాత్రేణ న తు సఙ్కల్పనాశనే
మంచి పువ్వును మృదువుగా నలిపినప్పుడు కొంత కలహం కలగొచ్చు. కానీ, ఏదీ లేకపోతే అది సులభంగా జరుగుతుంది. ఊహలను నశింపజేయడంలో మాత్రం అది అంత సులభం కాదు.
పుష్పాక్రాన్తౌ కరస్పన్దయత్నః పుత్రోపయుజ్యతే । తద్ అప్య్ ఉపకరోత్య్ అస్మిన్ న సఙ్కల్పపరిక్షయే
పువ్వును పీడించడంలో చేతి ప్రయత్నం పిల్లవాడికి సరిపోతుంది. అది కొంత ఉపయోగపడుతుంది కూడా. కానీ ఊహలను పూర్తిగా తొలగించడంలో మాత్రం అది సహాయపడదు.
సఙ్కల్పో యేన హన్తవ్యస్ తేన భావవిపర్యయాత్ । అప్య్ అర్ధేన నిమేషేణ లీలయైవ విహన్యతే
ఏ భావాన్ని నశింపజేయాలనుకుంటే, దానికి విరుద్ధమైన భావంతో, అతి తక్కువ సమయంలోనైనా, సులభంగా ఊహలను పూర్తిగా తొలగించవచ్చు.
భావమాత్రోపశమనే స్వాత్మని స్వస్థమ్ ఆస్థితే । సాధ్యతే యద్ అసాధ్యం తత్ కస్య స్యాత్ కిమ్ ఇవామతేః
భావాల ఆగిపోవడమే మనసు ప్రశాంతమై, తనలోనే స్థిరంగా ఉండగలిగినవాడు ఏది సాధించలేడో చెప్పండి? ఎవరికైనా అసాధ్యమైనది ఏదైనా ఉందా?
సఙ్కల్పేనైవ సఙ్కల్పం మనసా స్వమనో మునే । భిత్త్వా స్వాత్మని తిష్ఠ త్వం కిమ్ ఏతావతి దుష్కరమ్
ఓ మునీశ్వరా! ఊహతోనే ఊహను, నీ మనసుతోనే నీ మనసును దాటి, నీవు నీలోనే నిల్చోవాలి. ఇందులో అంత కష్టమేముంది?
ఉపశాన్తే హి సఙ్కల్పే ఉపశాన్తమ్ ఇదం భవేత్ । సంసారదుఃఖమ్ అతులం మూలాద్ అపి మహామతే
ఊహలు నిశ్శబ్దమైతే, ఈ లోకమంతా ప్రశాంతమవుతుంది. ఓ మహామతి! సంసారంలో ఉండే అపరిమితమైన బాధ కూడా మూలంతో సహా శాంతమవుతుంది.
సఙ్కల్పో హి మనో జీవశ్ చిత్తం ధీర్ అథ వాసనా । నామ్నైవాన్యత్వమ్ అప్య్ ఏషాం నార్థేనార్థవిదాం వర
ఊహ, మనసు, జీవుడు, చిత్తం, బుద్ధి, వాసన—ఇవి పేర్లలో మాత్రమే వేరుగా కనిపిస్తాయి గానీ, అసలు విషయానికి వస్తే అన్నీ ఒకటే, ఓ తత్వాన్ని తెలిసినవాడా!
సఙ్కల్పాంశాద్ ఋతే నేహ కిఞ్చిద్ అప్య్ అస్తి కుత్రచిత్ । తమ్ ఏవ హృదయాచ్ ఛిన్ద్ధి కిమ్ అన్యత్ పరిశోచసి
మనసులో కల్పనలు తప్ప, ఇక్కడ ఎక్కడా ఏదీ లేదు. ఆ కల్పనల మూలాన్ని నీ హృదయంలోనుంచి పూర్తిగా తొలగించు. ఇంకేమి బాధపడుతున్నావు?
యథైవేదం నభశ్ శూన్యం జగచ్ ఛూన్యం తథైవ హి । అసన్మయవికల్పోత్థే ఉభే ఏతే తతే యతః
ఎలా ఈ ఆకాశం ఖాళీగా ఉందో, అలాగే ఈ లోకమూ ఖాళీగానే ఉంది. రెండూ అసత్యమైన ఊహల వల్లే పుట్టాయి, అందుకే రెండూ ఒకటే.
అసిద్ధం సర్వమ్ ఏవైతద్ యద్ అసిద్ధేన సాధితమ్ । సఙ్కల్పేన జగత్ తస్మాద్ భావనా క్వావతిష్ఠతామ్
ఇది అంతా నెరవేరని వాటి వల్లే ఏర్పడింది, ఎందుకంటే కల్పనతోనే ఈ జగత్తు నిలిచింది. కాబట్టి ఆ ఊహ ఎక్కడ ఆగిపోతే అక్కడే ఉండనివ్వు.
సత్యాస్థాయామ్ అసత్యాం తు కింనిష్ఠా వాసనా భవేత్ । వాసనాక్షయతస్ సిద్ధిస్ తతః ప్రాప్యం న శిష్యతే
నిజం లేని చోట మనసు వాసనలు ఏమీ నిలవలేవు. ఆ వాసనలు పూర్తిగా పోయినప్పుడు పరిపూర్ణత సిద్ధిస్తుంది, ఇక సాధించాల్సింది ఏమీ ఉండదు.
తస్మాద్ అసద్ ఇదం సర్వం ద్రష్టవ్యం హేలయేద్ధయా । న తు భావనయా తేన సుఖదుఃఖైర్ న లిప్యతే
కాబట్టి, ఈ ప్రపంచాన్ని అసత్యంగా, నిర్లక్ష్యంగా చూడాలి; ఊహతో కాదు. అలా చేస్తే, మనకు సుఖమూ దుఃఖమూ అంటవు.
అవస్త్వ్ ఇతీదం నిర్ణీయ నేహాస్థా సమ్ప్రవర్తతే । ఆస్థాక్షయే న జాయేతే హర్షామర్షౌ భవాభవౌ
ఇది అసత్యమని నిర్ణయించినవాడికి ఇక్కడ ఆసక్తి పుట్టదు. ఆసక్తి పోయినప్పుడు ఆనందమూ కోపమూ, జననమూ మరణమూ కలుగవు.
మనో మిథ్యా కరోతీదం సుఖదుఃఖాభ్రవిభ్రమమ్ । మనో జీవస్ స్ఫురత్య్ ఉచ్చైర్ మానసం నగరం జగత్
మనస్సే సుఖదుఃఖాల కలవరాన్ని తప్పుడు భావనతో సృష్టిస్తుంది. మనస్సే జీవిగా ప్రకాశిస్తుంది. ఈ జగత్తు మొత్తం మనస్సు ఊహించిన నగరం లాంటిది.
భవిష్యద్ వర్తమానం చ భూతం చ పరివర్తయత్ । వాసనావశతో లోకే స్ఫురచ్ఛక్తి మనస్ స్థితమ్
ఈ లోకంలో వాసనల ప్రభావంతో, మనస్సు ఉన్న శక్తి వల్ల భవిష్యత్తు, వర్తమానం, గతం అన్నీ తిరుగుతూ ఉంటాయి.
కరోతి స్వాశయేనేమాం వ్యవస్థాం మలినశ్ చలః । ఆత్మనస్ సదృశీం లోలాం జీవో హృద్వనమర్కటః
తన స్వభావంతో మలినమైన ఆత్మ, హృదయమనే అడవిలో చంచలమైన కోతి లాగ, తానే తాను పోలిన స్థితిని సృష్టించుకుంటుంది.
దీర్ఘమ్ ఆకారమ్ ఆదాయ నిమేషాద్ యాన్తి హ్రస్వతామ్ । గ్రహీతుం చ న యుజ్యన్తే సఙ్కల్పా జడవీచయః
ఈ ఆలోచనలు ఒక్కసారిగా పొడవుగా మారి, వెంటనే చిన్నవిగా అయిపోతాయి; అవి మాంద్యంగా, జడంగా ఉండి, ఏదీ పట్టుకోలేవు.
మనాగ్దృష్టా వివర్ధన్తే దహన్తి సపరిచ్ఛదమ్ । తృణమాత్రేణ దీప్యన్తే సఙ్కల్పా వహ్నిశేషవత్
ఆలోచనలు కొంచెం కనిపించినా పెరిగి, చుట్టూ ఉన్నదంతా కాల్చేస్తాయి; ఒక గడ్డి తంతితో మంట ఎగసిపడినట్టు, చిన్న ఉద్రేకంతోనే ఇవి మండిపోతాయి.