ఏనం సకలభావేభ్యః కృత్వా నిర్మలమ్ ఆదరాత్ । మతిమన్తః పదం యాతా యథా పుత్ర తథా కురు
ఈ మనస్సును అన్ని విషయాల నుండి శుద్ధంగా, నిర్మలంగా చేసుకొని, జాగ్రత్తగా చూసుకున్న జ్ఞానులు పరమ స్థితిని పొందారు. నా కుమారా, నువ్వూ అలాగే చేయు.
త్రయస్ త్వ్ అస్యా మతేర్ దేహా ఉత్తమాధమమధ్యమాః । తమస్సత్త్వరజస్సఞ్జ్ఞాః కారణం జగతస్ స్థితేః
ఈ మనస్సుకు మూడు రూపాలు ఉన్నాయి — ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం. ఇవి తిమిరం, శుద్ధి, క్రియ అనే పేర్లతో ఉన్నాయి. ఇవే జగత్తు నిలబడటానికి కారణం.
తమోరూపో హి సఙ్కల్పో నిత్యం ప్రాకృతచేష్టయా । పరాం కృపణతామ్ ఏత్య ప్రయాతి క్రిమికీటతామ్
తిమిర స్వభావం కలిగిన ఊహలు ఎప్పుడూ సహజంగా ప్రవర్తిస్తాయి. అవి తీవ్ర దుఃఖానికి లోనై, క్రిమికీటకాల స్థితికి దిగజారిపోతాయి.
సత్త్వరూపో హి సఙ్కల్పో ధర్మజ్ఞానపరాయణః । అదూరకేవలీభావస్ సామ్రాజ్యమ్ అధితిష్ఠతి
శుద్ధత స్వభావమున్న కల్పన ధర్మజ్ఞానానికి పరమమైనది. అది విముక్తికి దగ్గరగా చేరి, రాజ్యాధికారం పొందుతుంది.
రజోరూపో హి సఙ్కల్పో లోకసంవ్యవహారవాన్ । పరితిష్ఠతి సంసారే పుత్రదారానురఞ్జితః
క్రియాశీల స్వభావమున్న కల్పన లోకవ్యవహారాలలో నిమగ్నమై, సంతానం, భార్యపై మమకారంతో జనన మరణ చక్రంలోనే మిగిలిపోతుంది.
త్రివిధం తు పరిత్యజ్య రూపమ్ ఏతన్ మహామతే । సఙ్కల్పః పరమ్ ఆయాతి పదమ్ ఆత్మపరిక్షయే
ఓ మహామతి! ఈ మూడు స్వరూపాలను వదిలిపెట్టి, ఆత్మను పరిశీలించినప్పుడు కల్పన పరమ స్థితిని పొందుతుంది.
సర్వా దృష్టీః పరిత్యజ్య నియమ్య మనసా మనః । సబాహ్యాభ్యన్తరార్థస్య సఙ్కల్పస్య క్షయం కురు
అన్ని దృష్టులను వదిలి, మనసును మనసుతో నియంత్రించి, బాహ్య అంతర్గత విషయాలపై కల్పనను పూర్తిగా నశింపజేయి.
యది వర్షసహస్రాన్తం తపశ్ చరసి దారుణమ్ । యది వా లీలయాత్మానం శిలయా చూర్ణయస్య్ అలమ్
నీవు వేలు సంవత్సరాలు ఎంతటి కఠిన తపస్సు చేసినా, లేదా ఆటగా నీ శరీరాన్ని రాళ్లతో పొడి చేసినా కూడా,
యద్య్ అమ్బుధిం ప్రవిశసి వడవాగ్నిమ్ అథాపి వా । యది వా పతసి శ్వభ్రే ఖడ్గధారాజలే ఽథ వా
నీవు సముద్రంలోకి దిగినా, అగ్నిలోకి వెళ్లినా, లోతైన గుహలో పడిపోయినా, లేదా కత్తుల మీద పడినా కూడా,
హరో యద్య్ ఉపదేష్టా తే హరిః కమలజో ఽపి వా । అత్యన్తకరుణాక్రాన్తో లోకనాథో ఽథ వాక్పతిః
నీకు ఉపదేశం చేసే వారు శివుడు అయినా, విష్ణువు అయినా, బ్రహ్మ అయినా, లోకనాథుడు అయినా, వాక్పతి అయినా, ఎంతటి దయతో ఉన్నా కూడా,
పాతాలస్థస్య భూస్థస్య స్వర్గస్థస్యాపి తత్ తవ । నాన్యః కశ్చిద్ ఉపాయో ఽస్తి సఙ్కల్పోపశమాద్ ఋతే
నీవు పాతాళంలో ఉన్నా, భూమిపై ఉన్నా, స్వర్గంలో ఉన్నా, కల్పనను ఆపడం తప్ప నీకు ఇంకో మార్గం లేదు.
అనాదావ్ అవికారే చ సుఖే పరమపావనే । సఙ్కల్పోపశమే యత్నం పౌరుషేణ పరం కురు
ఆది లేని, మార్పు రాని, అత్యంత పవిత్రమైన ఆనందంలో, ఊహలు నిలిపివేయడానికి నీ స్వంత శక్తితో పరమమైన ప్రయత్నం చేయు.
సఙ్కల్పతన్తావ్ అఖిలా భావాః ప్రోతాః కిలానఘ । భిన్నే తన్తౌ న జానే తే క్వ యాన్తి విశరారవః
ఓ పాపరహితుడా, ఈ లోకంలోని అన్నీ విషయాలు ఊహ అనే దారంలోనే గుచ్చబడ్డాయి. ఆ దారం తెగిపోతే, ఆ అనేక అలలు ఎక్కడికి పోతాయో నాకు తెలియదు.
అసత్ సత్ సదసత్ సర్వం సఙ్కల్పాద్ ఏవ నాన్యతః । సఙ్కల్పాత్ సద్ అసచ్ చైవమ్ ఇహ సత్యం కిమ్ ఉచ్యతామ్
అసత్యం, సత్యం, రెండూ కలిసినదీ అన్నీ ఊహ నుంచే పుట్టాయి, వేరే దేనివల్ల కాదు. సత్యమూ, అసత్యమూ ఊహ నుంచే వస్తే, ఇక్కడ నిజంగా ఉన్నదేంటని చెప్పగలం?
సఙ్కల్ప్యతే యథా యద్ యత్ తత్ తథా భవతి క్షణాత్ । మా కిఞ్చిద్ అపి తత్త్వజ్ఞ సఙ్కల్పయ కదాచన
ఏది ఎలా ఊహించబడితే, అది అలానే వెంటనే అవుతుంది. అందుకే, సత్యాన్ని తెలిసినవాడా, ఎప్పుడూ ఏదీ ఊహించకు.
నిస్సఙ్కల్పో యథాప్రాప్తవ్యవహారపరో భవ । చిద్ అచేత్యోన్ముఖత్వం హి యాతి సఙ్కల్పసఙ్క్షయే
మనసులో ఊహలు లేకుండా, ఎదురయ్యే పరిస్థితులకు తగినట్లు ప్రవర్తించు. ఎందుకంటే, ఊహలు పోయినప్పుడు, మనసు వస్తువులకన్నా మించి, తన సహజ స్వరూపాన్ని చేరుకుంటుంది.
ఉత్థాయాసత్యరూపేణ యేనాసత్యమయాత్మకమ్ । తతం జగద్దుఃఖమ్ ఇదం వ్యర్థం సదృశమ్ ఆత్మనః
అసత్య స్వరూపంలో ఉద్భవించి, అసత్యమే స్వభావంగా ఉన్నది ఈ లోకంగా వ్యాపించి ఉంది. ఇది బాధతో కూడినది, వ్యర్థమైనది, మనకు సమానమైనదే.
తేన దుఃఖాయ మహతే కిం శ్రితేన కిలానఘ । యద్ అదుఃఖాయ తత్ ప్రాజ్ఞాస్ సంశ్రయన్తీహ నేతరత్
అపరాధములేని వాడా, ఎక్కువ బాధను కలిగించేదాన్ని ఎవరు ఆశ్రయిస్తారు? ఇక్కడ జ్ఞానులు బాధరహితమైనదానినే ఆశ్రయిస్తారు, దానికి విరుద్ధమైనదాన్ని కాదు.
అధిగతపరమార్థతామ్ ఉపేత్య ప్రసభమ్ అపాస్య వికల్పజాలమ్ ఉచ్చైః । అధిగమయ పదం తద్ అద్వితీయం వితతసుఖాయ సుషుప్తచిత్తవృత్తిః
పరమార్థాన్ని తెలుసుకొని, ఊహల వలయాన్ని బలవంతంగా విడిచిపెట్టి, నిద్రలో మనసు ఎలా నిశ్చలంగా ఉంటుందో అలా, అంతటా వ్యాపించిన ఆనందాన్ని కలిగించే అద్వితీయ స్థితిని తెలుసుకో.
కీదృశస్ తాత సఙ్కల్పః కథమ్ ఉత్పద్యతే ప్రభో । కథం వా వృద్ధిమ్ ఆయాతి కథం చైవ వినశ్యతి
తండ్రి, ఈ సంకల్పం ఎలా ఉంటుంది? అది ఎలా పుట్టుకొస్తుంది? అది ఎలా పెరుగుతుంది, చివరికి ఎలా నశిస్తుంది?
అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య సత్తాసామాన్యరూపిణః । చితశ్ చేత్యోన్ముఖత్వం యత్ తత్ సఙ్కల్పాఙ్కురం విదుః
అనంతమైన ఆత్మతత్వంలో, శుద్ధమైన సత్త్వ స్వరూపంలో, మనస్సు వస్తువుల వైపు మొగ్గు చూపడం సంకల్పానికి మొగ్గగా పరిగణించాలి.
లేశతః ప్రాప్తసత్తాకస్ స ఏవ ఘనతాం గతః । యాతి చిత్తం ఖమ్ ఆపూర్య దృఢజాడ్యాయ మేఘవత్
అది కొంతవరకు ఉనికిని పొందినప్పుడు, దట్టంగా మారుతుంది; అప్పుడు మనస్సు ఆకాశాన్ని నింపుతూ, మేఘంలా గట్టిగా, జడంగా మారిపోతుంది.
భావయన్తీ చితిశ్ చేత్యం వ్యతిరిక్తమ్ ఇవాత్మనః । సఙ్కల్పతామ్ ఇహాయాతి బీజమ్ అఙ్కురతామ్ ఇవ
చైతన్యం వస్తువును తానుంచి వేరుగా భావించినప్పుడు, అది ఇక్కడ సంకల్పంగా మారుతుంది. ఇది విత్తనం మొలకెత్తినట్లే.
సఙ్కల్పనం హి సఙ్కల్పస్ స్వయమ్ ఏష ప్రజాయతే । వర్ధతే స్వత ఏవాశు దుఃఖాయ న సుఖాయ తు
కల్పన అనేది మన ఊహించడమే. ఇది సహజంగానే ఉద్భవించి, తానే తాను త్వరగా పెరిగిపోతుంది. ఇది మనకు సుఖాన్ని కాదు, బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది.
సఙ్కల్పమాత్రం హి భవాఞ్ జలమాత్రం యథార్ణవః । ఋతే సఙ్కల్పతో ఽన్యా తే నాస్తి సంసారితా ఋతా
నువ్వు కేవలం ఒక కల్పన మాత్రమే, సముద్రం నీటిలా. కల్పన లేకుండా నీకు సంసారం అనే విషయం నిజంగా లేదు.
కాకతాలీయయోగేన సఞ్జాతో ఽసి ముధైవ హి । మృగతృష్ణాద్విచన్ద్రత్వవద్ అసత్యం చ వర్ధసే
కాకి తాటి కలిసినట్టు యాదృచ్ఛికంగా నీవు పుట్టావు, అది వృధా. మృగతృష్ణలో నీరు కదలికలాంటిది, నీవు అసత్యంలోనే పెరుగుతున్నావు.
నిగీర్ణమాతులాంశస్య కనకప్రత్యయో యథా । స్వయమ్ అభ్యేత్య్ అసత్యో ఽన్తస్ సఙ్కల్పస్ తే తథా భవేత్
ఎవరైనా పచ్చని పండు మింగితే అది బంగారం అనుకునే భావన ఎలా కలుగుతుందో, అలాగే నీలో అసత్యమైన కల్పన కూడా సహజంగానే ఉద్భవిస్తుంది.
అసత్యమ్ ఏవ జాతస్ త్వమ్ అసత్యమ్ అభివర్ధసే । అస్మిఞ్ జాతే చ విజ్ఞానే అసత్యస్ సన్ విలీయసే
నిజమయినది కానిది నుండే నీవు పుట్టావు, అదే అబద్ధంలో పెరుగుతున్నావు. నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, నీవు అబద్ధమైనవాడివిగా లయమైపోతావు.
అయం సో ఽహమ్ ఇమే భావాస్ సుఖదుఃఖమయా మమ । వ్యర్థమ్ ఏవేతి సాస్థస్ త్వం తేనాన్తః పరితప్యసే
ఇదే నేను, ఇవే నా అనుభవాలు, ఇవన్నీ సుఖదుఃఖాలతో నిండినవే అని వృథాగా ఆలోచిస్తూ, నీవు లోపల బాధపడుతున్నావు.
అసన్న్ ఏవాస్య్ అజాతో ఽసి కుతో జన్మ కిలాసతః । వ్యర్థమ్ ఏవావమూఢో ఽసి సఙ్కల్పవశతస్ స్వతః
నీవు అసలు పుట్టలేదు, నీవు లేవు కూడా. లేనిది నుంచి పుట్టడం ఎలా సాధ్యం? నీవు వృథాగా మాయలో పడిపోయి, నీ ఊహల వల్లే మోసపోతున్నావు.