కో ఽసౌ స్వోత్థ ఇతి ఖ్యాతో భూపస్ తాతోత్తమాకృతిః । కథితం చ కిమ్ ఏతన్ మే త్వయైతద్ బ్రూహి తత్త్వతః
తండ్రీ, రాజులలో ఉత్తమ రూపాన్ని కలిగి, స్వయంగా ఉద్భవించినవాడిగా పేరుగాంచిన వాడు ఎవరు? నాకీ విషయాన్ని మీరు చెప్పినది ఏమిటి? దయచేసి నిజంగా వివరించండి.
క్వ భవిష్యతి నిర్మాణం వర్తమానే క్వ గమ్యతామ్ । ఉభయార్థవిరుద్ధత్వాన్ మోహార్థాయ వచస్ తవ
ఈ సృష్టి ఎక్కడ జరుగుతుంది? ఇప్పుడే దాని గమ్యం ఏమిటి? నీ మాటలు రెండింటికీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి, అవి కలవరానికి మాత్రమే కారణమవుతున్నాయి.
శృణు పుత్ర యథాభూతమ్ ఏతత్ తే కథయామ్య్ అహమ్ । యేన సంసారచక్రస్య తత్త్వమ్ అస్యావబుధ్యసే
నీవు విను కుమారా, ఈ విషయం నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పుతున్నాను. దీని ద్వారా ఈ సంసార చక్రం యొక్క అసలు తత్వం నీవు గ్రహించగలవు.
అసదభ్యుత్థితారమ్భమ్ అవస్తుమయమ్ ఆతతమ్ । సంసారసంస్థానమ్ ఇదమ్ ఏవమ్ ఆకథితం మయా
ఈ సంసార నిర్మాణం అసత్యం నుండి పుట్టి, అసలేమీ లేని వాస్తవంలా వ్యాపించి ఉంది. ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
పరమాన్ నభసో జాతస్ సఙ్కల్పస్ స్వోత్థ ఉచ్యతే । జాయతే స్వయమ్ ఏవాసౌ స్వయమ్ ఏవ విలీయతే
పరమాత్మ ఆకాశం నుండి ఉద్భవిస్తుంది; సంకల్పం అనేది తనంతట తానే పుట్టినదిగా చెప్పబడుతుంది. అది తానే పుట్టి, తానే లయమవుతుంది.
తత్స్వరూపమ్ ఇదం సర్వం జగద్ ఆభోగి విద్యతే । జాయతే తేన జాతేన తస్మిన్ నష్టే వినశ్యతి
ఈ జగత్తు అంతా దాని స్వరూపంగా కనిపిస్తోంది. అది పుట్టినప్పుడు ఇదీ పుడుతుంది, అది లేనప్పుడు ఇదీ నశిస్తుంది.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాదీంస్ తస్యైవావయవాన్ విదుః । విటపాన్ ఇవ వృక్షస్య శృఙ్గాణీవ మహీభృతః
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు మరియు ఇతరులు దానికి అవయవాలుగా చెప్పబడతారు. ఇవి వృక్షానికి కొమ్మలు లాగా, పర్వతానికి శిఖరాలు లాగానే ఉంటాయి.
శూన్యే వ్యోమని తేనేదం నిర్మితం త్రిజగత్పురమ్ । ప్రతిభాసానుసన్ధానమాత్రేణైత్య విరిఞ్చతామ్
శూన్యమైన ఆకాశంలో ఈ మూడు లోకాల నగరం దానివల్ల ఏర్పడింది. కేవలం ప్రతిభాసల పరంపరతో అది సృష్టికర్త స్థితిని పొందుతుంది.
యత్రేమే వితతాలోకా లోకకోశాశ్ చతుర్దశ । వనోపవనపాల్యశ్ చ యత్రోద్యానపరమ్పరాః
ఇక్కడే ఈ లోకాలు, పద్నాలుగు లోకమండలాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇక్కడే అడవులు, తోటలు, ఉద్యానాల పరంపరలు ఉన్నాయి.
క్రీడాశిఖరిణో యత్ర సహ్యమన్దరమేరవః । శీతోష్ణదీప్తీ చన్ద్రార్కౌ దీపౌ యత్రానిలాక్షతౌ
ఇక్కడ సహ్య, మందర, మేరు అనే పర్వతశిఖరాలు ఆటలాడుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ చల్లదనం, వేడిమి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, రెండు దీపాలు — వాయువు, అగ్ని — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
సూర్యాంశుకచదాలోలతరఙ్గోత్తుఙ్గమౌక్తికాః । వహన్త్యస్ సరితో యత్ర సన్ముక్తావలయశ్ చలాః
ఇక్కడ నదులు సూర్యకిరణాలతో అలలు లాగ ఊగుతూ పైకి ఎగసే ముత్యాలను మోస్తున్నాయి. అలాగే, నిజమైన ముత్యాల హారాలు అటూ ఇటూ కదులుతూ కనిపిస్తాయి.
ఇక్షుక్షీరాదిసలిలా మణిరత్నబిసాఙ్కురాః । ఔర్వానలామ్బుజా యత్ర వాప్యస్ సప్త మహార్ణవాః
ఇక్కడ చెరకు రసం, పాలు మొదలైన వాటితో నిండిన చెరువులు ఉన్నాయి. వాటిలో రత్నాలు, మణులు, తామర మొగ్గలు, అగ్నిజ్వాలలు, తామరలు, ఏడుగురు మహాసముద్రాలు కనిపిస్తాయి.
అధ ఉర్వ్యాం తథోర్ధ్వే ఖే పుణ్యాపుణ్యధనశ్రియః । నరామరకిరాటానాం యత్రాతిక్రయవిక్రయౌ
భూమి క్రింద, ఆకాశం పైభాగంలో పుణ్యం, పాపం, ధనం, వైభవం ఉన్నాయి. ఇక్కడ మనుషులు, దేవతలు, యక్షులు కొనుగోలు, అమ్మకాలు చేస్తుంటారు.
తస్మిన్న్ ఏవ జగత్య్ అస్మిన్ పురే సఙ్కల్పభూభుజా । క్రీడార్థమ్ ఆత్మనశ్ చిత్రా దేహావవరకాః కృతాః
ఈ జగత్తులో, ఈ నగరంలో, మన ఊహాశక్తి అధిపతి తన ఆట కోసం ఎన్నో విచిత్రమైన శరీరాలను సృష్టించాడు.
కేచిద్ గీర్వాణనామాన ఊర్ధ్వ ఏవ నియోజితాః । నరోరగాదయః కేచిద్ అధ ఏవ నివేశితాః
కొంతమంది దేవతలుగా పిలవబడుతూ పై భాగంలో ఉంచబడ్డారు; మరికొందరు, మనుషులు మరియు పాములు వంటి వారు, క్రింద భాగంలో స్థాపించబడ్డారు.
వాతయన్త్రప్రవాహేణ చలన్తో మాంసమృణ్మయాః । సితాస్థిదారవశ్ చిత్రాస్ త్వగ్లేపమసృణామలాః
గాలి శక్తితో నడిచే ఈ మాంసం, మట్టి శరీరాలు తిరుగుతుంటాయి; కొన్ని తెల్ల ఎముకలు, చెక్కతో అలంకరించబడి, చర్మంతో పూతపూయబడి, మృదువుగా లేదా మలినంగా ఉంటాయి.
కేచిచ్ చిరేణ నశ్యన్తి కేచిచ్ ఛీఘ్రవినాశినః । కచకృష్ణోలపోల్లాసరచితాచ్ఛాదనశ్రియః
కొన్ని శరీరాలు చాలా కాలానికి తర్వాత నశిస్తాయి, మరికొన్ని త్వరగా నశించిపోతాయి; వాటి పై పొరలు తెల్లగా, నల్లగా లేదా పసుపు రంగులో మెరిసిపోతూ తయారయ్యాయి.
కర్ణాక్షినాసాప్రముఖైర్ ద్వారైర్ నవభిర్ అన్వితాః । అనారతవహత్ప్రాణపవనేనోష్ణశీతలాః
ఈ దేహాలు చెవులు, కళ్ళు, ముక్కు మొదలైన తొమ్మిది ద్వారాలతో కూడి ఉంటాయి. ప్రాణవాయువు ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ ఉండటం వల్ల వీటిలో వేడి, చలికూడా అనుభవించబడతాయి.
కర్ణనాసాస్యతాల్వాదివాతాయనగణాన్వితాః । భుజాద్యఙ్గప్రతోలీకాః పఞ్చేన్ద్రియకుదీపకాః
చెవులు, ముక్కు, నోరు, నాలుక వంటి గాలిద్వారాలు, చేతులు మొదలైన అవయవాలు మార్గాలుగా, ఐదు ఇంద్రియాలు దీపాలుగా ఈ దేహానికి ఏర్పాటయ్యాయి.
మాయయా రచితాస్ తేషు సఙ్కల్పేన మహామతే । అహఙ్కారమహాయక్షాః పరమాలోకభీరవః
ఈ శరీరంలో మాయతో, సంకల్పబలంతో, ఓ జ్ఞానివా, అహంకారమనే పెద్ద రాక్షసులు సృష్టించబడ్డారు. వీరు పరమజ్యోతికి కూడా భయంకరులు.
దేహావవరకేష్వ్ అన్తర్ మహాహఙ్కారయక్షకైః । స హి సఙ్క్రీడతే ఽత్యర్థమ్ అసద్ ఏవాసదుత్థితైః
ఈ దేహపు పొరలలో, ఆ అహంకారరాక్షసులతో కలిసి, అతడు అసత్యమైన వాటితో, అసత్యం నుంచే పుట్టిన వాటితో, విపరీతంగా ఆటలాడుతుంటాడు.
యథా కుసూలే మార్జారో భస్త్రాయాం భుజగో యథా । ముక్తాఫలం యథా వేణావ్ అహఙ్కారస్ తనౌ తథా
ఎలాగైతే గోదాంలో పిల్లి, గాలి బెల్లోలో పాము, వెదురు కాండంలో ముత్యము ఉంటుందో, అలాగే ఈ శరీరంలో 'నేను' అనే భావన కూడా ఉంటుంది.
క్షణమ్ అభ్యుదయం యాతి క్షణం శామ్యతి దీపవత్ । దేహగేహేషు సఙ్కల్పస్ తరఙ్గస్ సాగరేష్వ్ ఇవ
దీపం ఒక్క క్షణం వెలిగిపోతే, ఇంకొక క్షణం మరిగిపోతుందిలా, శరీరమనే ఇంట్లో మన ఆలోచనలు సముద్రంలో అలలవలె వచ్చి పోతుంటాయి.
భవిష్యన్నవనిర్మాణమ్ అప్య్ ఆప్నోతి తదా పురమ్ । యదా సఙ్కల్పితం వస్తు పుర ఏవ ప్రపశ్యతి
ఇంకా నిర్మించని నగరం కూడా, మన ఊహలో ఉన్న వస్తువు నగరంలో ఉన్నట్టుగా కనిపించినప్పుడు, అక్కడే ప్రత్యక్షమవుతుంది.
అసఙ్కల్పనమాత్రేణ స్వేనైవాశు వినశ్యతి । శ్రేయసే పరమాయాస్య నాశస్ స్వో న తు సమ్భవః
ఊహను పూర్తిగా వదిలిపెట్టగానే అది తానే తానుగా త్వరగా అంతరించిపోతుంది; మనకు మేలు కలిగించేది దాని నాశనమే, కొనసాగించటం కాదు.
స్వయం సఙ్కల్పనామాత్రాజ్ జాయతే బాలయక్షవత్ । అనన్తాయాత్మదుఃఖాయ నానన్దాయ కదాచన
ఇది మన ఊహలోనే పుట్టుకొస్తుంది, పిల్లవాడి దయ్యంలా. మనకే అంతులేని బాధను తెచ్చిపెడుతుంది, ఎప్పుడూ ఆనందాన్ని ఇవ్వదు.
ఇదం స్ఫారం జగద్దుఃఖం ప్రతనోత్య్ ఆత్మసత్తయా । అసత్తయా నాశయతి క్షణమ్ ఆన్ధ్యం యథా తమః
ఈ విస్తారమైన లోకబాధ మన ఆత్మ సత్యంతో వెలిసింది. అది అసత్యమైతే, అంధుడికి చీకటి మాయమయ్యేలా, ఒక్క క్షణంలోనే అంతా పోతుంది.
స్వయైవ దుఃఖదాయిన్యా చేష్టయా పరిరోదితి । కాష్ఠావష్టబ్ధవృషణః కీలోత్పాటీ కపిర్ యథా
తానే తాను బాధ పెట్టుకుంటూ ఏడుస్తుంది, దిమ్మరపైన వానరానికి వృషణాలు చిక్కుకున్నట్టు, విడిపోవాలని తపిస్తుంటుంది.
సఙ్కల్పితానన్దలవస్ తిష్ఠత్య్ ఉద్ధురకన్ధరమ్ । అకస్మాత్ ఖచ్యుతమధుబిన్దుభుక్ కరభో యథా
ఊహించిన ఆనందపు చిన్ని చుక్క మాత్రమే మిగిలి, మెడ ఎత్తుకుని నిలుస్తుంది; ఆకాశం నుంచి తడిపడిన తేనె చుక్కను ఆస్వాదిస్తున్న ఏనుగులా.
స్వయం విరతిమ్ ఆయాతి క్షణమ్ ఏతి రతిం క్షణమ్ । క్షణం వికారమ్ ఆయాతి సఙ్కల్పో ఽభవ్యబాలవత్
మనస్సు ఒక క్షణం విరక్తి వైపు తిరుగుతుంది, ఇంకొక క్షణం మమకారానికి లోనవుతుంది; మరొక క్షణం మార్పుకు గురవుతుంది — అజ్ఞానమైన చిన్నపిల్లలా ఊహలు ఎప్పటికప్పుడు వచ్చి పోతుంటాయి.