అథావవరకౌఘేషు చలత్సు స మహీపతిః । కరోతి వివిధాః క్రీడా నీడేష్వ్ ఇవ విహఙ్గమః
ఆ తరువాత, ఆ రాజు ఆవరణాల తరంగాలు కదులుతున్నప్పుడు, పక్షి గూళ్లలో ఆటలాడినట్టు, వివిధ రకాల క్రీడల్లో తలమునకలవుతుంటాడు.
త్రిశరీరస్ స తేష్వ్ అన్తస్ తైర్ యక్షైస్ సహ పుత్రక । లీలాలసమ్ ఉషిత్వాశు పునర్ నిష్క్రమ్య గచ్ఛతి
ఓ కుమారా, ఆ రాజు మూడు శరీరాలతో ఆ యక్షులతో కలిసి ఆ లోకాల్లో ఆటలతో ఆనందిస్తూ కొంతకాలం ఉంటాడు. వెంటనే అక్కడి నుంచి బయటకు వెళ్లిపోతాడు.
తస్యేచ్ఛా జాయతే వత్స కదాచిచ్ చలచేతసః । పురం భవిష్యన్నిర్మాణం కిఞ్చిద్ యామీతి నిశ్చలా
ఓ వత్స, అప్పుడప్పుడూ ఆ రాజు మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'ఇంకా నిర్మించని ఏదైనా పట్టణానికి నేను వెళ్లాలి' అనే కోరిక తలెత్తుతుంది. ఆ కోరిక మాత్రం దృఢంగా ఉంటుంది.
భూతావిష్ట ఇవావేగాత్ తత ఉత్థాయ ధావతి । పురం తద్ అప్య్ అవాప్నోతి గన్ధర్వైర్ ఇవ నిర్మితమ్
ఒక భూతం పట్టుకున్నట్టు, ఆవేశంతో లేచి పరుగెత్తి, ఆ నగరాన్ని చేరుకుంటాడు. అది గంధర్వులు నిర్మించినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
తస్యేచ్ఛా జాయతే నామ కదాచిజ్ జడచేతసః । వినాశం సమ్ప్రయామీతి తేనాశు స వినశ్యతి
ఎప్పుడైనా అతని మనస్సు ముద్దుగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను నాశనానికి పోవాలి' అనే కోరిక కలుగుతుంది. ఆ కోరిక వల్ల వెంటనే అతను నశించిపోతాడు.
పునర్ ఉత్పద్యతే తూర్ణం ఖాన్ మహోర్మిర్ ఇవామ్భసః । వ్యవహారం తనోత్య్ ఉచ్చైః పునర్ ఆరమ్భమన్థరమ్
తీక్ష్ణంగా, సముద్రంలో పెద్ద అల ఎగిసినట్టు, అతను మళ్ళీ పుట్టుకొస్తాడు. ఉత్సాహంగా వ్యవహరిస్తాడు, తరువాత మళ్లీ మాంద్యంగా ప్రారంభిస్తాడు.
స్వయైవ వ్యవహృత్యాథ కదాచిత్ పరిదూయతే । కిం కరోమీదమ్ అజ్ఞో ఽస్మి దుఃఖితో ఽస్మీతి శోచతి
తన చర్యల వల్ల, కొన్నిసార్లు అతను బాధపడతాడు. 'ఏం చేయాలి? నేను అజ్ఞానిని, నేను బాధపడుతున్నాను' అని విచారిస్తాడు.
ముదమ్ ఏత్య కదాచిచ్ చ స్వయమ్ ఆయాతి పీనతామ్ । ప్రావృడ్వర్షజలోల్లాసపూరాద్ ఇవ నదీరయః
ఎప్పుడో ఒకసారి ఆనందం సహజంగా వచ్చి, నదీ ప్రవాహం వానకాలపు జలాలతో ఉల్లాసంగా పెరిగినట్టు, మనసులో పరిపూర్ణంగా వ్యాపిస్తుంది.
పిబతి వల్గతి గచ్ఛతి జృమ్భతే స్ఫురతి భాతి న భాతి చ భాసురః । సుత మహామహిమా స మహీపతిః పతిర్ అపామ్ ఇవ వాతరయాకులః
అతడు త్రాగుతాడు, ఆనందంగా ఆడిపాడుతాడు, కదులుతాడు, ఒడిదుడుకుగా విస్తరిస్తాడు, కొన్నిసార్లు ప్రకాశిస్తాడు, మరికొన్నిసార్లు కాంతిని చూపడు — ఈ మహిమాన్వితుడు, ఓ కుమారా, భూమిపై రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, గాలితో కదిలే జలాధిపతిలా ఉంటాడు.
అథాపృచ్ఛత్ సుతస్ తత్ర జమ్బుద్వీపే మహానిశి । కదమ్బాగ్రావచూలస్థం పితరం పావనాశయః
ఆ సమయంలో జంబూద్వీపంలో ఒక గొప్ప రాత్రి, కదంబ చెట్టు కొమ్మపై కూర్చున్న పవిత్రహృదయుడైన తండ్రిని కుమారుడు అడిగాడు.
కో ఽసౌ స్వోత్థ ఇతి ఖ్యాతో భూపస్ తాతోత్తమాకృతిః । కథితం చ కిమ్ ఏతన్ మే త్వయైతద్ బ్రూహి తత్త్వతః
తండ్రీ, రాజులలో ఉత్తమ రూపాన్ని కలిగి, స్వయంగా ఉద్భవించినవాడిగా పేరుగాంచిన వాడు ఎవరు? నాకీ విషయాన్ని మీరు చెప్పినది ఏమిటి? దయచేసి నిజంగా వివరించండి.
క్వ భవిష్యతి నిర్మాణం వర్తమానే క్వ గమ్యతామ్ । ఉభయార్థవిరుద్ధత్వాన్ మోహార్థాయ వచస్ తవ
ఈ సృష్టి ఎక్కడ జరుగుతుంది? ఇప్పుడే దాని గమ్యం ఏమిటి? నీ మాటలు రెండింటికీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి, అవి కలవరానికి మాత్రమే కారణమవుతున్నాయి.
శృణు పుత్ర యథాభూతమ్ ఏతత్ తే కథయామ్య్ అహమ్ । యేన సంసారచక్రస్య తత్త్వమ్ అస్యావబుధ్యసే
నీవు విను కుమారా, ఈ విషయం నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పుతున్నాను. దీని ద్వారా ఈ సంసార చక్రం యొక్క అసలు తత్వం నీవు గ్రహించగలవు.
అసదభ్యుత్థితారమ్భమ్ అవస్తుమయమ్ ఆతతమ్ । సంసారసంస్థానమ్ ఇదమ్ ఏవమ్ ఆకథితం మయా
ఈ సంసార నిర్మాణం అసత్యం నుండి పుట్టి, అసలేమీ లేని వాస్తవంలా వ్యాపించి ఉంది. ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
పరమాన్ నభసో జాతస్ సఙ్కల్పస్ స్వోత్థ ఉచ్యతే । జాయతే స్వయమ్ ఏవాసౌ స్వయమ్ ఏవ విలీయతే
పరమాత్మ ఆకాశం నుండి ఉద్భవిస్తుంది; సంకల్పం అనేది తనంతట తానే పుట్టినదిగా చెప్పబడుతుంది. అది తానే పుట్టి, తానే లయమవుతుంది.
తత్స్వరూపమ్ ఇదం సర్వం జగద్ ఆభోగి విద్యతే । జాయతే తేన జాతేన తస్మిన్ నష్టే వినశ్యతి
ఈ జగత్తు అంతా దాని స్వరూపంగా కనిపిస్తోంది. అది పుట్టినప్పుడు ఇదీ పుడుతుంది, అది లేనప్పుడు ఇదీ నశిస్తుంది.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాదీంస్ తస్యైవావయవాన్ విదుః । విటపాన్ ఇవ వృక్షస్య శృఙ్గాణీవ మహీభృతః
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు మరియు ఇతరులు దానికి అవయవాలుగా చెప్పబడతారు. ఇవి వృక్షానికి కొమ్మలు లాగా, పర్వతానికి శిఖరాలు లాగానే ఉంటాయి.
శూన్యే వ్యోమని తేనేదం నిర్మితం త్రిజగత్పురమ్ । ప్రతిభాసానుసన్ధానమాత్రేణైత్య విరిఞ్చతామ్
శూన్యమైన ఆకాశంలో ఈ మూడు లోకాల నగరం దానివల్ల ఏర్పడింది. కేవలం ప్రతిభాసల పరంపరతో అది సృష్టికర్త స్థితిని పొందుతుంది.
యత్రేమే వితతాలోకా లోకకోశాశ్ చతుర్దశ । వనోపవనపాల్యశ్ చ యత్రోద్యానపరమ్పరాః
ఇక్కడే ఈ లోకాలు, పద్నాలుగు లోకమండలాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇక్కడే అడవులు, తోటలు, ఉద్యానాల పరంపరలు ఉన్నాయి.
క్రీడాశిఖరిణో యత్ర సహ్యమన్దరమేరవః । శీతోష్ణదీప్తీ చన్ద్రార్కౌ దీపౌ యత్రానిలాక్షతౌ
ఇక్కడ సహ్య, మందర, మేరు అనే పర్వతశిఖరాలు ఆటలాడుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ చల్లదనం, వేడిమి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, రెండు దీపాలు — వాయువు, అగ్ని — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.
సూర్యాంశుకచదాలోలతరఙ్గోత్తుఙ్గమౌక్తికాః । వహన్త్యస్ సరితో యత్ర సన్ముక్తావలయశ్ చలాః
ఇక్కడ నదులు సూర్యకిరణాలతో అలలు లాగ ఊగుతూ పైకి ఎగసే ముత్యాలను మోస్తున్నాయి. అలాగే, నిజమైన ముత్యాల హారాలు అటూ ఇటూ కదులుతూ కనిపిస్తాయి.
ఇక్షుక్షీరాదిసలిలా మణిరత్నబిసాఙ్కురాః । ఔర్వానలామ్బుజా యత్ర వాప్యస్ సప్త మహార్ణవాః
ఇక్కడ చెరకు రసం, పాలు మొదలైన వాటితో నిండిన చెరువులు ఉన్నాయి. వాటిలో రత్నాలు, మణులు, తామర మొగ్గలు, అగ్నిజ్వాలలు, తామరలు, ఏడుగురు మహాసముద్రాలు కనిపిస్తాయి.
అధ ఉర్వ్యాం తథోర్ధ్వే ఖే పుణ్యాపుణ్యధనశ్రియః । నరామరకిరాటానాం యత్రాతిక్రయవిక్రయౌ
భూమి క్రింద, ఆకాశం పైభాగంలో పుణ్యం, పాపం, ధనం, వైభవం ఉన్నాయి. ఇక్కడ మనుషులు, దేవతలు, యక్షులు కొనుగోలు, అమ్మకాలు చేస్తుంటారు.
తస్మిన్న్ ఏవ జగత్య్ అస్మిన్ పురే సఙ్కల్పభూభుజా । క్రీడార్థమ్ ఆత్మనశ్ చిత్రా దేహావవరకాః కృతాః
ఈ జగత్తులో, ఈ నగరంలో, మన ఊహాశక్తి అధిపతి తన ఆట కోసం ఎన్నో విచిత్రమైన శరీరాలను సృష్టించాడు.
కేచిద్ గీర్వాణనామాన ఊర్ధ్వ ఏవ నియోజితాః । నరోరగాదయః కేచిద్ అధ ఏవ నివేశితాః
కొంతమంది దేవతలుగా పిలవబడుతూ పై భాగంలో ఉంచబడ్డారు; మరికొందరు, మనుషులు మరియు పాములు వంటి వారు, క్రింద భాగంలో స్థాపించబడ్డారు.
వాతయన్త్రప్రవాహేణ చలన్తో మాంసమృణ్మయాః । సితాస్థిదారవశ్ చిత్రాస్ త్వగ్లేపమసృణామలాః
గాలి శక్తితో నడిచే ఈ మాంసం, మట్టి శరీరాలు తిరుగుతుంటాయి; కొన్ని తెల్ల ఎముకలు, చెక్కతో అలంకరించబడి, చర్మంతో పూతపూయబడి, మృదువుగా లేదా మలినంగా ఉంటాయి.
కేచిచ్ చిరేణ నశ్యన్తి కేచిచ్ ఛీఘ్రవినాశినః । కచకృష్ణోలపోల్లాసరచితాచ్ఛాదనశ్రియః
కొన్ని శరీరాలు చాలా కాలానికి తర్వాత నశిస్తాయి, మరికొన్ని త్వరగా నశించిపోతాయి; వాటి పై పొరలు తెల్లగా, నల్లగా లేదా పసుపు రంగులో మెరిసిపోతూ తయారయ్యాయి.
కర్ణాక్షినాసాప్రముఖైర్ ద్వారైర్ నవభిర్ అన్వితాః । అనారతవహత్ప్రాణపవనేనోష్ణశీతలాః
ఈ దేహాలు చెవులు, కళ్ళు, ముక్కు మొదలైన తొమ్మిది ద్వారాలతో కూడి ఉంటాయి. ప్రాణవాయువు ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ ఉండటం వల్ల వీటిలో వేడి, చలికూడా అనుభవించబడతాయి.
కర్ణనాసాస్యతాల్వాదివాతాయనగణాన్వితాః । భుజాద్యఙ్గప్రతోలీకాః పఞ్చేన్ద్రియకుదీపకాః
చెవులు, ముక్కు, నోరు, నాలుక వంటి గాలిద్వారాలు, చేతులు మొదలైన అవయవాలు మార్గాలుగా, ఐదు ఇంద్రియాలు దీపాలుగా ఈ దేహానికి ఏర్పాటయ్యాయి.
మాయయా రచితాస్ తేషు సఙ్కల్పేన మహామతే । అహఙ్కారమహాయక్షాః పరమాలోకభీరవః
ఈ శరీరంలో మాయతో, సంకల్పబలంతో, ఓ జ్ఞానివా, అహంకారమనే పెద్ద రాక్షసులు సృష్టించబడ్డారు. వీరు పరమజ్యోతికి కూడా భయంకరులు.