త్రయస్ తస్య మహాబాహో దేహా దిగ్భరణక్షమాః । జగద్ ఆకృష్య తిష్ఠన్తి ఉత్తమాధమమధ్యమాః
ఆ మహాబాహువు మూడు రూపాలతో, దిక్కులను మోయగల శక్తితో, లోకాలను ఆకర్షిస్తూ నిలుస్తాడు. ఆ మూడు రూపాలు ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం అని వేరు వేరుగా ఉంటాయి.
వ్యోమన్య్ ఏవాతివితతే జాతో ఽసౌ త్రిశరీరకః । తత్రైవ చ స్థితిం యాతశ్ శబ్దవాతఖపక్షివత్
ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలోనే అతడు మూడు శరీరాలతో జన్మించాడు. అక్కడే ఉండిపోయాడు, శబ్దం, గాలి, రెక్కల వలె.
తత్రైవాపారగగనే నగరం తేన నిర్మితమ్ । చతుర్దశమహారథ్యం విభాగత్రయభూషితమ్
అదే అనంతమైన ఆకాశంలో అతడు ఒక నగరాన్ని నిర్మించాడు. ఆ నగరంలో పద్నాలుగు పెద్ద వీధులు, మూడు భాగాలతో అలంకరించబడింది.
వనోపవనమాలాఢ్యం క్రీడాశిఖరిసున్దరమ్ । ముక్తాలతావివలితం వాపీసప్తకభూషితమ్
ఆ నగరం అడవులు, తోటల హారాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఆటపర్వతాలతో అందంగా ఉంది. ముత్యాల తాడులతో చుట్టబడి, ఏడు చెరువులతో అలంకరించబడింది.
శీతలోష్ణాత్మకాక్షీణదీపద్వయవిరాజితమ్ । ఊర్ధ్వాధోగతిరూపేణ వణిఙ్మార్గేణ సఙ్కులమ్
చలితో, వేడితో కూడిన రెండు దీపాలతో ప్రకాశిస్తోంది. పైకి, కిందికి వెళ్లే మార్గాలతో నిండి ఉంది. వ్యాపారులతో కదిలిపోతున్నది.
తస్మిన్న్ ఏవాతివిపులే పత్తనే తేన భూభృతా । సఞ్చారిణో విరచితా ముగ్ధావవరకా గణాః
అత్యంత విస్తారమైన ఆ పట్టణంలో ఆ రాజు ఆహ్లాదకరంగా, సురక్షితంగా ఉండే ప్రజల సమూహాలను ఏర్పరిచాడు.
ఊర్ధ్వే కేచిద్ అధః కేచిన్ మధ్యే కేచిన్ నియోజితాః । కేచిచ్ చిరేణ నశ్యన్తః కేచిచ్ ఛీఘ్రవినాశినః
వాళ్లలో కొందరిని పైభాగంలో, మరికొందరిని కింద భాగంలో, ఇంకొంతమందిని మధ్యలో ఉంచారు. కొందరు నెమ్మదిగా నశించగా, మరికొందరు త్వరగా అంతరించిపోయారు.
అసితచ్ఛాదనాచ్ఛన్నా నవద్వారవిభూషితాః । అనారతవహద్వాతా బహువాతాయనాన్వితాః
ఆ పట్టణం నల్లటి తెరలతో కప్పబడి, తొమ్మిది ద్వారాలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఎప్పుడూ బలమైన గాలులు వీచుతూ, అనేక కిటికీలతో కూడి ఉంది.
దీపపఞ్చకసాలోకాస్ త్రిస్థూణాశ్ శుక్లదారవః । మసృణాలేపమృదవః ప్రతోలీకులసఙ్కులాః
అందులో ఐదు దీపాలతో వెలుగులు, మూడు తెల్లటి కలపతో చేసిన స్తంభాలు, మెత్తగా మెరిసే పొడవైన నేలలు, రద్దీగా ఉన్న వీధులతో నిండిపోయి ఉంది.
మాయయా రచితాస్ తేన రాజ్ఞా తేషు మహామతే । రక్షితారో మహాయక్షా నిత్యమ్ ఆలోకభీరవః
ఓ మహామతి, ఆ రాజు మాయతో గొప్ప యక్షులను అక్కడ రక్షకులుగా సృష్టించాడు. వారు ఎప్పుడూ భయంకరమైన రూపంతో కనిపిస్తూ ఉంటారు.
అథావవరకౌఘేషు చలత్సు స మహీపతిః । కరోతి వివిధాః క్రీడా నీడేష్వ్ ఇవ విహఙ్గమః
ఆ తరువాత, ఆ రాజు ఆవరణాల తరంగాలు కదులుతున్నప్పుడు, పక్షి గూళ్లలో ఆటలాడినట్టు, వివిధ రకాల క్రీడల్లో తలమునకలవుతుంటాడు.
త్రిశరీరస్ స తేష్వ్ అన్తస్ తైర్ యక్షైస్ సహ పుత్రక । లీలాలసమ్ ఉషిత్వాశు పునర్ నిష్క్రమ్య గచ్ఛతి
ఓ కుమారా, ఆ రాజు మూడు శరీరాలతో ఆ యక్షులతో కలిసి ఆ లోకాల్లో ఆటలతో ఆనందిస్తూ కొంతకాలం ఉంటాడు. వెంటనే అక్కడి నుంచి బయటకు వెళ్లిపోతాడు.
తస్యేచ్ఛా జాయతే వత్స కదాచిచ్ చలచేతసః । పురం భవిష్యన్నిర్మాణం కిఞ్చిద్ యామీతి నిశ్చలా
ఓ వత్స, అప్పుడప్పుడూ ఆ రాజు మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'ఇంకా నిర్మించని ఏదైనా పట్టణానికి నేను వెళ్లాలి' అనే కోరిక తలెత్తుతుంది. ఆ కోరిక మాత్రం దృఢంగా ఉంటుంది.
భూతావిష్ట ఇవావేగాత్ తత ఉత్థాయ ధావతి । పురం తద్ అప్య్ అవాప్నోతి గన్ధర్వైర్ ఇవ నిర్మితమ్
ఒక భూతం పట్టుకున్నట్టు, ఆవేశంతో లేచి పరుగెత్తి, ఆ నగరాన్ని చేరుకుంటాడు. అది గంధర్వులు నిర్మించినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
తస్యేచ్ఛా జాయతే నామ కదాచిజ్ జడచేతసః । వినాశం సమ్ప్రయామీతి తేనాశు స వినశ్యతి
ఎప్పుడైనా అతని మనస్సు ముద్దుగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను నాశనానికి పోవాలి' అనే కోరిక కలుగుతుంది. ఆ కోరిక వల్ల వెంటనే అతను నశించిపోతాడు.
పునర్ ఉత్పద్యతే తూర్ణం ఖాన్ మహోర్మిర్ ఇవామ్భసః । వ్యవహారం తనోత్య్ ఉచ్చైః పునర్ ఆరమ్భమన్థరమ్
తీక్ష్ణంగా, సముద్రంలో పెద్ద అల ఎగిసినట్టు, అతను మళ్ళీ పుట్టుకొస్తాడు. ఉత్సాహంగా వ్యవహరిస్తాడు, తరువాత మళ్లీ మాంద్యంగా ప్రారంభిస్తాడు.
స్వయైవ వ్యవహృత్యాథ కదాచిత్ పరిదూయతే । కిం కరోమీదమ్ అజ్ఞో ఽస్మి దుఃఖితో ఽస్మీతి శోచతి
తన చర్యల వల్ల, కొన్నిసార్లు అతను బాధపడతాడు. 'ఏం చేయాలి? నేను అజ్ఞానిని, నేను బాధపడుతున్నాను' అని విచారిస్తాడు.
ముదమ్ ఏత్య కదాచిచ్ చ స్వయమ్ ఆయాతి పీనతామ్ । ప్రావృడ్వర్షజలోల్లాసపూరాద్ ఇవ నదీరయః
ఎప్పుడో ఒకసారి ఆనందం సహజంగా వచ్చి, నదీ ప్రవాహం వానకాలపు జలాలతో ఉల్లాసంగా పెరిగినట్టు, మనసులో పరిపూర్ణంగా వ్యాపిస్తుంది.
పిబతి వల్గతి గచ్ఛతి జృమ్భతే స్ఫురతి భాతి న భాతి చ భాసురః । సుత మహామహిమా స మహీపతిః పతిర్ అపామ్ ఇవ వాతరయాకులః
అతడు త్రాగుతాడు, ఆనందంగా ఆడిపాడుతాడు, కదులుతాడు, ఒడిదుడుకుగా విస్తరిస్తాడు, కొన్నిసార్లు ప్రకాశిస్తాడు, మరికొన్నిసార్లు కాంతిని చూపడు — ఈ మహిమాన్వితుడు, ఓ కుమారా, భూమిపై రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, గాలితో కదిలే జలాధిపతిలా ఉంటాడు.
అథాపృచ్ఛత్ సుతస్ తత్ర జమ్బుద్వీపే మహానిశి । కదమ్బాగ్రావచూలస్థం పితరం పావనాశయః
ఆ సమయంలో జంబూద్వీపంలో ఒక గొప్ప రాత్రి, కదంబ చెట్టు కొమ్మపై కూర్చున్న పవిత్రహృదయుడైన తండ్రిని కుమారుడు అడిగాడు.
కో ఽసౌ స్వోత్థ ఇతి ఖ్యాతో భూపస్ తాతోత్తమాకృతిః । కథితం చ కిమ్ ఏతన్ మే త్వయైతద్ బ్రూహి తత్త్వతః
తండ్రీ, రాజులలో ఉత్తమ రూపాన్ని కలిగి, స్వయంగా ఉద్భవించినవాడిగా పేరుగాంచిన వాడు ఎవరు? నాకీ విషయాన్ని మీరు చెప్పినది ఏమిటి? దయచేసి నిజంగా వివరించండి.
క్వ భవిష్యతి నిర్మాణం వర్తమానే క్వ గమ్యతామ్ । ఉభయార్థవిరుద్ధత్వాన్ మోహార్థాయ వచస్ తవ
ఈ సృష్టి ఎక్కడ జరుగుతుంది? ఇప్పుడే దాని గమ్యం ఏమిటి? నీ మాటలు రెండింటికీ వ్యతిరేకంగా ఉన్నాయి, అవి కలవరానికి మాత్రమే కారణమవుతున్నాయి.
శృణు పుత్ర యథాభూతమ్ ఏతత్ తే కథయామ్య్ అహమ్ । యేన సంసారచక్రస్య తత్త్వమ్ అస్యావబుధ్యసే
నీవు విను కుమారా, ఈ విషయం నిజంగా ఎలా ఉందో నేను నీకు చెప్పుతున్నాను. దీని ద్వారా ఈ సంసార చక్రం యొక్క అసలు తత్వం నీవు గ్రహించగలవు.
అసదభ్యుత్థితారమ్భమ్ అవస్తుమయమ్ ఆతతమ్ । సంసారసంస్థానమ్ ఇదమ్ ఏవమ్ ఆకథితం మయా
ఈ సంసార నిర్మాణం అసత్యం నుండి పుట్టి, అసలేమీ లేని వాస్తవంలా వ్యాపించి ఉంది. ఇదే విషయాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
పరమాన్ నభసో జాతస్ సఙ్కల్పస్ స్వోత్థ ఉచ్యతే । జాయతే స్వయమ్ ఏవాసౌ స్వయమ్ ఏవ విలీయతే
పరమాత్మ ఆకాశం నుండి ఉద్భవిస్తుంది; సంకల్పం అనేది తనంతట తానే పుట్టినదిగా చెప్పబడుతుంది. అది తానే పుట్టి, తానే లయమవుతుంది.
తత్స్వరూపమ్ ఇదం సర్వం జగద్ ఆభోగి విద్యతే । జాయతే తేన జాతేన తస్మిన్ నష్టే వినశ్యతి
ఈ జగత్తు అంతా దాని స్వరూపంగా కనిపిస్తోంది. అది పుట్టినప్పుడు ఇదీ పుడుతుంది, అది లేనప్పుడు ఇదీ నశిస్తుంది.
బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రరుద్రాదీంస్ తస్యైవావయవాన్ విదుః । విటపాన్ ఇవ వృక్షస్య శృఙ్గాణీవ మహీభృతః
బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు మరియు ఇతరులు దానికి అవయవాలుగా చెప్పబడతారు. ఇవి వృక్షానికి కొమ్మలు లాగా, పర్వతానికి శిఖరాలు లాగానే ఉంటాయి.
శూన్యే వ్యోమని తేనేదం నిర్మితం త్రిజగత్పురమ్ । ప్రతిభాసానుసన్ధానమాత్రేణైత్య విరిఞ్చతామ్
శూన్యమైన ఆకాశంలో ఈ మూడు లోకాల నగరం దానివల్ల ఏర్పడింది. కేవలం ప్రతిభాసల పరంపరతో అది సృష్టికర్త స్థితిని పొందుతుంది.
యత్రేమే వితతాలోకా లోకకోశాశ్ చతుర్దశ । వనోపవనపాల్యశ్ చ యత్రోద్యానపరమ్పరాః
ఇక్కడే ఈ లోకాలు, పద్నాలుగు లోకమండలాలు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇక్కడే అడవులు, తోటలు, ఉద్యానాల పరంపరలు ఉన్నాయి.
క్రీడాశిఖరిణో యత్ర సహ్యమన్దరమేరవః । శీతోష్ణదీప్తీ చన్ద్రార్కౌ దీపౌ యత్రానిలాక్షతౌ
ఇక్కడ సహ్య, మందర, మేరు అనే పర్వతశిఖరాలు ఆటలాడుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ చల్లదనం, వేడిమి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, రెండు దీపాలు — వాయువు, అగ్ని — ఇవన్నీ ఉన్నాయి.