కదాచిద్ అథ మార్గేణ తేన కైలాసవాహినీమ్ । అహం స్నాతుమ్ అదృశ్యాత్మా వ్యోమవీథిగతో ఽగమమ్
ఒకసారి, ఆ మార్గంలో నేను కనబడకుండా, ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, కైలాసం నుంచి ప్రవహించే నదికి స్నానం చేయడానికి వెళ్ళాను.
నిర్గత్య నభసస్ సప్తమునిమణ్డలకోటరాత్ । రాత్రౌ ప్రాప్తో ఽస్మి సుమతే దాశూరతరుపృష్ఠఖమ్
ఏడు ఋషుల మండలపు గుహ నుంచి ఆకాశంలోకి బయటపడి, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను రాత్రిపూట దాశూర వృక్షం పై భాగంలో ఉన్న ఖాళీ స్థలానికి చేరుకున్నాను.
యావచ్ ఛృణోమి విటపకుహరాత్ కాననే వచః । కుట్మలామ్భోజబద్ధస్య షట్పదస్యేవ నిస్స్వనమ్
అక్కడ అడవిలో ఒక చెట్టు కొమ్మల మధ్యనుంచి వినిపించే స్వరం, ముడుచుకున్న కమలంలో ఉన్న తేనెటీగ గుంజులా మృదువుగా నా చెవికి అందింది.
శృణు పుత్ర మహాబుద్ధే వస్తునో ఽస్య సమామ్ ఇమామ్ । వర్ణయామి మహాశ్చర్యామ్ ఏకామ్ ఆఖ్యాయికాం తవ
పిల్లా, గొప్ప బుద్ధి కలవాడవు కదా, ఈ విషయానికి సంబంధించిన ఒక అద్భుతమైన కథను నీకు చెప్పబోతున్నాను. ఇది ఆశ్చర్యకరమైన కథ, విను.
అస్తి రాజా మహావీర్యో విఖ్యాతో భువనత్రయే । నామ్నా స్వోత్థ ఇతి శ్రీమాఞ్ జగదాక్రమణే క్షమః
మూడు లోకాలందరికి ప్రసిద్ధి చెందిన, అపారమైన పరాక్రమం కలిగిన ఓ రాజు ఉన్నాడు. అతడికి స్వోత్థ అనే పేరు, ధనికుడు, జగత్తును జయించగల శక్తి కలవాడు.
యస్యానుశాసనం సర్వే భువనేష్వ్ అపి నాయకాః । శిరోభిర్ ధారయన్త్య్ ఉచ్చైశ్ చూడామణిమ్ ఇవోత్తమమ్
అతని ఆజ్ఞను అన్ని లోకాలలోని నాయకులందరూ ఎంతో గౌరవంతో, తమ తలపై ఉత్తమమైన కిరీటాన్ని మోసినట్టు, అంగీకరిస్తారు.
యస్ సాహసైకరసికో నానాశ్చర్యవిహారవాన్ । కేనచిత్ త్రిషు లోకేషు న మహాత్మా వశీకృతః
అతడు సాహసాలలో ఆనందపడేవాడు, ఎన్నో ఆశ్చర్యకరమైన కార్యాలలో పాల్గొనేవాడు. మూడు లోకాలలో ఎవరూ ఆ మహాత్ముడిని వశపరచలేరు.
యస్యారమ్భసహస్రాణి సుఖదుఃఖప్రదాన్య్ అలమ్ । సఙ్ఖ్యాతుం నైవ శక్యన్తే కల్లోలా జలధేర్ ఇవ
ఆయన మొదలు పెట్టిన పనులెన్ని సుఖాన్ని, దుఃఖాన్ని ఇస్తాయో, వాటిని లెక్కించటం అసాధ్యం. అవి సముద్రపు అలల లాగానే అంతులేని సంఖ్యలో ఉంటాయి.
యస్య వీర్యం సువీర్యస్య న శస్త్రాస్త్రైర్ న పావకైః । కేనచిద్ భువనే క్రాన్తమ్ ఆకాశమ్ ఇవ ముష్టినా
అతని బలానికి బలవంతులైనవారు కూడా సరిపోలేరు. ఆయుధాలు, అస్త్రాలు, అగ్ని — ఏదితోనూ ఈ లోకంలో అతని బలాన్ని జయించలేరు. అది ముట్టుకోలేని ఆకాశంలా ఉంటుంది.
యదీయాం వితతారమ్భాం లీలాం నిర్మాణభాసురామ్ । న మనాగ్ అనుకుర్వన్తి శక్రోపేన్ద్రహరా అపి
ఆయన సృష్టి విస్తారంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు, హరుడు కూడా ఆ లీలను కొంచెం కూడా అనుకరించాలనే ప్రయత్నం చేయరు.
త్రయస్ తస్య మహాబాహో దేహా దిగ్భరణక్షమాః । జగద్ ఆకృష్య తిష్ఠన్తి ఉత్తమాధమమధ్యమాః
ఆ మహాబాహువు మూడు రూపాలతో, దిక్కులను మోయగల శక్తితో, లోకాలను ఆకర్షిస్తూ నిలుస్తాడు. ఆ మూడు రూపాలు ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం అని వేరు వేరుగా ఉంటాయి.
వ్యోమన్య్ ఏవాతివితతే జాతో ఽసౌ త్రిశరీరకః । తత్రైవ చ స్థితిం యాతశ్ శబ్దవాతఖపక్షివత్
ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలోనే అతడు మూడు శరీరాలతో జన్మించాడు. అక్కడే ఉండిపోయాడు, శబ్దం, గాలి, రెక్కల వలె.
తత్రైవాపారగగనే నగరం తేన నిర్మితమ్ । చతుర్దశమహారథ్యం విభాగత్రయభూషితమ్
అదే అనంతమైన ఆకాశంలో అతడు ఒక నగరాన్ని నిర్మించాడు. ఆ నగరంలో పద్నాలుగు పెద్ద వీధులు, మూడు భాగాలతో అలంకరించబడింది.
వనోపవనమాలాఢ్యం క్రీడాశిఖరిసున్దరమ్ । ముక్తాలతావివలితం వాపీసప్తకభూషితమ్
ఆ నగరం అడవులు, తోటల హారాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఆటపర్వతాలతో అందంగా ఉంది. ముత్యాల తాడులతో చుట్టబడి, ఏడు చెరువులతో అలంకరించబడింది.
శీతలోష్ణాత్మకాక్షీణదీపద్వయవిరాజితమ్ । ఊర్ధ్వాధోగతిరూపేణ వణిఙ్మార్గేణ సఙ్కులమ్
చలితో, వేడితో కూడిన రెండు దీపాలతో ప్రకాశిస్తోంది. పైకి, కిందికి వెళ్లే మార్గాలతో నిండి ఉంది. వ్యాపారులతో కదిలిపోతున్నది.
తస్మిన్న్ ఏవాతివిపులే పత్తనే తేన భూభృతా । సఞ్చారిణో విరచితా ముగ్ధావవరకా గణాః
అత్యంత విస్తారమైన ఆ పట్టణంలో ఆ రాజు ఆహ్లాదకరంగా, సురక్షితంగా ఉండే ప్రజల సమూహాలను ఏర్పరిచాడు.
ఊర్ధ్వే కేచిద్ అధః కేచిన్ మధ్యే కేచిన్ నియోజితాః । కేచిచ్ చిరేణ నశ్యన్తః కేచిచ్ ఛీఘ్రవినాశినః
వాళ్లలో కొందరిని పైభాగంలో, మరికొందరిని కింద భాగంలో, ఇంకొంతమందిని మధ్యలో ఉంచారు. కొందరు నెమ్మదిగా నశించగా, మరికొందరు త్వరగా అంతరించిపోయారు.
అసితచ్ఛాదనాచ్ఛన్నా నవద్వారవిభూషితాః । అనారతవహద్వాతా బహువాతాయనాన్వితాః
ఆ పట్టణం నల్లటి తెరలతో కప్పబడి, తొమ్మిది ద్వారాలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఎప్పుడూ బలమైన గాలులు వీచుతూ, అనేక కిటికీలతో కూడి ఉంది.
దీపపఞ్చకసాలోకాస్ త్రిస్థూణాశ్ శుక్లదారవః । మసృణాలేపమృదవః ప్రతోలీకులసఙ్కులాః
అందులో ఐదు దీపాలతో వెలుగులు, మూడు తెల్లటి కలపతో చేసిన స్తంభాలు, మెత్తగా మెరిసే పొడవైన నేలలు, రద్దీగా ఉన్న వీధులతో నిండిపోయి ఉంది.
మాయయా రచితాస్ తేన రాజ్ఞా తేషు మహామతే । రక్షితారో మహాయక్షా నిత్యమ్ ఆలోకభీరవః
ఓ మహామతి, ఆ రాజు మాయతో గొప్ప యక్షులను అక్కడ రక్షకులుగా సృష్టించాడు. వారు ఎప్పుడూ భయంకరమైన రూపంతో కనిపిస్తూ ఉంటారు.
అథావవరకౌఘేషు చలత్సు స మహీపతిః । కరోతి వివిధాః క్రీడా నీడేష్వ్ ఇవ విహఙ్గమః
ఆ తరువాత, ఆ రాజు ఆవరణాల తరంగాలు కదులుతున్నప్పుడు, పక్షి గూళ్లలో ఆటలాడినట్టు, వివిధ రకాల క్రీడల్లో తలమునకలవుతుంటాడు.
త్రిశరీరస్ స తేష్వ్ అన్తస్ తైర్ యక్షైస్ సహ పుత్రక । లీలాలసమ్ ఉషిత్వాశు పునర్ నిష్క్రమ్య గచ్ఛతి
ఓ కుమారా, ఆ రాజు మూడు శరీరాలతో ఆ యక్షులతో కలిసి ఆ లోకాల్లో ఆటలతో ఆనందిస్తూ కొంతకాలం ఉంటాడు. వెంటనే అక్కడి నుంచి బయటకు వెళ్లిపోతాడు.
తస్యేచ్ఛా జాయతే వత్స కదాచిచ్ చలచేతసః । పురం భవిష్యన్నిర్మాణం కిఞ్చిద్ యామీతి నిశ్చలా
ఓ వత్స, అప్పుడప్పుడూ ఆ రాజు మనస్సు చంచలంగా ఉన్నప్పుడు, 'ఇంకా నిర్మించని ఏదైనా పట్టణానికి నేను వెళ్లాలి' అనే కోరిక తలెత్తుతుంది. ఆ కోరిక మాత్రం దృఢంగా ఉంటుంది.
భూతావిష్ట ఇవావేగాత్ తత ఉత్థాయ ధావతి । పురం తద్ అప్య్ అవాప్నోతి గన్ధర్వైర్ ఇవ నిర్మితమ్
ఒక భూతం పట్టుకున్నట్టు, ఆవేశంతో లేచి పరుగెత్తి, ఆ నగరాన్ని చేరుకుంటాడు. అది గంధర్వులు నిర్మించినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
తస్యేచ్ఛా జాయతే నామ కదాచిజ్ జడచేతసః । వినాశం సమ్ప్రయామీతి తేనాశు స వినశ్యతి
ఎప్పుడైనా అతని మనస్సు ముద్దుగా ఉన్నప్పుడు, 'నేను నాశనానికి పోవాలి' అనే కోరిక కలుగుతుంది. ఆ కోరిక వల్ల వెంటనే అతను నశించిపోతాడు.
పునర్ ఉత్పద్యతే తూర్ణం ఖాన్ మహోర్మిర్ ఇవామ్భసః । వ్యవహారం తనోత్య్ ఉచ్చైః పునర్ ఆరమ్భమన్థరమ్
తీక్ష్ణంగా, సముద్రంలో పెద్ద అల ఎగిసినట్టు, అతను మళ్ళీ పుట్టుకొస్తాడు. ఉత్సాహంగా వ్యవహరిస్తాడు, తరువాత మళ్లీ మాంద్యంగా ప్రారంభిస్తాడు.
స్వయైవ వ్యవహృత్యాథ కదాచిత్ పరిదూయతే । కిం కరోమీదమ్ అజ్ఞో ఽస్మి దుఃఖితో ఽస్మీతి శోచతి
తన చర్యల వల్ల, కొన్నిసార్లు అతను బాధపడతాడు. 'ఏం చేయాలి? నేను అజ్ఞానిని, నేను బాధపడుతున్నాను' అని విచారిస్తాడు.
ముదమ్ ఏత్య కదాచిచ్ చ స్వయమ్ ఆయాతి పీనతామ్ । ప్రావృడ్వర్షజలోల్లాసపూరాద్ ఇవ నదీరయః
ఎప్పుడో ఒకసారి ఆనందం సహజంగా వచ్చి, నదీ ప్రవాహం వానకాలపు జలాలతో ఉల్లాసంగా పెరిగినట్టు, మనసులో పరిపూర్ణంగా వ్యాపిస్తుంది.
పిబతి వల్గతి గచ్ఛతి జృమ్భతే స్ఫురతి భాతి న భాతి చ భాసురః । సుత మహామహిమా స మహీపతిః పతిర్ అపామ్ ఇవ వాతరయాకులః
అతడు త్రాగుతాడు, ఆనందంగా ఆడిపాడుతాడు, కదులుతాడు, ఒడిదుడుకుగా విస్తరిస్తాడు, కొన్నిసార్లు ప్రకాశిస్తాడు, మరికొన్నిసార్లు కాంతిని చూపడు — ఈ మహిమాన్వితుడు, ఓ కుమారా, భూమిపై రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, గాలితో కదిలే జలాధిపతిలా ఉంటాడు.
అథాపృచ్ఛత్ సుతస్ తత్ర జమ్బుద్వీపే మహానిశి । కదమ్బాగ్రావచూలస్థం పితరం పావనాశయః
ఆ సమయంలో జంబూద్వీపంలో ఒక గొప్ప రాత్రి, కదంబ చెట్టు కొమ్మపై కూర్చున్న పవిత్రహృదయుడైన తండ్రిని కుమారుడు అడిగాడు.