సమ్ప్రణమ్యోపవిశ్యాగ్రే మునిమ్ ఇన్దుసమాననా । ఉవాచ కలయా వాచా చూతద్రుమమ్ ఇవాలినీ
మునిని నమస్కరించి, అతని ముందే కూర్చొని, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖంతో, ఆ యువతి మామిడిచెట్టు చుట్టూ తేనెటీగలా మృదువుగా మాటలాడింది.
అయం స భగవన్ భవ్యః కుమారః పుత్ర ఆవయోః । కృతో మయా సమగ్రాణాం కలానాం కిల కోవిదః
భగవంతుడా, ఈ మంచి కుమారుడు మా ఇద్దరికి పుత్రుడు. నేను ఇతనిని పెంచి పెద్దచేశాను. ఇతడు అన్నిరకాల కళల్లో నిపుణుడని అంటారు.
ప్రభో కేవలమ్ ఏతేన జ్ఞానం నాధిగతం శుభమ్ । యేన సంసారయన్త్రే ఽస్మిన్ న పునః పరిపీడ్యతే
ప్రభూ, ఇతనికి ఒక్క జ్ఞానం మాత్రమే నేర్పలేదు. ఆ శుభమైన జ్ఞానం వల్ల మళ్లీ ఈ సంసారచక్రంలో బాధపడకుండా ఉండగలుగుతారు.
జ్ఞానం త్వమ్ ఏవాస్య విభో కృపయోపదిశాధునా । కో హి నామ కులే జాతం పుత్రం మౌర్ఖ్యే నియోజయేత్
స్వామీ, దయచేసి ఇప్పుడు ఇతనికి ఆ జ్ఞానం నేర్పండి. మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన కుమారుడిని ఎవరు అజ్ఞానంలోనే ఉండనిస్తారు?
ఏవంవదన్తీం స మునిర్ మచ్ఛిష్యమ్ అబలే సుతమ్ । ఇహైవ స్థాపయైనం త్వమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా తాం వ్యసర్జయత్
ఆమె ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆ ముని, 'బాలికా, నీ కుమారుడిని నా శిష్యుడిగా ఇక్కడే వదిలిపెట్టు' అని చెప్పి, ఆమెను పంపించాడు.
తస్యాం గతాయాం స పితుర్ అన్తేవాసితయా తదా । అతిష్ఠత్ సంయతో ధీమాన్ అర్కస్యేవారుణః పురః
ఆమె వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అతడు అక్కడే తన తండ్రి దగ్గర శిష్యుడిలా, నియమంగా, జ్ఞానంతో ఉండిపోయాడు. అది సూర్యుని ముందు అరుణుడు నిలిచినట్లే.
కదర్థప్రాప్యవిజ్ఞానం తతశ్ చిత్రాభిర్ ఉక్తిభిః । చిరం కాలమ్ అసౌ తత్ర మునిః పుత్రం వ్యబోధయత్
ఆ తర్వాత, ఆ ముని ఎన్నో విచిత్రమైన మాటలతో, చాలా కాలం పాటు, అరుదుగా దొరికే జ్ఞానాన్ని తన కుమారుడికి బోధించాడు.
ఆఖ్యాయికాఖ్యానశతైర్ దృష్టాన్తైర్ దృష్టకల్పితైః । తథేతిహాసవృత్తాన్తైర్ వేదవేదాన్తనిశ్చయైః
వందలాది కథలతో, కథనాలతో, చూచినవాటితో, ఊహించిన ఉదాహరణలతో, పురాణాల సంగతులతో, వేదాలు, వేదాంతాల తాత్పర్యాలతో కూడిన బోధన చేశాడు.
అనుద్వేగితయా నిత్యం విస్తరేణ కథాక్రమైః । అనుభూతిమ్ ఉపారూఢై రూఢైర్ అతిధియాం ధియి
అతడు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా, విస్తృతంగా కథల క్రమంలో, జ్ఞానుల మనసుల్లో బలంగా నిలిచిపోయే అనుభూతిని వివరంగా బోధించాడు.
అనుభవవశతో రసాతిరిక్తైర్ అలమ్ ఉచితార్థవచోగణైర్ మహాత్మా । జలద ఇవ శిఖణ్డినం పురస్స్థం తనయమ్ అబోధయద్ అమ్బరే మహర్షిః
తన అనుభవబలం వలన, లోతైన అర్థంతో కూడిన సరైన మాటలతో, ఆ మహర్షి తన ముందున్న కుమారుడికి జ్ఞానం బోధించాడు. ఇది ఆకాశంలో మేఘం, నీలకంఠ పక్షికి ఉపదేశం చేయడంలా ఉండింది.
కదాచిద్ అథ మార్గేణ తేన కైలాసవాహినీమ్ । అహం స్నాతుమ్ అదృశ్యాత్మా వ్యోమవీథిగతో ఽగమమ్
ఒకసారి, ఆ మార్గంలో నేను కనబడకుండా, ఆకాశమార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, కైలాసం నుంచి ప్రవహించే నదికి స్నానం చేయడానికి వెళ్ళాను.
నిర్గత్య నభసస్ సప్తమునిమణ్డలకోటరాత్ । రాత్రౌ ప్రాప్తో ఽస్మి సుమతే దాశూరతరుపృష్ఠఖమ్
ఏడు ఋషుల మండలపు గుహ నుంచి ఆకాశంలోకి బయటపడి, ఓ జ్ఞానవంతుడా, నేను రాత్రిపూట దాశూర వృక్షం పై భాగంలో ఉన్న ఖాళీ స్థలానికి చేరుకున్నాను.
యావచ్ ఛృణోమి విటపకుహరాత్ కాననే వచః । కుట్మలామ్భోజబద్ధస్య షట్పదస్యేవ నిస్స్వనమ్
అక్కడ అడవిలో ఒక చెట్టు కొమ్మల మధ్యనుంచి వినిపించే స్వరం, ముడుచుకున్న కమలంలో ఉన్న తేనెటీగ గుంజులా మృదువుగా నా చెవికి అందింది.
శృణు పుత్ర మహాబుద్ధే వస్తునో ఽస్య సమామ్ ఇమామ్ । వర్ణయామి మహాశ్చర్యామ్ ఏకామ్ ఆఖ్యాయికాం తవ
పిల్లా, గొప్ప బుద్ధి కలవాడవు కదా, ఈ విషయానికి సంబంధించిన ఒక అద్భుతమైన కథను నీకు చెప్పబోతున్నాను. ఇది ఆశ్చర్యకరమైన కథ, విను.
అస్తి రాజా మహావీర్యో విఖ్యాతో భువనత్రయే । నామ్నా స్వోత్థ ఇతి శ్రీమాఞ్ జగదాక్రమణే క్షమః
మూడు లోకాలందరికి ప్రసిద్ధి చెందిన, అపారమైన పరాక్రమం కలిగిన ఓ రాజు ఉన్నాడు. అతడికి స్వోత్థ అనే పేరు, ధనికుడు, జగత్తును జయించగల శక్తి కలవాడు.
యస్యానుశాసనం సర్వే భువనేష్వ్ అపి నాయకాః । శిరోభిర్ ధారయన్త్య్ ఉచ్చైశ్ చూడామణిమ్ ఇవోత్తమమ్
అతని ఆజ్ఞను అన్ని లోకాలలోని నాయకులందరూ ఎంతో గౌరవంతో, తమ తలపై ఉత్తమమైన కిరీటాన్ని మోసినట్టు, అంగీకరిస్తారు.
యస్ సాహసైకరసికో నానాశ్చర్యవిహారవాన్ । కేనచిత్ త్రిషు లోకేషు న మహాత్మా వశీకృతః
అతడు సాహసాలలో ఆనందపడేవాడు, ఎన్నో ఆశ్చర్యకరమైన కార్యాలలో పాల్గొనేవాడు. మూడు లోకాలలో ఎవరూ ఆ మహాత్ముడిని వశపరచలేరు.
యస్యారమ్భసహస్రాణి సుఖదుఃఖప్రదాన్య్ అలమ్ । సఙ్ఖ్యాతుం నైవ శక్యన్తే కల్లోలా జలధేర్ ఇవ
ఆయన మొదలు పెట్టిన పనులెన్ని సుఖాన్ని, దుఃఖాన్ని ఇస్తాయో, వాటిని లెక్కించటం అసాధ్యం. అవి సముద్రపు అలల లాగానే అంతులేని సంఖ్యలో ఉంటాయి.
యస్య వీర్యం సువీర్యస్య న శస్త్రాస్త్రైర్ న పావకైః । కేనచిద్ భువనే క్రాన్తమ్ ఆకాశమ్ ఇవ ముష్టినా
అతని బలానికి బలవంతులైనవారు కూడా సరిపోలేరు. ఆయుధాలు, అస్త్రాలు, అగ్ని — ఏదితోనూ ఈ లోకంలో అతని బలాన్ని జయించలేరు. అది ముట్టుకోలేని ఆకాశంలా ఉంటుంది.
యదీయాం వితతారమ్భాం లీలాం నిర్మాణభాసురామ్ । న మనాగ్ అనుకుర్వన్తి శక్రోపేన్ద్రహరా అపి
ఆయన సృష్టి విస్తారంగా, ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు, హరుడు కూడా ఆ లీలను కొంచెం కూడా అనుకరించాలనే ప్రయత్నం చేయరు.
త్రయస్ తస్య మహాబాహో దేహా దిగ్భరణక్షమాః । జగద్ ఆకృష్య తిష్ఠన్తి ఉత్తమాధమమధ్యమాః
ఆ మహాబాహువు మూడు రూపాలతో, దిక్కులను మోయగల శక్తితో, లోకాలను ఆకర్షిస్తూ నిలుస్తాడు. ఆ మూడు రూపాలు ఉత్తమం, మధ్యమం, అధమం అని వేరు వేరుగా ఉంటాయి.
వ్యోమన్య్ ఏవాతివితతే జాతో ఽసౌ త్రిశరీరకః । తత్రైవ చ స్థితిం యాతశ్ శబ్దవాతఖపక్షివత్
ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలోనే అతడు మూడు శరీరాలతో జన్మించాడు. అక్కడే ఉండిపోయాడు, శబ్దం, గాలి, రెక్కల వలె.
తత్రైవాపారగగనే నగరం తేన నిర్మితమ్ । చతుర్దశమహారథ్యం విభాగత్రయభూషితమ్
అదే అనంతమైన ఆకాశంలో అతడు ఒక నగరాన్ని నిర్మించాడు. ఆ నగరంలో పద్నాలుగు పెద్ద వీధులు, మూడు భాగాలతో అలంకరించబడింది.
వనోపవనమాలాఢ్యం క్రీడాశిఖరిసున్దరమ్ । ముక్తాలతావివలితం వాపీసప్తకభూషితమ్
ఆ నగరం అడవులు, తోటల హారాలతో సమృద్ధిగా ఉంది. ఆటపర్వతాలతో అందంగా ఉంది. ముత్యాల తాడులతో చుట్టబడి, ఏడు చెరువులతో అలంకరించబడింది.
శీతలోష్ణాత్మకాక్షీణదీపద్వయవిరాజితమ్ । ఊర్ధ్వాధోగతిరూపేణ వణిఙ్మార్గేణ సఙ్కులమ్
చలితో, వేడితో కూడిన రెండు దీపాలతో ప్రకాశిస్తోంది. పైకి, కిందికి వెళ్లే మార్గాలతో నిండి ఉంది. వ్యాపారులతో కదిలిపోతున్నది.
తస్మిన్న్ ఏవాతివిపులే పత్తనే తేన భూభృతా । సఞ్చారిణో విరచితా ముగ్ధావవరకా గణాః
అత్యంత విస్తారమైన ఆ పట్టణంలో ఆ రాజు ఆహ్లాదకరంగా, సురక్షితంగా ఉండే ప్రజల సమూహాలను ఏర్పరిచాడు.
ఊర్ధ్వే కేచిద్ అధః కేచిన్ మధ్యే కేచిన్ నియోజితాః । కేచిచ్ చిరేణ నశ్యన్తః కేచిచ్ ఛీఘ్రవినాశినః
వాళ్లలో కొందరిని పైభాగంలో, మరికొందరిని కింద భాగంలో, ఇంకొంతమందిని మధ్యలో ఉంచారు. కొందరు నెమ్మదిగా నశించగా, మరికొందరు త్వరగా అంతరించిపోయారు.
అసితచ్ఛాదనాచ్ఛన్నా నవద్వారవిభూషితాః । అనారతవహద్వాతా బహువాతాయనాన్వితాః
ఆ పట్టణం నల్లటి తెరలతో కప్పబడి, తొమ్మిది ద్వారాలతో అలంకరించబడి ఉంది. ఎప్పుడూ బలమైన గాలులు వీచుతూ, అనేక కిటికీలతో కూడి ఉంది.
దీపపఞ్చకసాలోకాస్ త్రిస్థూణాశ్ శుక్లదారవః । మసృణాలేపమృదవః ప్రతోలీకులసఙ్కులాః
అందులో ఐదు దీపాలతో వెలుగులు, మూడు తెల్లటి కలపతో చేసిన స్తంభాలు, మెత్తగా మెరిసే పొడవైన నేలలు, రద్దీగా ఉన్న వీధులతో నిండిపోయి ఉంది.
మాయయా రచితాస్ తేన రాజ్ఞా తేషు మహామతే । రక్షితారో మహాయక్షా నిత్యమ్ ఆలోకభీరవః
ఓ మహామతి, ఆ రాజు మాయతో గొప్ప యక్షులను అక్కడ రక్షకులుగా సృష్టించాడు. వారు ఎప్పుడూ భయంకరమైన రూపంతో కనిపిస్తూ ఉంటారు.