కాలేనామలతాం యాతే వితతే తస్య చేతసి । బలాద్ అవతతారాన్తర్ జ్ఞానమ్ ఆత్మప్రసాదజమ్
కాలక్రమంలో అతని మనస్సు నిర్మలమైనప్పుడు, ఆత్మకృప వల్ల కలిగిన జ్ఞానం బలవంతంగా లోపలికి ప్రవేశించింది.
తతో విశీర్ణావరణో విగలద్వాసనామలః । అవసత్ పల్లవే తస్మిన్ మునిర్ విగతకల్మషః
ఆ సమయంలో ఆ ముని మీద ఉన్న అన్ని ఆవరణాలు తొలగిపోయాయి, వాసనల మలినతలు కూడా పోయాయి. అప్పుడు ఆ మహర్షి ఎలాంటి అపవిత్రత లేకుండా, ఆ ఆకుపై ప్రశాంతంగా నివసించాడు.
స దదర్శైకదా తస్యాం లతాయామ్ అగ్రతస్ స్థితామ్ । వనదేవీం విశాలాక్షీమ్ ఆలోలకుసుమామ్బరామ్
ఒకసారి, ఆ ముని ఎదుట ఉన్న ఆ లతపై, విస్తృతమైన కన్నులతో, పువ్వులతో అలంకరించిన వస్త్రం అలమరచిన ఒక అరణ్య దేవతను చూశాడు.
కామినీకాన్తవదనాం మదఘూర్ణితలోచనామ్ । నీలోత్పలామోదవతీమ్ అతీవ సుమనోహరామ్
ఆమె ముఖం ప్రేమికురాలి ముఖంలా మధురంగా మెరిసింది, కన్నులు మత్తులో తేలిపోతున్నట్టు ఉన్నాయి, నీలపు కమలాల సువాసనతో పరిమళించేది, చాలా ఆకర్షణీయంగా కనిపించింది.
తామ్ ఉవాచానవద్యాఙ్గీం స మునిర్ వినతాననామ్ । కోకిలః కుసుమాపూరనతాం వనలతామ్ ఇవ
ఆమె శరీరం లోపం లేని విధంగా అందంగా ఉంది, తల వంచి నమ్రతతో నిలబడి ఉంది. అప్పుడు ఆ ముని, పుష్పాలతో నిండిన వనలతను చూసిన కోయిలలా, ఆమెతో మృదువుగా మాట్లాడాడు.
కా త్వమ్ ఉత్పలపత్త్రాక్షి పరివిక్షోభితస్మరా । వయస్యామ్ ఇవ పుష్పాఢ్యాం లతాం కిమ్ అధితిష్ఠసి
కమలదళాలాంటి కళ్లవాడా, ప్రేమతో మనసు కలవరపడినవాడా, నీవెవరు? పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఈ లతను నీ స్నేహితురాలిగా భావించి, ఎందుకు దాని మీద నివసిస్తున్నావు?
ఇత్య్ ఉక్తా మృగశావాక్షీ గౌరీ పీనపయోధరా । మునిమ్ ఆహ మనోహారి ముగ్ధాక్షరమ్ ఇదం వచః
అలా అడిగినప్పుడు, మృగశావాక్షి, నీలాంటి అందమైన, పుష్టిగా ఉన్న గౌరీ, ఆ మునికి ఆకర్షణీయంగా, అమాయకంగా ఇలా చెప్పింది.
యాని యాని దురాపాని వాఞ్ఛితాని మహీతలే । ప్రాప్యన్తే తాని తాన్య్ ఆశు మహతామ్ ఏవ యాచ్ఞయా
ఈ భూమిపై ఎంత అరుదైనవి కావాలన్నా, అవన్నీ గొప్పవారి ప్రార్థనతో త్వరగా లభిస్తాయి.
అహమ్ అస్మింల్ లతాకీర్ణే త్వత్కదమ్బాభ్యలఙ్కృతే । లతాలీలాలయా బ్రహ్మన్ విపినే వనదేవతా
ఈ లతలతో నిండిన అరణ్యంలో, నీ సన్నిధితో అలంకరించబడిన ఈ ప్రదేశంలో, బ్రహ్మన్, నేను లతల మధ్య ఆటలాడుతూ నివసించే వనదేవతను.
హ్యశ్ చైత్రసితపక్షస్య త్రయోదశ్యాం స్మరోత్సవే । బభూవ వనదేవీనాం సమాజో నన్దనే వనే
చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షం పదమూడు తేదీన, ప్రేమ ఉత్సవ సమయంలో, నందనవనంలో అరణ్య దేవతలు అందరూ ఒకచోట చేరారు.
సామోదపుష్పభ్రమరే కోకిలాలిపరిచ్ఛదా । తత్రాహమ్ అగమం నాథ త్రైలోక్యలలనాసదః
ఆ వనంలో సంతోషంగా咲ిన పువ్వులు, మధుమక్షికలు, కోకిలలు అలంకరించగా, ప్రభూ! మూడు లోకాల అందమైన స్త్రీల సమూహానికి నేను కూడా అక్కడికి వెళ్లాను.
తతో దృష్టా మయా సర్వా వయస్యా మదనోత్సవే । అపుత్రయా పుత్రయుతాస్ తేనాహం దుఃఖితా భృశమ్
ఆ ప్రేమ ఉత్సవంలో నా స్నేహితులందరినీ చూశాను — కొందరికి పిల్లలు ఉన్నారు, మరికొందరికి లేరు. కానీ నాకు పిల్లలు లేవని చాలా బాధపడ్డాను.
త్వయి సర్వార్థిసార్థస్య బృహత్కల్పతరౌ స్థితే । అనాథేవ కథం నాథ కిల శోచ్యాస్మ్య్ అపుత్రికా
ప్రభూ! నీ వంటి అన్ని కోరికలు తీరే మహా కల్పవృక్షం ఉన్నప్పుడు, నాకు పిల్లలు లేవని, అనాధలా నేను ఎందుకు శోకించాలి?
దేహి మే భగవన్ పుత్రం నో చేద్ దేహమ్ ఇహాగ్నయే । ప్రకరోమ్య్ ఆహుతిం పుత్రదుఃఖదాహోపశాన్తయే
భగవంతుడా, నాకు ఒక కుమారుడిని దయచేయు. లేకపోతే, ఈ సంతాపాన్ని తట్టుకోలేక నా శరీరాన్ని ఇక్కడే అగ్నికి ఆహుతిగా సమర్పిస్తాను, కుమారుడు లేకపోయిన బాధను శాంతిపర్చేందుకు.
తామ్ ఇత్య్ ఉక్తవతీం తన్వీం విహస్య మునిపుఙ్గవః । ప్రాహ హస్తగతం పుష్పం తస్యై దత్త్వా దయాన్వితః
ఆ సన్నని దేహం గల మహిళ ఇలా అన్నదాన్ని చూసి, మునులలో శ్రేష్ఠుడు దయతో నవ్వుతూ తన చేతిలో ఉన్న పువ్వును ఆమెకు ఇచ్చి ఇలా అన్నాడు.
గచ్ఛ తన్వఙ్గి మాసేన పూజార్హమ్ అలిలోచనమ్ । ప్రసోష్యసే సుతం కాన్తం ప్రసూనమ్ ఇవ సల్లతా
సన్నని దేహం గలవాడా, వెళ్ళు. నెల రోజుల్లో, పూజకు యోగ్యమైన, అందమైన కళ్లున్న కుమారుడిని నీవు ప్రసవిస్తావు. అది కొమ్మపై పువ్వు పుట్టినట్లే.
కిం త్వ్ అసౌ మరణావేశపాపిన్యేతస్ త్వయా యతః । యాచితః కృచ్ఛ్రసమ్ప్రాప్యజ్ఞానస్ తేన భవిష్యతి
అయితే, నీవు చాలా కష్టపడి అడిగినందువల్ల, అతనికి మరణభయం అంటుకుంటుంది. అందుకే అతను అజ్ఞానిగా, దొరకడం కూడా చాలా కష్టంగా ఉంటాడు.
ఇత్య్ ఉక్త్వా స మునిస్ తన్వీం ప్రసన్నముఖమణ్డలామ్ । పరిచర్యాం కరోమీతి ప్రార్థనోత్కాం వ్యసర్జయత్
అలా చెప్పిన తరువాత, ఆ ముని ఆనందంగా వెలిగిన ముఖంతో ఉన్న సన్నని యువతిని, 'నీ సేవ చేయాలని నీకు ఆకాంక్ష ఉందని' ఆమె చెప్పినప్పుడు, ఆమెను వెళ్లిపోమని అనుమతించాడు.
సా జగామాత్మసదనం సో ఽతిష్ఠత్ స్వాత్మనా సహ । అవహత్ క్రమశః కాల ఋతుసంవత్సరాఙ్కితః
ఆమె తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లింది. ఆ ముని తనతోనే ఉండిపోయాడు. కాలం నెమ్మదిగా, ఋతువులు, సంవత్సరాలు మారుతూ గడిచిపోయింది.
అథ దీర్ఘేణ కాలేన సైవోత్పలవిలోచనా । ద్వాదశాబ్దమ్ ఉపాదాయ సుతం మునిమ్ ఉపాయయౌ
అంతటి దీర్ఘకాలం తరువాత, ఆ కమలనయనురాలు పన్నెండు సంవత్సరాలు పూర్తయిన తర్వాత తన కుమారుడిని తీసుకుని మునివరకు వచ్చింది.
సమ్ప్రణమ్యోపవిశ్యాగ్రే మునిమ్ ఇన్దుసమాననా । ఉవాచ కలయా వాచా చూతద్రుమమ్ ఇవాలినీ
మునిని నమస్కరించి, అతని ముందే కూర్చొని, చంద్రబింబంలా ప్రకాశించే ముఖంతో, ఆ యువతి మామిడిచెట్టు చుట్టూ తేనెటీగలా మృదువుగా మాటలాడింది.
అయం స భగవన్ భవ్యః కుమారః పుత్ర ఆవయోః । కృతో మయా సమగ్రాణాం కలానాం కిల కోవిదః
భగవంతుడా, ఈ మంచి కుమారుడు మా ఇద్దరికి పుత్రుడు. నేను ఇతనిని పెంచి పెద్దచేశాను. ఇతడు అన్నిరకాల కళల్లో నిపుణుడని అంటారు.
ప్రభో కేవలమ్ ఏతేన జ్ఞానం నాధిగతం శుభమ్ । యేన సంసారయన్త్రే ఽస్మిన్ న పునః పరిపీడ్యతే
ప్రభూ, ఇతనికి ఒక్క జ్ఞానం మాత్రమే నేర్పలేదు. ఆ శుభమైన జ్ఞానం వల్ల మళ్లీ ఈ సంసారచక్రంలో బాధపడకుండా ఉండగలుగుతారు.
జ్ఞానం త్వమ్ ఏవాస్య విభో కృపయోపదిశాధునా । కో హి నామ కులే జాతం పుత్రం మౌర్ఖ్యే నియోజయేత్
స్వామీ, దయచేసి ఇప్పుడు ఇతనికి ఆ జ్ఞానం నేర్పండి. మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన కుమారుడిని ఎవరు అజ్ఞానంలోనే ఉండనిస్తారు?
ఏవంవదన్తీం స మునిర్ మచ్ఛిష్యమ్ అబలే సుతమ్ । ఇహైవ స్థాపయైనం త్వమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా తాం వ్యసర్జయత్
ఆమె ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఆ ముని, 'బాలికా, నీ కుమారుడిని నా శిష్యుడిగా ఇక్కడే వదిలిపెట్టు' అని చెప్పి, ఆమెను పంపించాడు.
తస్యాం గతాయాం స పితుర్ అన్తేవాసితయా తదా । అతిష్ఠత్ సంయతో ధీమాన్ అర్కస్యేవారుణః పురః
ఆమె వెళ్లిపోయిన తర్వాత, అతడు అక్కడే తన తండ్రి దగ్గర శిష్యుడిలా, నియమంగా, జ్ఞానంతో ఉండిపోయాడు. అది సూర్యుని ముందు అరుణుడు నిలిచినట్లే.
కదర్థప్రాప్యవిజ్ఞానం తతశ్ చిత్రాభిర్ ఉక్తిభిః । చిరం కాలమ్ అసౌ తత్ర మునిః పుత్రం వ్యబోధయత్
ఆ తర్వాత, ఆ ముని ఎన్నో విచిత్రమైన మాటలతో, చాలా కాలం పాటు, అరుదుగా దొరికే జ్ఞానాన్ని తన కుమారుడికి బోధించాడు.
ఆఖ్యాయికాఖ్యానశతైర్ దృష్టాన్తైర్ దృష్టకల్పితైః । తథేతిహాసవృత్తాన్తైర్ వేదవేదాన్తనిశ్చయైః
వందలాది కథలతో, కథనాలతో, చూచినవాటితో, ఊహించిన ఉదాహరణలతో, పురాణాల సంగతులతో, వేదాలు, వేదాంతాల తాత్పర్యాలతో కూడిన బోధన చేశాడు.
అనుద్వేగితయా నిత్యం విస్తరేణ కథాక్రమైః । అనుభూతిమ్ ఉపారూఢై రూఢైర్ అతిధియాం ధియి
అతడు ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా, విస్తృతంగా కథల క్రమంలో, జ్ఞానుల మనసుల్లో బలంగా నిలిచిపోయే అనుభూతిని వివరంగా బోధించాడు.
అనుభవవశతో రసాతిరిక్తైర్ అలమ్ ఉచితార్థవచోగణైర్ మహాత్మా । జలద ఇవ శిఖణ్డినం పురస్స్థం తనయమ్ అబోధయద్ అమ్బరే మహర్షిః
తన అనుభవబలం వలన, లోతైన అర్థంతో కూడిన సరైన మాటలతో, ఆ మహర్షి తన ముందున్న కుమారుడికి జ్ఞానం బోధించాడు. ఇది ఆకాశంలో మేఘం, నీలకంఠ పక్షికి ఉపదేశం చేయడంలా ఉండింది.