కచత్కుసుమగుచ్ఛాచ్ఛఫణామణిగణావృతమ్ । పాతాలాద్ ఉత్థితం శేషమ్ ఇవ వ్యోమదిదృక్షయా
మెరిసే పుష్పగుచ్ఛాల అలంకారంతో, ఆ చెట్టు పాతాళం నుంచి పైకి వచ్చిన శేషునిలా, ఆకాశాన్ని చూడాలని ఉత్సాహంగా పైకి ఎగసింది.
రజసోద్ధూలితాకారం ద్వితీయమ్ ఇవ శఙ్కరమ్ । ఛాయయా ఫలశాలిన్యా సమస్తమునిశఙ్కరమ్
ఆ చెట్టు దుమ్ముతో కప్పబడి, మరో శంకరుడిలా కనిపించింది. దాని ఫలాలతో నిండిన నీడ అందరిని ఆశ్చర్యపరిచింది, శంకరుడు మునులందరినీ భయపెట్టినట్టు.
నిబిడదలనిబద్ధభిత్తిభాగైః కుసుమలతానవమణ్డపైర్ ఉపేతమ్ । పురమ్ ఇవ గగనే కదమ్బవృక్షం ఖగకులనాగరసఙ్కటం దదర్శ
గాఢంగా పెరిగిన ఆకుల కొమ్మలు గోడల్లా, పుష్పాలతలు మండపాల్లా ఏర్పడి, ఆ కదంబ వృక్షం ఆకాశంలో ఒక పట్టణంలా కనిపించింది. పక్షుల గుంపులు ఆ చెట్టులో నివసించే ప్రజలవలె గూళ్లలో కూర్చున్నాయి.
తమ్ అథాసౌ మహాబుద్ధిః ఫలపల్లవశాలినమ్ । ఆనన్దమన్థరమనాః పుష్పరూపాచలోపమమ్
ఆ మహాబుద్ధి, ఆనందంతో మనస్సు నెమ్మదించిపోయి, పండ్లూ, కొత్త ఆకులూ నిండిన, పుష్పాలతో కొండలా కనిపించే ఆ చెట్టును చూశాడు.
కదమ్బం రోదసీస్తమ్భమ్ ఆరురోహ వనస్థితమ్ । ఏకార్ణవగతం శౌరిః కల్పవృక్షమ్ ఇవోన్నతమ్
ఆ వనంలో నిలిచిన కదంబ వృక్షాన్ని, భూమిపై నిలిచిన ఒక స్తంభంలా, విష్ణువు సముద్రంలో ఒంటరిగా పెరిగిన కల్పవృక్షాన్ని ఎక్కినట్టు, అతడు ఎక్కాడు.
తత్రాసౌ వ్యోమలగ్నాయాశ్ శాఖాయాః ప్రాన్తపల్లవే । వివేశాధిగతాకాశమ్ ఐడూకప్రాన్తబుద్ధవత్
అక్కడ ఆ ఆకు కొమ్మ చివర ఆకాశాన్ని తాకుతూ, ఆ కొమ్మ చివర ఉన్న కోతి మనసు లాగానే, ఆ యువతి ఆకాశంలోకి ప్రవేశించింది.
అథోపవిశ్య మృదుని నవపల్లవవిష్టరే । క్షణమ్ ఆలోకితాస్ తేన దిశః కౌతుకమన్థరమ్
తరువాత, మృదువైన కొత్త ఆకుల మీద కూర్చొని, ఆ యువతి కొంతసేపు చుట్టూ ఉన్న దిశలను ఆశ్చర్యంగా నెమ్మదిగా చూసింది.
సరిదేకావలీరమ్యాశ్ శైలేన్ద్రస్తనకుట్మలాః । నిర్మలాకాశకవరా లోలనీలామ్బుదాలకాః
ఆమె అందమైన తీరం గల నదుల వరుసలు, గొప్ప కొండల ముద్దలు లాంటి శిఖరాలు, నిర్మలమైన ఆకాశాన్ని కప్పిన మేఘాలు, తేలియాడుతున్న నీలం కమలాలు చూసింది.
నీలశాద్వలవసనాః పుష్పగౌరవనాఙ్గికాః । గృహీతసాగరాపూర్ణకలశాః పురభూషణాః
నీలం పచ్చిక దుస్తులు ధరించి, పువ్వుల్లా తెల్లగా మెరిసే అవయవాలతో, సముద్రపు నీటితో నిండిన కలశాలు పట్టుకుని, వారు ఆ పట్టణాన్ని అలంకరించారు.
ధృతప్రఫుల్లపద్మిన్యస్ సుగన్ధిముఖమారుతాః । గ్రామఘుఙ్ఘుమకాకల్యో నిర్ఝరారవనూపురాః
పుష్పించిన కమలాలను చేతబట్టి, సువాసన గల గాలులు ముఖాలవంటి వాయువులతో, గ్రామాలు కాకుల కూళ్ళతో మోగుతూ, జలపాతాలు నూపురాల్లా శబ్దించాయి.
ద్యుమూర్ధానో మహీపాదా వనాలీరోమరాజయః । జఙ్గలోరునితమ్బిన్యశ్ చన్ద్రార్కకృతకుణ్డలాః
ఆకాశమే కిరీటంలా, భూమి పాదాల్లా, అడవులు వెంట్రుకల వరుసల్లా, అరణ్యాలు విస్తారమైన నడుముల్లా, చంద్రుడు సూర్యుడు కుండలాలా అలంకరించబడ్డాయి.
శాలిసఞ్చారకేదారచన్దనస్థాసకాఙ్కితాః । శిఖరోరసిజాలగ్నహిమశుభ్రామ్బుదాంశుకాః
వాటి శిఖరాలు బియ్యం పొలాలు, గంధపు వనాలతో గుర్తించబడి, మంచు మేఘాల తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి మెరిసిపోయాయి.
మహార్ణవపయఃపూరనవమణ్డనదర్పణాః । వృక్షౌఘఘర్మపులకా భువనాన్తఃపురాన్తరాః
పొంగిపొర్లే సముద్రపు నీటిని అలంకారంగా ప్రతిబింబిస్తూ, చెట్ల సమూహాలతో గుండ్రంగా ముద్దుగా, అవి లోకానికి అంతఃపురాల్లా కనిపించాయి.
ఆర్తవస్నానధారిణ్యో లగ్నసూర్యాంశుకుఙ్కుమాః । విచిత్రకుసుమోపేతాశ్ చన్ద్రాంశుసితచన్దనాః
వసంతకాలపు నీటిలో కడిగిన వస్త్రాలు ధరించి, సూర్యకిరణాల వర్ణంతో కూడిన కుంకుమను అలంకరించుకొని, వివిధ రకాల పువ్వులతో సజ్జమై, చంద్రకాంతి వలె తెల్లగా ఉన్న చందనాన్ని లేపుకొని ఉన్నారు.
గగనతలలతాదలోపవిష్టః ప్రసృతవనావలివారివాహవేషాః । త్రిభువనవనితా దదర్శ హృష్టః కుసుమనిరన్తరమణ్డితా దశాశాః
ఆకాశంలో ఒక వల్లి ఆకుపై కూర్చుని, చుట్టూ అడవి వల్లుల ప్రవాహాలు, గాలులతో మునిగిపోయి, మూడు లోకాల మహిళలను ఆనందంగా చూశాడు. దిక్కులన్నీ పువ్వులతో ఎప్పటికీ అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
తతః ప్రభృతి తత్రాసౌ ప్రసిద్ధస్ తాపసాశ్రమే । కదమ్బదాశూర ఇతి శూరస్ తపసి దారుణే
ఆ సమయం నుండి, ఆ తపస్వుల ఆశ్రమంలో అతడు కదంబ దాశూరుడిగా, కఠినమైన తపస్సులో ధైర్యంగా నిలిచినవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తస్మింల్ లతాదలే స్థిత్వా విలోక్య కకుభః క్షణమ్ । దృఢం పద్మాసనం బద్ధ్వా దిగ్భ్యః ప్రత్యాహృతాత్మనా
అక్కడ వల్లి ఆకుపై కూర్చుని, కొంతసేపు దిక్కులను పరిశీలించి, పద్మాసనాన్ని బలంగా వేసి, దిక్కుల నుండి మనస్సును ఉపసంహరించుకున్నాడు.
అజ్ఞాతపరమార్థేన క్రియామాత్రే చ తిష్ఠతా । ఫలకార్పణ్యయుక్తేన మనసా సో ఽకరోన్ మఖమ్
పరమార్థం తెలియక, కేవలం కర్మలలో మాత్రమే నిమగ్నమై, ఫలితాన్ని అర్పించాలనే మనసుతో అతడు ఒక యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
నభోగతలతాపత్త్రసంస్థితేన వనాన్తరే । సర్వాస్ స్వమనసా తేన కృతా యజ్ఞక్రియాః క్రమాత్
ఆకాశంలో ఒక వల్లి ఆకు మీద కూర్చుని, అడవిలో నివసిస్తూ, తన మనస్సుతోనే అన్ని యజ్ఞకర్మలను క్రమంగా నిర్వహించాడు.
తత్రాసౌ దశ వర్షాణి మనసైవాయజత్ సురాన్ । గవాశ్వనరమేధాద్యైర్ యజ్ఞైర్ విపులదక్షిణైః
అక్కడ, పది సంవత్సరాలు, ఆ మనిషి తన మనస్సుతోనే దేవతలను గోవు, గుర్రం, మనుష్య యజ్ఞాలు వంటి విస్తృత దక్షిణలతో పూజించాడు.
కాలేనామలతాం యాతే వితతే తస్య చేతసి । బలాద్ అవతతారాన్తర్ జ్ఞానమ్ ఆత్మప్రసాదజమ్
కాలక్రమంలో అతని మనస్సు నిర్మలమైనప్పుడు, ఆత్మకృప వల్ల కలిగిన జ్ఞానం బలవంతంగా లోపలికి ప్రవేశించింది.
తతో విశీర్ణావరణో విగలద్వాసనామలః । అవసత్ పల్లవే తస్మిన్ మునిర్ విగతకల్మషః
ఆ సమయంలో ఆ ముని మీద ఉన్న అన్ని ఆవరణాలు తొలగిపోయాయి, వాసనల మలినతలు కూడా పోయాయి. అప్పుడు ఆ మహర్షి ఎలాంటి అపవిత్రత లేకుండా, ఆ ఆకుపై ప్రశాంతంగా నివసించాడు.
స దదర్శైకదా తస్యాం లతాయామ్ అగ్రతస్ స్థితామ్ । వనదేవీం విశాలాక్షీమ్ ఆలోలకుసుమామ్బరామ్
ఒకసారి, ఆ ముని ఎదుట ఉన్న ఆ లతపై, విస్తృతమైన కన్నులతో, పువ్వులతో అలంకరించిన వస్త్రం అలమరచిన ఒక అరణ్య దేవతను చూశాడు.
కామినీకాన్తవదనాం మదఘూర్ణితలోచనామ్ । నీలోత్పలామోదవతీమ్ అతీవ సుమనోహరామ్
ఆమె ముఖం ప్రేమికురాలి ముఖంలా మధురంగా మెరిసింది, కన్నులు మత్తులో తేలిపోతున్నట్టు ఉన్నాయి, నీలపు కమలాల సువాసనతో పరిమళించేది, చాలా ఆకర్షణీయంగా కనిపించింది.
తామ్ ఉవాచానవద్యాఙ్గీం స మునిర్ వినతాననామ్ । కోకిలః కుసుమాపూరనతాం వనలతామ్ ఇవ
ఆమె శరీరం లోపం లేని విధంగా అందంగా ఉంది, తల వంచి నమ్రతతో నిలబడి ఉంది. అప్పుడు ఆ ముని, పుష్పాలతో నిండిన వనలతను చూసిన కోయిలలా, ఆమెతో మృదువుగా మాట్లాడాడు.
కా త్వమ్ ఉత్పలపత్త్రాక్షి పరివిక్షోభితస్మరా । వయస్యామ్ ఇవ పుష్పాఢ్యాం లతాం కిమ్ అధితిష్ఠసి
కమలదళాలాంటి కళ్లవాడా, ప్రేమతో మనసు కలవరపడినవాడా, నీవెవరు? పువ్వులతో అలంకరించబడిన ఈ లతను నీ స్నేహితురాలిగా భావించి, ఎందుకు దాని మీద నివసిస్తున్నావు?
ఇత్య్ ఉక్తా మృగశావాక్షీ గౌరీ పీనపయోధరా । మునిమ్ ఆహ మనోహారి ముగ్ధాక్షరమ్ ఇదం వచః
అలా అడిగినప్పుడు, మృగశావాక్షి, నీలాంటి అందమైన, పుష్టిగా ఉన్న గౌరీ, ఆ మునికి ఆకర్షణీయంగా, అమాయకంగా ఇలా చెప్పింది.
యాని యాని దురాపాని వాఞ్ఛితాని మహీతలే । ప్రాప్యన్తే తాని తాన్య్ ఆశు మహతామ్ ఏవ యాచ్ఞయా
ఈ భూమిపై ఎంత అరుదైనవి కావాలన్నా, అవన్నీ గొప్పవారి ప్రార్థనతో త్వరగా లభిస్తాయి.
అహమ్ అస్మింల్ లతాకీర్ణే త్వత్కదమ్బాభ్యలఙ్కృతే । లతాలీలాలయా బ్రహ్మన్ విపినే వనదేవతా
ఈ లతలతో నిండిన అరణ్యంలో, నీ సన్నిధితో అలంకరించబడిన ఈ ప్రదేశంలో, బ్రహ్మన్, నేను లతల మధ్య ఆటలాడుతూ నివసించే వనదేవతను.
హ్యశ్ చైత్రసితపక్షస్య త్రయోదశ్యాం స్మరోత్సవే । బభూవ వనదేవీనాం సమాజో నన్దనే వనే
చైత్రమాసంలో శుక్లపక్షం పదమూడు తేదీన, ప్రేమ ఉత్సవ సమయంలో, నందనవనంలో అరణ్య దేవతలు అందరూ ఒకచోట చేరారు.