క్షణమ్ ఐశ్వర్యమ్ ఆయాతి క్షణమ్ ఏతి దరిద్రతా । క్షణం విగతరోగత్వం క్షణమ్ ఆగతరోగతా
ఒక క్షణం ఐశ్వర్యం వస్తుంది, ఇంకో క్షణం దారిద్ర్యం వస్తుంది. ఒక క్షణం ఆరోగ్యం ఉంటుంది, ఇంకో క్షణం వ్యాధి వస్తుంది.
ప్రతిక్షణం విపర్యాసదాయినా మహతామునా । జగద్భ్రమేణ కే నామ ధీమన్తో ఽపి న మోహితాః
ప్రతి క్షణం ఈ మహా మాయా ప్రపంచం మార్పులను తెస్తుంది. ఇలాంటి లోక మాయలో జ్ఞానులు కూడా ఎవరు మోహించకుండా ఉంటారు?
తమఃపఙ్కసమాలబ్ధం క్షణమ్ ఆకాశమణ్డలమ్ । క్షణం కనకనిష్ష్యన్దకోమలాలోకసున్దరమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం చీకటి మురికి తాకి మలినమవుతుంది; మరొక క్షణం బంగారు వెలుగు మృదువుగా జారుతూ అందంగా మెరిసిపోతుంది.
క్షణం జలదనీలాబ్జమాలావలితకోటరమ్ । క్షణమ్ ఉడ్డామరరవం క్షణం మూకమ్ అవస్థితమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం మేఘాలు, నీలకమలాల హారాలతో అలంకరించబడిన ఖాళీ గుహలా కనిపిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం గొప్ప శబ్దంతో మారుమోగుతుంది, ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా నిశ్శబ్దంగా నిలుస్తుంది.
క్షణం తారావిలసితం క్షణమ్ అర్కేణ భూషితమ్ । క్షణమ్ ఇన్దుకృతాహ్లాదం క్షణం సర్వబహిష్కృతమ్
ఒక క్షణం నక్షత్రాల వెలుగుతో మెరిసిపోతుంది; ఇంకొక క్షణం సూర్యుని తేజంతో అలంకరించబడుతుంది; ఇంకొక క్షణం చంద్రుని చల్లదనంతో ఆనందిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా వెలివేయబడుతుంది.
ఆగమాపాయపరయా స్థిత్యా సంస్థితనాశయా । న బిభేతీహ సంసారే ధీరో ఽపి క ఇవానయా
ఈ లోకంలో, వచ్చే పోయే మార్పులతో, ఉనికితో, నాశనంతో, ఇలాంటి పరిస్థితిని చూసి, తెలివైనవాడు అయినా ఎవరు భయపడకుండా ఉండగలరు?
ఆపదః క్షణమ్ ఆయాన్తి క్షణమ్ ఆయాన్తి సమ్పదః । క్షణం జన్మాథ మరణం మునే కిమ్ ఇవ న క్షణమ్
అపదలు ఒక క్షణం వస్తాయి, సంపదలు కూడా క్షణంలోనే వస్తాయి. పుట్టుట, మరణమూ క్షణకాలమే. ఓ మునీశ్వరా, ఈ లోకంలో శాశ్వతమైనది ఏముంది?
ప్రాగ్ ఆసీద్ అన్య ఏవేహ జాతస్ త్వ్ అన్యేతరో దినైః । అప్య్ ఏకరూపం భగవన్ కిఞ్చిద్ అస్తి న సుస్థితమ్
ఇక్కడ ముందుగా వేరే దృష్టి ఉండేది, ఇప్పుడు రోజులు మారడంతో ఇంకొకటి కనిపిస్తోంది. ఓ భగవంతుడా, ఒకేలా కనిపించే దాంట్లోనూ స్థిరత్వం లేదు.
ఘటస్య పటతా దృష్టా పటస్యాపి ఘటస్థితిః । న తద్ అస్తి న యద్ దృష్టం విపర్యస్యతి సంసృతిః
ఒకప్పుడు మట్టికుండను వస్త్రంగా చూస్తారు, వస్త్రంలోనూ మట్టికుండ స్థితిని చూస్తారు. మనకు కనిపించని దాని ఉనికి లేదు. ఇలాగే ఈ సంసారం ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతుంటుంది.
అశూరేణ హతశ్ శూర ఏకేనాపి శతం హతమ్ । ప్రాకృతాః ప్రభుతాం యాతాస్ సర్వమ్ ఆవర్తతే జగత్
ధైర్యవంతుడిని ఓడిపోతాడు, భయపడేవాడు గెలుస్తాడు. ఒక్కరే వంద మందిని జయిస్తాడు. సాధారణమైనవారు అధికారం పొందుతారు. ఈ లోకంలో అన్నీ తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
జనతేయం విపర్యాసమ్ అజస్రమ్ అనుగచ్ఛతి । జడస్పన్దపరామర్శాత్ తరఙ్గానామ్ ఇవావలీ
ఈ లోకం ఎప్పుడూ అయోమయంలోనే నడుస్తోంది. ముద్దగా ఉన్న మనస్సు కలకలలతో అలలు ఎలా వరుసగా వస్తాయో, అలాగే ఈ అయోమయం కూడా ఎడతెరిపిలేకుండా వస్తూనే ఉంటుంది.
బాల్యమ్ అద్య దినైర్ ఏవ యౌవనశ్రీస్ తతో జరా । దేహే ఽపి నైకరూపత్వం కాస్థా బాహ్యేషు వస్తుషు
బాల్యం కొన్ని రోజులు మాత్రమే ఉంటుంది, వెంటనే యవ్వనం వస్తుంది, దాని తర్వాత వృద్ధాప్యం చేరుతుంది. మన శరీరానికీ ఒక్కటే రూపం ఎప్పటికీ ఉండదు, బయట ఉన్న కలప ముక్కల్లా అది మారిపోతూ ఉంటుంది.
క్షణమ్ ఆనన్దితామ్ ఏతి క్షణమ్ ఏతి విషాదితామ్ । క్షణం సౌమ్యత్వమ్ ఆయాతి సర్వస్మిన్ నటవన్ మనః
మనస్సు ఒక్క క్షణం ఆనందంగా ఉంటుంది, ఇంకో క్షణం దుఃఖంగా మారుతుంది, మరొక క్షణం మృదువుగా మారుతుంది. అన్ని విషయాల్లో మనస్సు నాటకంలో నటుడు లాగా ప్రవర్తిస్తుంది.
ఇతశ్ చాన్యద్ ఇతశ్ చాన్యద్ ఇతశ్ చాన్యద్ అయం విధిః । రచయన్ వస్తు నాయాతి ఖేదం లీలాస్వ్ ఇవార్భకః
ఇక్కడి నుంచి అక్కడకి, అక్కడి నుంచి ఇంకొక్కడికి, ఇలా ఎప్పుడూ మారుతూ ఈ విధి కొత్త కొత్త విషయాలను సృష్టిస్తూ అలసట లేకుండా ఉంటుంది. చిన్న పిల్లాడు ఆడుకుంటున్నట్టు ఇది కూడా ఆడుకుంటూనే ఉంటుంది.
చినోత్య్ ఉన్మాదయత్య్ అత్తి నిహన్త్య్ ఆహన్తి చాత్మసాత్ । జగజ్జాతమ్ ఇదం ధాతా పాతోత్పాతశతైర్ ఇహ
ఇక్కడ ఈ జగత్తును సృష్టించిన దాత, ఎన్నో పతనాలు, ఉత్థానాలు చేసి, ఏదైనా కూడగట్టి, మత్తు కలిగించి, భక్షించి, నాశనం చేసి, దెబ్బతీసి, చివరికి తనలో కలిపేస్తాడు.
క్షణేనాన్యద్ దినేనాన్యత్ ప్రాతర్ అన్యద్ ఇతస్ తతః । రచయన్ వఞ్చనాదక్షో విధిర్ దృష్టో న కేనచిత్
ఒక క్షణంలో ఒకటి, ఒక రోజులో ఇంకొకటి, ఉదయానికొకటి, తరువాత ఇంకొకటి — ఇలా వంచనలో నిపుణుడైన విధి ఎవరికీ కనిపించదు.
యద్ అద్య తత్ తు న ప్రాతర్ యత్ ప్రాతస్ తత్ తు నాద్య చ । యద్ అన్యదా తు తన్ నాద్య సర్వమ్ ఆవర్తతేతరామ్
ఇవాళ ఉన్నది రేపు ఉండదు; రేపు ఉండేది ఇవాళ ఉండదు; ఇంకొక సమయంలో ఉండేది ఇవాళ ఉండదు; అన్నీ తిరిగి తిరిగి మారిపోతుంటాయి.
సన్తతానీహ దుఃఖాని సుఖాని విరలాని చ । సతతం రాత్ర్యహానీవ వివర్తన్తే నరం ప్రతి
ఇక్కడ బాధలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి, సుఖాలు చాలా అరుదుగా వస్తాయి; అవి రాత్రి, పగలు లాగానే మనిషికి ఎప్పుడూ మారుతూ ఉంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావభాగినో భవభావినః । జనస్య స్థిరతాం యాన్తి నాపదో న చ సమ్పదః
పుట్టడం, చావడం అనుభవించే మనుషులకు, అదృష్టమో, దురదృష్టమో ఏదీ శాశ్వతంగా ఉండవు.
పదాత్ పదమ్ అయం పాపస్ సర్వమ్ ఆపది పాతయన్ । హేలావివలితాశేషః ఖలకాలలవస్ స్థితః
ఒక అడుగు నుంచి మరో అడుగుకి, పాపం మనిషిని కష్టాల్లో పడేస్తుంది; అది దుష్టకాలపు చిన్న మిగిలిన భాగంలా, నిర్లక్ష్యంగా వదిలేసిన మలినంలా నిలుస్తుంది.
సమవిషమదశావిపాకభిన్నాస్ త్రిభువనభూతపరమ్పరాఫలౌఘాః । సమయపవనపాతితాః పతన్తి ప్రతిదినమ్ ఆతతసంసృతిద్రుమేభ్యః
ఈ మూడు లోకాల జీవుల పరంపరలో పుట్టే ఫలితాల ప్రవాహాలు, సుఖం–దుఃఖంగా వేర్వేరుగా పండిపడి, కాలగాలికి తాళలేక, ఎప్పటికీ సాగిపోతున్న సంసారవృక్షాల నుంచి ప్రతిరోజూ కూలిపోతుంటాయి.
ఇతి మేధోపదావాగ్నిదగ్ధే మహతి చేతసి । ప్రస్ఫురన్తి న భోగాశా మృగతృష్ణాస్ సరస్స్వ్ ఇవ
ఇలా, వివేకాగ్ని మనసును కాల్చినప్పుడు, అనుభవాల కోరికలు ఎక్కడా పుట్టవు; నిజమైన సరస్సులో మృగత్రిష్ణలు కనిపించని విధంగా.
ప్రత్యహం చాతికటుతామ్ ఏతి సంసారసంసృతిః । కాలపాకవశోల్లాసిరసా నిమ్బలతా యథా
ప్రతి రోజు ఈ Samsāra జీవన చక్రం మరింత చేదుగా మారుతోంది. ఇది కాలం గడిచే కొద్దీ మరింత చేదుగా మారే వేప చెట్టు రుచి లాంటిది.
వృద్ధిమ్ ఆయాతి దౌర్జన్యం సౌజన్యం యాతి తానవమ్ । కరఞ్జకర్కశే రాజన్ ప్రత్యహం జనచేతసి
ఓ రాజా, ప్రతి రోజు ప్రజల మనసుల్లో కఠినత ఎక్కువవుతోంది, మంచితనం తగ్గిపోతోంది. ఇది గరుకైన కరంజ చెట్ల పొదలో జరిగేదిలా ఉంది.
భజ్యతే భువి మర్యాదా ఝగిత్య్ ఏవ దిశం ప్రతి । శుష్కేవ మాషశిమికా టాఙ్కారకఠినారవమ్
భూమిపై నియమాలు ఒక్కసారిగా అన్ని దిశలలో పగిలిపోతున్నాయి. ఇవి ఎండిన మినుములు గట్టిగా పగిలే శబ్దంలా ఉన్నాయి.
రాజ్యేభ్యో భోగపూగేభ్యశ్ చిన్తావన్తో మహీశ్వరాః । నిరస్తచిన్తాకలికా వరమ్ ఏకాన్తశీలతా
రాజ్యాలు, అనేక ఆనందాలు ఉన్నా రాజులు మనసులో ఎన్నో ఆందోళనలతో ఉంటారు. ఆందోళనలే లేని ఒంటరిగా ఉండే స్వభావం ఎంతో మేలైనది.
నానన్దాయ మమోద్యానం న సుఖాయ మమ శ్రియః । న హర్షాయ మమార్థాశా శామ్యామి మనసా సహ
నా తోట నాకు ఆనందాన్ని ఇవ్వదు, నా ధనం నాకు సంతోషాన్ని కలిగించదు, సంపాదించాలనే కోరికలు నాకు హర్షాన్ని పుట్టించవు—నేను నా మనసుతో కలిసి నిశ్చలంగా ఉన్నాను.
అనిత్యశ్ చాసుఖో లోకస్ తృష్ణా తాత దురుద్వహా । చాపలోపహతం చేతః కథం యాస్యామి నిర్వృతిమ్
ఈ లోకం శాశ్వతమైనది కాదు, సుఖమూ లేదు; తాపత్రయం భరించలేనిది, ప్రియమైనవాడా. మనసు చంచలతతో బాధపడుతుంటే, నేను ఎప్పుడు శాంతిని పొందగలను?
నాభినన్దామి మరణం నాభినన్దామి జీవితమ్ । యథా తిష్ఠామి తిష్ఠామి తథైవ విగతజ్వరమ్
నాకు మరణం ఇష్టమేమీ కాదు, జీవితం కూడా ఇష్టమేమీ కాదు. నేను ఎలా ఉన్నానో అలా ఉన్నాను—ఏ ఆశలు లేకుండా, బాధలు లేకుండా.
కిం మే రాజ్యేన కిం భోగైః కిమ్ అర్థేన కిమ్ ఈహితైః । అహఙ్కారవశాద్ ఏతత్ స ఏవ గలితో మమ
రాజ్యం నాకు ఎందుకు? భోగాలు, ధనం, ఆశలు నాకు ఎందుకు? ఇవన్నీ అహంకార ప్రభావంలో ఉండేవి, ఇప్పుడు అది నాలో తగ్గిపోయింది.