భ్రమద్భిః పుష్పపత్త్రౌఘైర్ మన్దవాతవిలాసిభిః । వర్ధమానైర్ వృతస్కన్ధం శుభ్రాభ్రైర్ ఇవ భూధరమ్
తేలియాడుతున్న పూల రేకుల వర్షం, మృదువైన గాలిలో ఆడుతూ, ఆ వృక్షాన్ని చుట్టుముట్టగా, అది మెరిసే తెల్ల మేఘాలతో చుట్టబడి ఉన్న పర్వతంలా పెరిగింది.
మాతఙ్గఘటఘృష్టేన జానుస్తమ్భేన పీఠినా । ఆభోగినా బద్ధపదం తటేనేవ మహాచలమ్
ఏనుగుల మోకాళ్లు, వెనుక భాగాలు గట్టిగా తాకుతూ, దాని అడుగుని నొక్కగా, ఆ వృక్షం తన నేలతో బలంగా నిలిచిన గొప్ప పర్వతంలా నిలిచింది.
విచిత్రవర్ణపక్షాణాం స్కన్ధకోటరచారిణామ్ । వృతం ఖగానాం వృన్దేన భూతానామ్ ఇవ శృఙ్గిణమ్
వివిధ రంగుల రెక్కలతో, కొమ్మల మధ్యలో తిరిగే పక్షుల గుంపులతో నిండిపోయి, అది అనేక జీవులతో కిక్కిరిసి ఉన్న కొమ్మలు ఉన్న పర్వతంలా కనిపించింది.
స్తబకాఙ్గులిజాలేన లోలేనాభినయక్రియామ్ । దిశన్తమ్ ఇవ వల్లీనాం ప్రనృత్తానాం వనానిలైః
తొడుగుల గుచ్చులా ఉన్న కొమ్మలు అలసత్వంగా ఊగుతూ, అడవి గాలులు ఆ నర్తించే లతలకు నాట్యం చేయిస్తున్నట్టు కనిపించాయి.
కశ్చిద్ ఏవ నిరాశో మే నార్థీ చాపైతి తుష్టితః । నృత్యన్తమ్ ఇవ పుష్పాఢ్యైర్ లతావలయవల్గనైః
కావాల్సినదేదీ లేక, ఆశలు లేని వాడు మాత్రమే సంతృప్తిగా వెళ్తాడు. పుష్పాలతో అలంకరించిన లతలు చుట్టూ తిరుగుతూ ఊగిపోతూ, ఆ చెట్టు నాట్యం చేస్తున్నట్టు అనిపించింది.
లతాకాన్తైకకాన్తత్వాచ్ ఛృఙ్గారరసనిర్భరమ్ । కాకల్యేవ ప్రగాయన్తం మత్తాలిజననిస్స్వనైః
ఆ చెట్టు లతలకు మాత్రమే ప్రియమైనదై ఉండటం వల్ల, ప్రేమతో నిండిపోయి, మత్తులో ఉన్న తేనెటీగల గానాలతో మధురంగా పాడుతున్నట్టు అనిపించింది.
ఆరాద్ ఉన్ముక్తకుసుమం సిద్ధానాం వ్యోమచారిణామ్ । స్వాగతానీవ కుర్వాణం కోకిలాలికులారవైః
దూరంగా, కొత్తగా వికసించిన పువ్వులతో, ఆకాశంలో సంచరించే సిద్ధులకు ఆ చెట్టు, కోకిలలు మరియు తేనెటీగల గుంపుల అరుపులతో స్వాగతం పలుకుతున్నట్టు కనిపించింది.
ఫలపుష్పలతోల్లాసమ్ ఔన్నత్యం చ మహీరుహామ్ । విహసన్తమ్ ఇవాచ్ఛాభిః పుష్పకుట్మలదీప్తిభిః
ఆ చెట్లు తమ పండ్లతో, పువ్వులతో ఎంతో ఆనందంగా మెరిసిపోతూ, కొత్త మొగ్గలు, పుష్పాల వెలుగుతో నవ్వుతున్నట్టు కనిపించాయి.
పారిజాతమ్ ఇవాజేతుమ్ ఊర్ధ్వగైస్ స్కన్ధమణ్డలైః । వ్యోమాన్తర్ అభిధావన్తమ్ అలమ్ ఉద్ధురకన్ధరమ్
ఆ చెట్టు, పరిజాతమువలె పైకి ఎదగాలని ప్రయత్నిస్తూ, దాని కొమ్మలు, గుత్తులు ఆకాశాన్ని తాకాలని ఉత్సాహంగా పైకి పొడవుగా పెరిగింది.
మధ్యభాగస్ఫురద్భృఙ్గైస్ స్తబకైర్ ఘనపక్ష్మభిః । సహస్రాక్షత్వమ్ అతులైర్ జేతుమ్ ఐన్ద్రమ్ ఇవోద్యతమ్
దాని మధ్య భాగంలో తేనెటీగలు గుంపులుగా గూళ్లు కట్టుకుంటూ, దట్టమైన పువ్వుల గుత్తులతో, అపూర్వమైన సహస్రాక్షుడి వైభవాన్ని మించాలనే ఉత్సాహంతో మెరిసింది.
కచత్కుసుమగుచ్ఛాచ్ఛఫణామణిగణావృతమ్ । పాతాలాద్ ఉత్థితం శేషమ్ ఇవ వ్యోమదిదృక్షయా
మెరిసే పుష్పగుచ్ఛాల అలంకారంతో, ఆ చెట్టు పాతాళం నుంచి పైకి వచ్చిన శేషునిలా, ఆకాశాన్ని చూడాలని ఉత్సాహంగా పైకి ఎగసింది.
రజసోద్ధూలితాకారం ద్వితీయమ్ ఇవ శఙ్కరమ్ । ఛాయయా ఫలశాలిన్యా సమస్తమునిశఙ్కరమ్
ఆ చెట్టు దుమ్ముతో కప్పబడి, మరో శంకరుడిలా కనిపించింది. దాని ఫలాలతో నిండిన నీడ అందరిని ఆశ్చర్యపరిచింది, శంకరుడు మునులందరినీ భయపెట్టినట్టు.
నిబిడదలనిబద్ధభిత్తిభాగైః కుసుమలతానవమణ్డపైర్ ఉపేతమ్ । పురమ్ ఇవ గగనే కదమ్బవృక్షం ఖగకులనాగరసఙ్కటం దదర్శ
గాఢంగా పెరిగిన ఆకుల కొమ్మలు గోడల్లా, పుష్పాలతలు మండపాల్లా ఏర్పడి, ఆ కదంబ వృక్షం ఆకాశంలో ఒక పట్టణంలా కనిపించింది. పక్షుల గుంపులు ఆ చెట్టులో నివసించే ప్రజలవలె గూళ్లలో కూర్చున్నాయి.
తమ్ అథాసౌ మహాబుద్ధిః ఫలపల్లవశాలినమ్ । ఆనన్దమన్థరమనాః పుష్పరూపాచలోపమమ్
ఆ మహాబుద్ధి, ఆనందంతో మనస్సు నెమ్మదించిపోయి, పండ్లూ, కొత్త ఆకులూ నిండిన, పుష్పాలతో కొండలా కనిపించే ఆ చెట్టును చూశాడు.
కదమ్బం రోదసీస్తమ్భమ్ ఆరురోహ వనస్థితమ్ । ఏకార్ణవగతం శౌరిః కల్పవృక్షమ్ ఇవోన్నతమ్
ఆ వనంలో నిలిచిన కదంబ వృక్షాన్ని, భూమిపై నిలిచిన ఒక స్తంభంలా, విష్ణువు సముద్రంలో ఒంటరిగా పెరిగిన కల్పవృక్షాన్ని ఎక్కినట్టు, అతడు ఎక్కాడు.
తత్రాసౌ వ్యోమలగ్నాయాశ్ శాఖాయాః ప్రాన్తపల్లవే । వివేశాధిగతాకాశమ్ ఐడూకప్రాన్తబుద్ధవత్
అక్కడ ఆ ఆకు కొమ్మ చివర ఆకాశాన్ని తాకుతూ, ఆ కొమ్మ చివర ఉన్న కోతి మనసు లాగానే, ఆ యువతి ఆకాశంలోకి ప్రవేశించింది.
అథోపవిశ్య మృదుని నవపల్లవవిష్టరే । క్షణమ్ ఆలోకితాస్ తేన దిశః కౌతుకమన్థరమ్
తరువాత, మృదువైన కొత్త ఆకుల మీద కూర్చొని, ఆ యువతి కొంతసేపు చుట్టూ ఉన్న దిశలను ఆశ్చర్యంగా నెమ్మదిగా చూసింది.
సరిదేకావలీరమ్యాశ్ శైలేన్ద్రస్తనకుట్మలాః । నిర్మలాకాశకవరా లోలనీలామ్బుదాలకాః
ఆమె అందమైన తీరం గల నదుల వరుసలు, గొప్ప కొండల ముద్దలు లాంటి శిఖరాలు, నిర్మలమైన ఆకాశాన్ని కప్పిన మేఘాలు, తేలియాడుతున్న నీలం కమలాలు చూసింది.
నీలశాద్వలవసనాః పుష్పగౌరవనాఙ్గికాః । గృహీతసాగరాపూర్ణకలశాః పురభూషణాః
నీలం పచ్చిక దుస్తులు ధరించి, పువ్వుల్లా తెల్లగా మెరిసే అవయవాలతో, సముద్రపు నీటితో నిండిన కలశాలు పట్టుకుని, వారు ఆ పట్టణాన్ని అలంకరించారు.
ధృతప్రఫుల్లపద్మిన్యస్ సుగన్ధిముఖమారుతాః । గ్రామఘుఙ్ఘుమకాకల్యో నిర్ఝరారవనూపురాః
పుష్పించిన కమలాలను చేతబట్టి, సువాసన గల గాలులు ముఖాలవంటి వాయువులతో, గ్రామాలు కాకుల కూళ్ళతో మోగుతూ, జలపాతాలు నూపురాల్లా శబ్దించాయి.
ద్యుమూర్ధానో మహీపాదా వనాలీరోమరాజయః । జఙ్గలోరునితమ్బిన్యశ్ చన్ద్రార్కకృతకుణ్డలాః
ఆకాశమే కిరీటంలా, భూమి పాదాల్లా, అడవులు వెంట్రుకల వరుసల్లా, అరణ్యాలు విస్తారమైన నడుముల్లా, చంద్రుడు సూర్యుడు కుండలాలా అలంకరించబడ్డాయి.
శాలిసఞ్చారకేదారచన్దనస్థాసకాఙ్కితాః । శిఖరోరసిజాలగ్నహిమశుభ్రామ్బుదాంశుకాః
వాటి శిఖరాలు బియ్యం పొలాలు, గంధపు వనాలతో గుర్తించబడి, మంచు మేఘాల తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి మెరిసిపోయాయి.
మహార్ణవపయఃపూరనవమణ్డనదర్పణాః । వృక్షౌఘఘర్మపులకా భువనాన్తఃపురాన్తరాః
పొంగిపొర్లే సముద్రపు నీటిని అలంకారంగా ప్రతిబింబిస్తూ, చెట్ల సమూహాలతో గుండ్రంగా ముద్దుగా, అవి లోకానికి అంతఃపురాల్లా కనిపించాయి.
ఆర్తవస్నానధారిణ్యో లగ్నసూర్యాంశుకుఙ్కుమాః । విచిత్రకుసుమోపేతాశ్ చన్ద్రాంశుసితచన్దనాః
వసంతకాలపు నీటిలో కడిగిన వస్త్రాలు ధరించి, సూర్యకిరణాల వర్ణంతో కూడిన కుంకుమను అలంకరించుకొని, వివిధ రకాల పువ్వులతో సజ్జమై, చంద్రకాంతి వలె తెల్లగా ఉన్న చందనాన్ని లేపుకొని ఉన్నారు.
గగనతలలతాదలోపవిష్టః ప్రసృతవనావలివారివాహవేషాః । త్రిభువనవనితా దదర్శ హృష్టః కుసుమనిరన్తరమణ్డితా దశాశాః
ఆకాశంలో ఒక వల్లి ఆకుపై కూర్చుని, చుట్టూ అడవి వల్లుల ప్రవాహాలు, గాలులతో మునిగిపోయి, మూడు లోకాల మహిళలను ఆనందంగా చూశాడు. దిక్కులన్నీ పువ్వులతో ఎప్పటికీ అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
తతః ప్రభృతి తత్రాసౌ ప్రసిద్ధస్ తాపసాశ్రమే । కదమ్బదాశూర ఇతి శూరస్ తపసి దారుణే
ఆ సమయం నుండి, ఆ తపస్వుల ఆశ్రమంలో అతడు కదంబ దాశూరుడిగా, కఠినమైన తపస్సులో ధైర్యంగా నిలిచినవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
తస్మింల్ లతాదలే స్థిత్వా విలోక్య కకుభః క్షణమ్ । దృఢం పద్మాసనం బద్ధ్వా దిగ్భ్యః ప్రత్యాహృతాత్మనా
అక్కడ వల్లి ఆకుపై కూర్చుని, కొంతసేపు దిక్కులను పరిశీలించి, పద్మాసనాన్ని బలంగా వేసి, దిక్కుల నుండి మనస్సును ఉపసంహరించుకున్నాడు.
అజ్ఞాతపరమార్థేన క్రియామాత్రే చ తిష్ఠతా । ఫలకార్పణ్యయుక్తేన మనసా సో ఽకరోన్ మఖమ్
పరమార్థం తెలియక, కేవలం కర్మలలో మాత్రమే నిమగ్నమై, ఫలితాన్ని అర్పించాలనే మనసుతో అతడు ఒక యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
నభోగతలతాపత్త్రసంస్థితేన వనాన్తరే । సర్వాస్ స్వమనసా తేన కృతా యజ్ఞక్రియాః క్రమాత్
ఆకాశంలో ఒక వల్లి ఆకు మీద కూర్చుని, అడవిలో నివసిస్తూ, తన మనస్సుతోనే అన్ని యజ్ఞకర్మలను క్రమంగా నిర్వహించాడు.
తత్రాసౌ దశ వర్షాణి మనసైవాయజత్ సురాన్ । గవాశ్వనరమేధాద్యైర్ యజ్ఞైర్ విపులదక్షిణైః
అక్కడ, పది సంవత్సరాలు, ఆ మనిషి తన మనస్సుతోనే దేవతలను గోవు, గుర్రం, మనుష్య యజ్ఞాలు వంటి విస్తృత దక్షిణలతో పూజించాడు.