సర్వదైవేదృశీ సాధో సంసారీ సంసృతిశ్ చలా । జాయతే జీవతే పశ్చాద్ అవశ్యం చ వినశ్యతి
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, ఈ లోకంలో ఉన్నవారు ఎప్పుడూ ఇలానే ఉంటారు. ఈ Samsāra జీవితం స్థిరంగా ఉండదు. ఎవరు పుట్టినా, బ్రతికినా, చివరికి తప్పక మరణించాల్సిందే.
యద్ యత్ కిఞ్చిద్ దృశోర్ దృశ్యం బ్రహ్మాదికమ్ ఇదం మునే । గన్తవ్యస్ తేన సర్వేణ వినాశో నాత్ర సంశయః
ఓ మునీశ్వరా, మన కళ్లకు కనిపించేది ఏదైనా, బ్రహ్మ మొదలయినవాటైనా, అన్నీ క్షయించాల్సిందే. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తదర్థం మా కృథా వ్యర్థం విషాదం మరణే పితుః । అవశ్యభావ్య్ అస్తమయో జాతస్యాహర్పతేర్ ఇవ
కాబట్టి, నీ తండ్రి మరణానికి నిష్ప్రయోజనంగా విచారం చేయకూ. పుట్టినదానికి అస్తమయం తప్పదని, అది సూర్యుడు అస్తమించడంలా సహజం.
అశరీరామ్ ఇతి శ్రుత్వా గిరమ్ ఆరక్తలోచనః । ధైర్యమ్ ఆసాదయామ్ ఆస శిఖణ్డీ స్తనితాద్ ఇవ
"అతడు దేహం లేనివాడు" అని విన్న శిఖండికి, దుఃఖంతో కన్నులు ఎర్రబడ్డా, ఆ మాటలు విని మెల్లగా మనసు స్థిరపడ్డది. మబ్బుల మధ్య మోగిన మెరుపు ధ్వని విన్నవాడిలా అతడు కుదుటపడిపోయాడు.
ఉత్థాయావశ్యకం కృత్వా పాశ్చాత్యం పితుర్ ఆదృతః । చకార తపసే బుద్ధిం దృఢామ్ ఉత్తమసిద్ధయే
తండ్రికి కావలసిన అంత్యక్రియలు భక్తితో చేసి, శిఖండి లేచి నిలబడి, పరమోన్నత సాధన కోసం దీక్షగా తపస్సు చేయాలని పట్టు పట్టాడు.
బ్రాహ్మేణ కర్మణా తస్య విపినే చరతస్ తపః । అనన్తసఙ్కల్పమయం శ్రోత్రియత్వం బభూవ హ
అటవిలో తపస్సు చేస్తూ, బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, అతడు అనంత సంకల్పాలతో నిండిన గొప్ప పండితుడిగా మారాడు.
అజ్ఞాతజ్ఞేయబుద్ధేస్ తు సుశ్రోత్రియతయా తయా । న విశశ్రామ చేతో ఽస్య పవిత్రే ఽపి ధరాతలే
అతనికి తెలిసిన, తెలియని విషయాలన్నీ ఉన్నా, అంత గొప్ప విద్య ఉన్నా, ఈ పవిత్రమైన భూమిపై కూడా అతని మనసు విశ్రాంతి పొందలేదు.
కేవలం సర్వమ్ ఏవేదమ్ అపి శుద్ధం ధరాతలమ్ । అశుద్ధమ్ ఇవ పశ్యన్ స న రేమే క్వచిద్ ఏవ హి
ఈ భూమి మొత్తం నిజంగా పవిత్రమే. కానీ అది అపవిత్రంగా కనిపించడంతో, అతడు ఎక్కడా ఆనందాన్ని పొందలేకపోయాడు.
అథ సఙ్కల్పయామ్ ఆస స్వసఙ్కల్పనయైవ సః । వృక్షాగ్రమ్ ఏవ సంశుద్ధం స్థితిర్ అత్రోచితా మమ
అప్పుడతడు తన మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు — 'పరిశుద్ధమైన వృక్షశిఖరంపైనే నేను నివసించాలి' అని.
తద్ ఇదానీం తపస్ తప్స్యే తపసా యేన శాఖిషు । ఖగవత్ స్థితిమ్ ఆప్నోమి శాఖాసు చ దలేషు చ
ఇప్పుడు నేను తపస్సు ఆచరిస్తాను. ఆ తపస్సు వల్ల, పక్షిలా వృక్షశాఖలపై, ఆకులపై నివసించే స్థితిని పొందగలను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సఞ్జ్వాల్య హుతాశమ్ అతిభాస్వరమ్ । జుహావ తస్మిన్ ప్రోత్కృత్య మాంసం స్వం స్కన్ధభిత్తితః
ఇలా ఆలోచించి, అతడు గొప్పగా మండే అగ్నిని వెలిగించాడు. తన భుజం నుండి మాంసాన్ని కోసి, ఆ అగ్నిలో ఆహుతిగా సమర్పించాడు.
అథ గీర్వాణవృన్దస్య సమగ్రా గలభిత్తయః । మన్ముఖస్థేన మా యాన్తు విప్రమాంసేన భస్మసాత్
అప్పుడు ఆకాశవాసులందరి గొంతులు నా నోటివద్ద నుండి ఇలా పలికాయి: 'బ్రాహ్మణుని మాంసం బూడిదకావద్దు.'
ఇతి సఞ్చిన్త్య భగవాన్ సప్తార్చిస్ తస్య దేహవాన్ । పురో బభూవ దీప్తాంశుర్ దీప్తాంశుర్ వాక్పతేర్ ఇవ
ఇలా ఆలోచించిన అగ్ని దేవుడు, ఏడు జ్వాలలతో కూడి, ప్రకాశంగా, వాక్పతికి సమానంగా రూపం ధరించి అతని ముందు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ఉవాచ వచనం వీరకుమారాభిమతం వరమ్ । గృహాణ స్థాపితం సాధో కోశకోశాన్ మణిం యథా
ఆయన ఇలా అన్నాడు: 'ధన్యుడా, నీవు కోరుకున్న వరాన్ని, పెట్టె నుండి రత్నాన్ని తీసుకున్నట్టు, సిద్ధంగా ఉన్నదాన్ని స్వీకరించు.'
ఇత్య్ ఉక్తవన్తమ్ అనలమ్ అర్ఘపుష్పోపశోభినా । సమ్పూజ్య స్తుతివాదేన ప్రాహ విప్రకుమారకః
అగ్ని దేవుడు ఇలా పలికిన తరువాత, పుష్పాలు, నీళ్ళతో అలంకరించి, స్తోత్రాలతో పూజించి, ఆ బ్రాహ్మణ కుమారుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
భగవన్ భూతపూర్ణాయా భువః పావనమ్ అఙ్గనమ్ । నాప్నోమి తేన వృక్షాణామ్ ఉపరి స్థితిర్ అస్తు మే
ప్రభూ, ఈ భూమి జీవులతో నిండిపోయి పవిత్రంగా ఉంది. కానీ నేను ఆ మట్టిని తాకలేను. అందుకే నాకు చెట్ల మీదే నివాసం కలగాలని కోరుకుంటున్నాను.
ఇత్య్ ఉక్తే మునిపుత్రేణ సర్వదేవముఖం శిఖీ । ఏవమ్ అస్తు తమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా జగామాన్తర్ధిమ్ ఈశ్వరః
ఆ మునిపుత్రుడు ఇలా చెప్పగానే, అన్ని దేవతల ముఖంగా ఉన్న శిఖీ దేవుడు 'అలా జరగనీ' అని అనీ, వెంటనే అక్కడ నుండి కనుమరుగయ్యాడు.
తస్మిన్న్ అన్తర్హితే దేవే క్షణాత్ సాన్ధ్య ఇవామ్బుదే । పూర్ణకామః కుమారో ఽసావ్ ఆపూర్ణేన్దుర్ ఇవాబభౌ
ఆ దేవుడు కనబడకుండా పోయిన వెంటనే, ఆ కుమారుడు తన కోరికలు నెరవేరిన ఆనందంతో, సాయంకాల మేఘం క్రమంగా కరిగిపోతున్నప్పుడు పూర్ణచంద్రుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాడో అలా మెరిసిపోయాడు.
అధిగతాభిమతాననమణ్డలద్యుతిజవేన జహాస స తుష్టిమాన్ । శశినమ్ ఆప్తకలాకులమ్ అమ్బుజం వికసితం చ సితం స్మితశోభినా
తనకు కావాల్సినది లభించడంతో, ముఖం ఆనందంతో మెరిసిపోతూ, సంతోషంగా నవ్వాడు. అతని నవ్వు పూర్ణచంద్రుని చుట్టూ వెలిగే కిరణాల్లా, పువ్వు పూర్తిగా వికసించిన పద్మంలా, తెల్లటి పళ్లతో మెరిసే చిరునవ్వులా కనిపించింది.
అథ కాననమధ్యస్థం చుమ్బితామ్బుదమణ్డలమ్ । మధ్యాహ్నఖిన్నసూర్యాశ్వసేవితస్కన్ధమణ్డపమ్
అప్పుడు ఆ అడవి మధ్యలో, మేఘాల వలయం ముద్దుపెట్టుకున్న చోట, మధ్యాహ్నపు ఎండ తాళలేక, త్రున్మూలాల కింద నీడలో విశ్రాంతి పొందింది.
మిమానమ్ ఇవ దిక్కుక్షీర్ దీర్ఘైర్ విటపబాహుభిః । ఆలోకయన్తం కకుభో వికాసికుసుమేక్షణైః
పొడవాటి కొమ్మల చేతుల్తో దిక్కుల గర్భాన్ని కొలుస్తున్నట్టు, పూలు విరిసిన కన్నులతో ఆ వృక్షాలు చుట్టూ ఉన్న దిక్కులను చూస్తున్నాయి.
వాతావలులితానల్పభ్రమద్భ్రమరకున్తలమ్ । ప్రమార్జయన్తమ్ ఆశానాం ముఖం పల్లవపాణిభిః
గాలిలో ఊగిపోతూ, తలనెత్తిన తేనెటీగలతో కలసి, ఆకుల చేతులతో ఆకాశ ముఖాన్ని తుడిచినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
కచ్ఛైర్ ఉరుగులుచ్ఛాచ్ఛమఞ్జరీపుఞ్జపిఞ్జరైః । ఆస్యైర్ ఇవ సతామ్బూలైర్ హసన్తమ్ అలిమాలితైః
పసుపు రంగు పొడవాటి మంజరీలు జుట్టులా, తాజా పానుతో నిండిన నోట్లు లాగా, తేనెటీగలు గుంపుగా తిరుగుతూ, అవి నవ్వుతున్నట్టు అనిపిస్తున్నాయి.
లతావిలాసనోల్లాసిపుష్పకేసరధూలిభిః । ఆబద్ధమణ్డలాభోగం పూర్ణేన్దుమ్ ఇవ దీప్తిభిః
వెల్లివెల్లి పువ్వుల కేశర ధూళితో వలయాలుగా అలంకరించబడిన ఆ ప్రదేశం, పరిపూర్ణ చంద్రుని వెలుగు లా ప్రకాశించింది.
సఙ్కటం విటపావల్యా కుఞ్జకూజచ్చకోరయా । గాయత్కిన్నరయా సిద్ధవీథ్యేవ జగద్ ఉచ్చయా
కొమ్మల వరుసలతో దట్టంగా, కుఞ్జాలలో చకోర పక్షులు కూస్తూ, కిన్నరులు పాడుతూ, అది సిద్ధుల మార్గంలా పైకి ఎత్తుగా కనిపించింది.
లతాపీఠోపవిష్టానామ్ అధోలమ్బైః కలాపినామ్ । కలాపైశ్ శోభితం వ్యోమ సేన్ద్రచాపైర్ ఇవామ్బుదైః
చెట్ల కొమ్మలపై కూర్చున్న మయూరాలు క్రిందకు వేలాడే తమ రెక్కలతో ఆకాశాన్ని అలంకరించాయి, అవి ఇంద్రధనస్సు మేఘాలతో కలిసి ఉన్నట్టు అందంగా కనిపించాయి.
మగ్నోన్మగ్నైః ప్రతిస్కన్ధం చామరైర్ భాసితం సితైః । చకోరానుగతైః పూర్ణైస్ సంవత్సరమ్ ఇవేన్దుభిః
ప్రతి కొండదారిలో పైకి, క్రిందకి ఊగే తెల్ల చామరాలతో, చకోర పక్షులు వెంటాడే పూర్ణచంద్రులతో, ఆ ప్రదేశం సంవత్సరమంతా చంద్రులతో నిండినట్టు ప్రకాశించింది.
కపిఞ్జలకలాలాపైః కలకోకిలకూజితైః । జీవజీవవిరావైశ్ చ ప్రగాయన్తమ్ ఇవోర్జితైః
కపింజల పక్షుల కిలకిలారావాలతో, కోయిలల మధురమైన కూయరావులతో, జీవజీవ పక్షుల ఘనమైన అరుపులతో, ఆ అడవి గానం చేస్తున్నట్టు అనిపించింది.
కాదమ్బకకదమ్బైశ్ చ కులాయకృతకేలిభిః । స్వర్గకోటరవిశ్రాన్తైస్ సిద్ధైర్ జగద్ ఇవావృతమ్
కాదంబ పక్షుల గుంపులు తమ గూళ్ల వద్ద ఆనందంగా ఆడుకుంటూ, ఆకాశపు గుహల్లో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న సిద్ధులు చుట్టూ ఉన్నట్టు, ఆ ప్రదేశం ప్రపంచమే చుట్టుముట్టినట్టు కనిపించింది.
ప్రవాలారుణహస్తాభిర్ అలినేత్రాభిర్ ఆశ్రితమ్ । అప్సరోభిర్ ఇవ స్వర్గం మఞ్జరీభిర్ ఇతస్ తతః
కొరల రంగు కాండాలతో, తేనెటీగ కన్నులాంటి పుష్పగుచ్ఛాలు ఇక్కడ అక్కడ అలంకరించుకున్న ఆ అడవి, అప్సరసలు స్వర్గాన్ని అలంకరించినట్టు కనిపించింది.